بحران آذربايجان
99
جمعه 17 خرداد
در شماره روز گذشته روزنامه آذربايجان شرحي راجع به مسافرت اخير آقاي پيشه وري و سه نفر ديگر از وزرا به اروميه نوشته شده بود كه چيز مهمي از آن استفاده نمي شد. با بيان عادي و مقدمه هايي كه از بس تكرار شده مبتذل گرديده است . در روزنامه مسافرت رئيس حكومت ملي را و دستورهايي را كه براي عمران شهرهاي اروميه خوي و سلماس داده است نوشته بود.
از آن طرف مردم كه نوشته هاي روزنامه هاي تبريز را جدي تلقي نمي كنند تفصيل قضايايي را كه باعث مسافرت آقاي پيشه وري گرديده است و ابدا در آن شك و شبهه ندارند در هر جا كه چند نفرشان جمع مي شوند صحبت مي نمايند. مجمل حكايت قضيه كه از چند نفر شنيدم تقريبا اين است كه در اروميه شب نامه هايي پراكنده مي شود. حتي روي ميز اداره ها هم از نسخه هاي شب نامه گذاشته شده بود. شاگردان مدارس مظنون نشر شب نامه مي شوند. به دستور هلال ناصري حاكم جديد اروميه كه مضمون شب نامه ها حمله مستقيم به شخص وي بوده است چند نفر از شاگردان جلب و تحت تعقيب قرار مي گيرند و براي استنطاق توقيف مي شوند. اولياي اطفال كه غالبا از مهمترين شهر بوده اند پيش حاكم براي خلاصي اطفال خود اقداماتي مي نمايند. ضمنا مي گويند كه ما شب نامه ها را ننوشته ايم ولي با مطالب مندرجه در آن موافق هستيم . بالاخره كار به آنجا مي كشد كه شاگردان محبوس را به زور از محبس نظميه بيرون مي آورند. قبل از اين قضايا يا بعد از آن خانه هاي اهل شهر را تفتيش مي كند. از خانه يك نجار يك كفن پيدا مي شود كه در روي آن بعضي مطالب نوشته شده بود. در حق نجار و هم چنين در حق شاگردهاي مدارس بعض شكنجه ها اعمال مي شود. مي گويند به انگشتان آنها سيخ زده اند و اين مساله بيشتر بر انزجار مردم از حكومت ملي آذربايجان مي افزايد و بيم آن مي رود كه قضيه بيشتر كسب وخامت نمايد كه آقاي پيشه وري با همراهي سه وزير در محل حادثه حاضر مي شود.
در خلال همه اين حادثه آشوري هاي اروميه طرفدار حكومت ملي و دمكرات ها بوده اند اما كردها طرفدار اهل شهر و شاگردان مدارس بوده اند. اگر في الواقع اين قضيه صحت داشته باشد كه با زور شاگردها را از محبس بيرون آورده اند اين كار از دست مردم عادي شهر بدون مساعدت باطني بلكه ظاهري يك قوه ديگر كه ظاهرا همان كردها هستند نمي تواند باشد. در شرح تفصيل مسافرت كه در روزنامه آذربايجان نوشته شده بود دو نكته بود كه شايد مويد بعضي حكايت فوق و حدسيات راجعه به آن باشد. يكي آن بود كه نوشته شده بود كه چون امر تبليغات در اروميه ناقص بود آقاي پيشه وري دستور داد كه چندين بلندگو در خيابان ها نصب بشود كه اخبار راديو را مردم بتوانند استماع نمايند. نكته ديگر اين بود كه نوشته شده بود كه آقاي پيشه وري در شهر اروميه ريش سفيدان و روحاني هاي آشوري را به حضور پذيرفته و با آنها درباره آسايش و فرهنگ ملت آشوري تبادل افكار نمود از كردها اسمي برده نشده است .
هلال ناصري حاكم اروميه كه گويا وجود وي باعث عمده ظهور حوادث اخيره گرديده است يك نفر كتاب فروش است كه كتابخانه اي به اسم كتابخانه هلال ناصري در تبريز دارد. تعيين مشاراليه به حكومت اروميه اسباب تعجب بلكه لبخند اهالي تبريز گرديد. گويا در اروميه هم با تحقير و استهزا تلقي گرديده است . بي لياقتي وي براي اداره امور حكومت يك شهر بزرگ مثل اروميه نه از جهت پستي شغل سابق وي است كه (شايد) عباسعلي پنبه اي كه پينه دوز پاره دوز بود از همه حيث به آن شغل اليق از (هلال ناصري بود)
شنبه 18 خرداد
امروز در لندن روز فيروزي است كه چندين ميليون آدم براي تماشاي سان قشون صفوف مختلفه زميني دريايي و هوايي حاضر بودند. نمايندگان قشون ملل متفق من جمله ايران دعوت شده بودند. تمام ملل متفق دعوت دولت انگليس را براي فرستادن نمايندگان در شركت سان فيروزي قبول كرده و نمايندگان از صفوف مختلفه قشون خود فرستاده بودند مگر روسيه و لهستان و يوگوسلاوي .
از جمله چيزهايي كه حاضرين تماشا نمودند كالسكه اي بود كه مستر آتلي رئيس الوزراي فعلي انگليس با مستر چرچيل رئيس الوزراي سابق در آن نشسته بودند. مردم به ديدار مستر چرچيل فاتح جنگ هلهله شادي كشيده اند. مستر چرچيل هم با كه حرف اول ويكتوري يعني فيروزي است به V دست علامت عنوان جواب احساسات مردم نشان مي داده است . به تفصيل قضايا را يكي از سخنگويان فارسي راديوي لندن كه جزو تماشاچي ها بود بيان مي نمود. قضايا را كه شرح داده بود در صفحه پر كرده و به توسط راديو منتشر شد. صداي مردم و طياره ها و موزيك قشون در صفحه ضبط شده بود.
شب گذشته راديوي دهلي خبرداد كه بحراني در كابينه ايران در اثر نشر اعلاميه چند روز قبل آقاي قوام السلطنه داير بر تقسيم اراضي مابين دهقانان حاصل شده است . چند نفر از وزرا طرفدار حل فوري مساله آذربايجان هستند ولي آقاي قوام السلطنه طرفدار حل فوري نيست . اين خبر راديوي دهلي از جاي ديگر تاييد نشده است . راجع به تقسيم اراضي هم آقاي قوام السلطنه فقط تقسيم اراضي خالصه را در نظر گرفته است و ضمنا بعضي محدوديت ها هم در مالكيت در نظر گرفته شده است .
بعضي اختلافات مابين قوام السلطنه و بعضي از وزراي وي بعيد نيست كه موجود باشد. مخصوصا بين قوام السلطنه و احمد آقاخان وزير جنگ . روزنامه هاي دست چپ كه نوعا طرفدار قوام السلطنه و مخالف شاه هستند اخيرا درباره صاحب منصبان نظامي بدگويي و هتاكي بي اندازه مي كنند. شنيدم كه احمد آقاخان به قوام السلطنه خاطر نشان نموده است كه اين رويه اسباب توليد عدم رضايت در ميان اقران گرديده است . گويا اعلاميه چند روز قبل قوام راجع به افسران با اين حادثه علاقه مند است .
