بحران آذربايجان
قسمت 96
دوشنبه 6 خرداد
راديوي تركيه خبر داد كه دولت آمريكا به سفير خود در طهران دستور داده است كه تحقيق نمايد كه روس ها به كارهاي داخلي ايران مداخله مي كنند يا نه دولت آمريكا رويه خود را در قضيه خارج شدن مساله ايران از دستور شوراي امنيت روي مفاد تحقيقات سفير خود مبتني خواهد نمود. اگر سفير آمريكا راپورت بدهد كه روسيه مداخله در امور داخلي ايران نمي كنند آن وقت با خارج شدن مساله از دستور شورا مخالفت نخواهد نمود.
در اين اواخر به علاقه مندي آمريكا به امور ايران خيلي اهميت داده مي شود. اين توجه به كارهاي ايران كه از ناحيه انگليس هم تا اندازه اي مشهود است چندان جلب توجه ايرانيان را نمي كند. مثل اينكه كم كم بغير جدي بودن تشبث هاي انگليس در ايران قناعت حاصل مي شود ولي ايراني ها خود را با هوش تر از آن مي دانند كه اين بي تاثيري در اقدامات انگليس را حمل بر ضعف عمومي آن دولت نمايند بلكه به طور جدي عقيده مند هستند كه اين هم يك سياستي است از جانب انگليسها كه مي خواهند آمريكا را با روس طرف بكنند. به هر صورت فعلا در ايران انظار به طرف آمريكا متوجه است مخصوصا كه شوراي امنيت كه مساله ايران هم در آن مطرح است در آمريكا است بيشتر از آمريكا صحبت مي شود.
پيشرفت هايي كه اخيرا براي قواي دولت مركزي چين حاصل شده و غلبه اي كه بر كومونيست هاي منچوري پيدا نموده اند عموما يك فتح آمريكايي تلقي مي شود. گفته مي شودكه طياره هاي آمريكايي كومونيست ها را بمباردمان كرده اند.
فتح آمريكا در ميان اهالي آذربايجان كه نوعا مخالف حكومت ملي هستند اسباب اميدواري گرديده است و شكست قشون كمونيست هاي چين و تلفات آنها را با مبالغه به همديگر نقل مي نمايند. در يك مجلسي من شنيدم كه يك نفر شخص محترم كه از مطلعين محسوب مي شد و تازه هم از طهران آمده است عده تلفات كومونيست ها را يك ميليون و نيم بيان كرد. از آن طرف هم حكومت ملي كه عازم به سازش با دولت مركزي است و مي خواهد اذهان تبعه خود را به قبول مسالمت با دولت حاضر نمايد به اين مداخله آمريكا در امور چين كه ظاهر كارها در آنجا خيلي شبيه به ايران است عنايت زيادي نشان مي دهد.
آقاي پيشه وري گفته است كه ما بايد با قوام السلطنه به كنار بياييم والا متفقين يا قوام را مجبور مي نمايند كه به ما حمله كند يا اينكه قوام را برداشته يكي ديگر را به جاي وي مي نشانند كه وي حمله بكند. در محافل حكومت ملي اصرار دارند كه چين را به ايران و منچوري را به آذربايجان تشبيه نمايند. شايد چانگ شوئه ـ ليانگ را هم به قوام تشبيه نمايند.
سه شنبه 7 خرداد
آقاي قوام السلطنه تلگرافي به آقاي پيشه وري مخابره نموده و از وي خواهش كرده است كه سرتيپ زنگنه و سرهنگ نوربخش را كه چندي قبل در تبريز محكوم به ده سال حبس نموده بودند به طهران ارسال نمايند و بنا به راديوي طهران آقاي پيشه وري تلگراف نموده است كه بنا به امر رئيس دولت به فاصله يك ساعت سرتيپ زنگنه و سرهنگ نوربخش به طهران روانه گرديدند.
در تبريز اين خبر يك علامت ديگري براي حصول قريب الوقوع سازش تلقي خواهد شد و در طهران هم قوام السلطنه و طرفدارانش استخلاص محبوس ها را به عنوان يك موفقيت سياسي به خرج ملت خواهند گذاشت و ظن غالب هم بر اين است كه ملت جبان و استراحت طلب ايران كه هيچ وقت به تامين عدالت پاي بند نبوده است از اين طرز حل مساله سرتيپ زنگنه كه يكي از اجزاي كلي مساله آذربايجان بود راضي و بلكه ممنون باشد و ديگر فكرش را متوجه اين معني نكند كه به چه جهت اصلا سرتيپ زنگنه را حبس نموده بودند و آن محاكمه كذايي چه بازي بود كه درآوردند و قطعا اهميتي به خون هاي زيادي كه از طرف فدايي ها و آدم كش ها در آن وقايع و وقايع بعدي ريخته شده است و سرتيپ در ضمن محاكمه به آن اشاره نموده بود نخواهند داد.
راديوي طهران با آب و تاب خبر داد كه دولت آقاي قوام السلطنه قرار داده است كه املاك خالصه ما بين رعايا تقسيم بشود و از لحن خبر معلوم مي شد كه اين اقدام يك قسمتي از يك رشته اقدامات اصلاحي است كه در راه بهبودي اوضاع كلي و مخصوصا اصلاح احوال زارع و كارگر برداشته مي شود و پز دست چپ دادن از طرف دولت با اين خبر از آهنگ صداي سخن گوي راديو به طور وضوح ظاهر بود.
بانك .... كه اخبار آن در راديو منتشر مي شود و گويا در شرف تاسيس است بازگويا مربوط به اين رقم كارها است . جسته جسته صحبت مي شود كه بعد از تاسيس بانك دولت املاك را خريداري نموده ما بين رعايا تقسيم خواهد نمود.
در خود آذربايجان نسبت به تقسيم املاك آن حرارت اوليه مشهود نيست . نسبت به خالصه هاي انتقالي اعتراض قبول مي كنند و نسبت به املاك دشمنان خلق كه به طهران رفته اند ديگر تعقيبي نمي شود و مصادره قدري كند كار مي كند. شايد يك ماه است كه ديگر كسي را از طهران رفته ها دشمن خلق اعلام ننموده اند.
مجلس ادبي در منزل تشكيل گرديد. طرفه آقاي قاضي قصيده عنصري در مدح سلطان محمود بود : « چنين نمايد شمشير خسروان آثار »
چهارشنبه 8 خرداد
راديوي تبريز خبر داده بود كه برخلاف ادعاي انگليس قشون آن دولت كاملا از ايران خارج نگرديده است وفعلا در بوشهر قشون انگليس موجود است و استاسيون راديو را قشون انگليس در بوشهر متصرف هستند. اين خبر را انگليسيها رسما تكذيب نمودند . انگليسها تاكيد مي نمايند كه قواي آنها در 2 مارس يعني موعد مقرر در قرارداد كاملا خاك ايران را ترك نموده اند. راجع به دستگاه راديو در بوشهر هم گفت كه قشون انگليس آن را در تصرف ندارد و در خصوص انتقال آن به دولت ايران مذاكرات در جريان است . راديوي تبريز يك آلت تبليغات ضد انگليسي گرديده است كه غالبا بر عليه انگليسها مخصوصا بر ضد سياست آنها در شرق بياناتي منتشر مي نمايد و شايد عمده غرض روس ها هم از دادن اين اسلحه تبليغاتي به دست حكومت ملي همين بوده است .
راجع به اختلافاتي كه ما بين كومپاني نفت جنوب و عمله ها پيدا شده و در اثر آن عمله ها اعتصاب نموده بودند باز راديوي تبريز از فرصت استفاده نموده و به انگليسها حملاتي كرد اما در خصوص اصل قضيه كه اعتصاب باشد كومپاني ايستادگي نمود و حركت هاي اغتشاش طلبان به جايي نرسيد.
