چندي پيش در خبر آمده بود كه امسال هزينه هاي حج متفاوت بوده و با توجه به امتيازاتي كه حجاج محترم از نظر اقامتي برخوردار مي شوند. قيمت ها تعيين مي شود اين مسئله موجب شد كه به دليل تقارن اين ايام با مراسم حج نكاتي را معروض دارم .
1 ـ حج يكي از واجبات الهي است كه با تحقق استطاعت بر مسلمين فرض است . گذشته از اهميت حج از حيث مجمع عمومي مسلمين خود حج به عنوان « عبادت » از نظر فردي نيز واجد آثاري است . امام زين العابدين عليه السلام پس از پرسش از عملكرد « شبلي » از اعمال حج در پايان بطور خلاصه مي فرمايند : « فعند ما رجعت الي مكه و طفت طواف الافاضه نويت انك افضت من رحمه الله تعالي و رجعت الي طاعته و تمسكت بوده و اديت فرائضه و تقربت الي الله تعالي » يعني چون به مكه مراجعت نمودي و طواف وداع را انجام دادي آگاه بودي و به اين حقيقت توجه داشتي كه ديگر عوض شده اي و اكنون با رحمت پروردگارت كوچ مي كني تو به خدا نزديك شده اي قرب الهي يافته اي رنگ خدايي گرفته اي به مقام والا و بلند عزت اطاعت و بندگي خدا رسيده اي چون اوامر او را فرمان برده اي . شبلي در پاسخ مي گويد : خير
امام مي فرمايند. « فما وصلت مني ولارميت الجمار ولا حلقت راسك و لاذبحت ولا اديت نسكك ولاصليت في مسجدالخيف ولا طفت طواف الا فاضه ولاتقربت ... ارجع فانك لم تحج »
يعني بنابر اين تو نه به مني رفتي و نه رمي جمرات كردي و نه سر تراشيدي و نه قرباني كردي و نه در مسجد خيف نمازگزاره اي و نه طواف وداع نموده و نه به خداوند تقرب جسته اي و نه به مقام قرب الهي نائل آمده اي ... برگرد پس همانا تو حج بجاي نياورده اي !! »
آنچه كه از صحبت امام سجاد عليه السلام مستفاد مي شود اينست كه هرچند « شبلي » اعمال ظاهري حج (حتي با وسواس ) را بجا آورده است و ليكن حجي كه مقبول حق باشد به جا نياورده است . جا دارد كه حجاج محترم بيت الله الحرام توجهات مورد تاكيد معصوم عليه السلام را مد نظر داشته و با توجه و دقت از خداوند متعال بخواهند كه حج در درون و اعمال انسان اثر بگذارد. حقير شاهد بودم كه بعد از مراجعت از مني وقتي براي استفاده از آسانسور حجاج نوبت ايستاده بودند برخي از حجاج محترم با زيركي خاص خودشان نوبت ديگران را غضب و يا در استفاده از تسهيلات عمومي حقوق ديگران را رعايت نمي كردند و يا بعد از اتمام طواف نسا در پايان اعمال ريش خود را كه در مراسم حفظ مي كردند با تيغ تراشيده و بعضا خانمها در مكه و يا در هواپيما چادر را كنار گذارده و ...
البته اينها ملاحظاتي است كه به دليل تقرب زماني با حج قيد شده در حاليكه هر قدر از موسم حج دورتر مي شويم اين تعارضات بيشتر جلوه گري مي كند بطوري كه حاجي كاري كند كه غير حاجي از آن شرم دارد.
2 ـ عمده مشكلي كه نگارنده در مراسم حج با آن مواجه بوده مسئله تاكيد روحانيون محترم كاروانها بر اعمال ظاهري حج بود و چند جلسه وقت براي اين امر صرف مي شد در حاليكه با يكي دو جلسه و انجام عملي مراسم افراد به راحتي اين عمليات را مي فهمند. آنچه كه بايد بيشتر مودر تاكيد قرار گيرد مسائل اخلاق حج و تكاليف اخلاقي اسلامي است بالاخص به حجاج محترم تفهيم شود كه حفظ حقوق ديگران در مراسم از اولويت هاي اوليه اسلامي است .
3 ـ در برخي موارد بين شكل ظاهري اعمال و اصل عمل تعارض وجود دارد. مثلا به هنگام عزيمت از مدينه به مكه كه بايستي در مسجد شجره محرم شويم اشخاص در منزل خود محرم مي شوند و در مسجد شجره نيت احرام مي كنند . اين براي رفع تكليف كافي است ولي آيا تعيين ميقات ها در حج صرفا يك امر نيتي و دروني بوده است بنظر نگارنده تعاليم اسلامي همواره بر اين استوار است كه وحدت درون و برون مسلمان را ايجاد نمايد چنانچه ترتيبي اتخاذ نمود كه در محلي كه بايد احرام انجام پذيرد هم انسان از نظر ظاهر لباسها (كه خود يكي از مظاهر اختلاف است ) را بركند و لباس احرام به تن كند و هم نيت .
4 ـ چنانچه يكي از اهداف پوشيدن لباس احرام را به معني زودن كليه ظواهر تفاخر و اختلاف بدانيم باتوجه به اينكه لباس احرام مدت كوتاهي در حج به تن حجاج است بايستي ترتيباتي را اتخاذ كنيم كه مقدمه و موخره احرام نيز عاري از ظواهر تفاخر و اختلاف باشد. حال كه خودمان مي آييم و حجاج را در تعيين محل اقامت طبقه بندي مي كنيم و كسي را كه بيشتر پول مي دهد امتيازات بيشتري براي او قائل مي شويم آيا انتظار داريم چنين حاجي كه براي چند روز از زندگي خواهان رفاه بيشتري است از تنبيه بيشتري برخوردار باشد
5 ـ برخي از روساي كاروانها براي سهولت كار خودشان مدت زيادي از اوقات حجاج را تلف مي كنند بالاخص زمانهائي كه مي خواهند از مدينه به مكه يا از مكه به عرفات و بالعكس حجاج را راهي نمايند چند ساعت وقت را اضافه اعلام مي كنند كه حجاج در اين مدت بلاتكليف بوده و وقتي به محل مراسم مي رسند خسته و درمانده هستند و حال عبادت از آنان گرفته مي شود. مسئولين محترم حج بايستي ترتيباتي اتخاذ فرمايند كه زمان بلاتكليفي حجاج به حداقل برسد تا بتوانند حداكثر استفاده را از مراسم بنمايند.
6 ـ يكي از اهداف حج اينست كه حاجي پايگاه ظهور اسلام و زندگي رسول خدا(ص ) و مومنين اوليه را ملاحظه كند و خود همين امر موجب تقويت ايمان مي گردد. رسول خدا (ص ) مدينه را « لانه مومن » دانسته اند. حال كه وهابيها كليه آثار دوران نبوت را از بين برده اند و با ايجاد برجها در جوار مسجدالنبي و حرم الهي آنها را تحت الشعاع قرار داده و مسلمين را از مشاهده تاريخ عيني خود محروم كرده اند حداقل كاري كه مورد انتظار از روحانيون محترم كاروانهاست اينست كه از روي نقشه هاي تاريخي و در محل آثار دوران نبوت را به حجاج معرفي و تلاش فرمايند تا حجاج بنحوي در آن مقاطع تاريخي ( از نظر شناخت ) قرار گيرند.انشاالله
حيدر علي يدائي