بحران آذربايجان
93
يكشنبه 29 ارديبهشت
جنگ مابين آذربايجان و دولت ايران شروع گرديد. لااقل اين مطلبي است كه از راديوي تبريز به دست مي آيد. خبر آوردند كه راديوي تبريز اطلاع داد كه جنگ در حوالي ... شروع گرديد. من راديوي تبريز را درك ننمودم ولي خبر را راديوي لندن و آنكارا منتشر نمود و بنا به اطلاع آنها راديوي تبريز خبر داده است كه قواي دولت مركزي از سه نقطه به قواي آذربايجان حمله نموده است و محاربه ادامه دارد.
همچنين خبر مي دهند كه حكومت ملي آذربايجان در تبريز و ساير شهرهاي آذربايجان اعلان حكومت نظامي داده است و از بعد از ساعت 11 خروج از خانه قدغن گرديده است . ايضا خبر دادند كه براي تبريز يك حاكم نظامي تعيين شده است . بنا به اطلاع راديو تركيه خبر شروع جنگ را راديوي تبريز در اثناي پروگرام موزيك موزيك را قطع نموده و نشر كرده است و بعد از نشر نمودن خبر سخنگوي راديو فرياد نموده است كه ما در راه آزادي تمام ملت ايران جنگ مي كنيم . ظفر با ما است . راديوهاي خارجه از راديوي طهران در اين باره چيزي نقل ننمودند.
خبر بدون شبهه خيلي مهم است و حكومت آذربايجان آن را خيلي جدي تلقي نموده است . فردا اندازه تاثير آن در ميان مردم و خصوصيات قضيه معلوم خواهد شد و بايد ديد كه حكومت طهران مطلب را چگونه تلقي خواهد نمود به نظر چنين مي آيد كه قوام اگر وقوع حادثه را هم قبول بكند از منتسب نمودن قضيه بر دولت ايران امتناع خواهد نمود. نمايندگاني كه براي تحقيق رفتن قشون روس از ايران به تبريز آمده بودند به جلفا رفته اند تاتحقيقات نمايند.
آقاي قوام السلطنه تلگرافي به موسيو تريكلي لي رئيس مجمع ملل متفق مخابره نموده و در آن اشعار داشته است كه به مجرد اينكه راجع به تخليه كامل قواي روس از ايران اطلاع به دست آورد آن را به مجمع ملل متفق ابلاغ خواهد نمود و اظهار نموده است كه براي وي تحصيل اطلاع قطعي در موضوع فعلا ممكن نيست . آقاي علا هم اظهار نموده است كه عواملي كه باعث مراجعه ايران به مجمع ملل متفق بود از بين نرفته است و بايد كه موضوع شكايت ايران در پروگرام شوراي امنيت باقي بماند.
معلوم مي شود كه اعلاميه روز گذشته قوام السلطنه در اثر تغييراتي كه در افكار عامه نسبت به قوام السلطنه بعد از شكست سياست متخذه وي در مقابل مساله آذربايجان حاصل شده است منتشر گرديده است .
راديوي تركيه از طهران خبر مي دهد كه در پايتخت ايران عقيده بر اين است كه بدگويي قوام در حق وكلاي مجلس دليل تزلزل مقام وي است و عناصر منتسب به دست راست مي خواهند از موقع استفاده نموده و كابينه قوام را انداخته و يك نفر كه متمايل به انگليس و آمريكا باشد سركار بياورند.
اينجا در تبريز هم بعضي صحبت ها در خصوص متزلزل بودن مقام قوام السلطنه و اختلاف وي با بعضي از اعضاي كابينه مخصوصا وزير جنگ در سر مسائل آذربايجان مابين مردم در جريان است . بنابر شايعات نظامي ها عموما از طرز رفتار قوام در مساله آذربايجان ناراضي هستند و گويا آنها طرفدار اتخاذ رويه شديد در مقابل پيشه وري و رفقاي وي بوده اند. از روزنامه هاي دست چپ طهران كه اجازه ورود به آذربايجان را دارد. اين عده انتظام در كارهاي قوام را مي توان استنباط نمود.
دوشنبه 30 ارديبهشت
خبر پرهيجان جنگ كه ديروز منتشر گرديده و اسباب ناراحتي فكر مردم در اثناي شب گذشته شده بود امروز از طرف طهران تكذيب گرديد. اضطراب اوليه مردم بر طرف شد. امروز بعد از انتشار خبر تكذيب طهران اوضاع شهر كاملا عادي بود. آقاي پيشه وري اعلاني به اين مضمون منتشر نموده بود كه به ديوارها چسبانده بودند : چون خطر مرتفع شده است حكومت نظامي الغا مي شود و عبور و مرور در همه اوقات شب مثل سابق آزاد است .
اوايل روز كه خبر تكذيب نشده بود مردم اقدام به خريدن مواد غذايي و آذوقه نموده بودند كه براي شلوغي هاي آينده كه شروع مي شد ذخيره داشته باشند. برنج از جمله بازارش خيلي گرم بود. نان لواش كه مني هيجده قران بود دو قران ترقي نموده به دو تومان فروخته مي شد. دولت هم با مفتوح نگاه داشتن دكان هاي سنگ پزي در اثناي شب به نگراني مردم از آتيه كمك كرد. ولي هر چه بود تمام اضطراب ها و نگراني ها و بالنتيجه تمام تدابير احتياطي بعد از تكذيب شدن خبر و الغاي حكومت سلطاني از بين رفت .
راديوي طهران امروز دو خبر مهم نشر نمود : يكي خبر توقيف علي دشتي و جمال امامي و سالار سعيد سنندجي بود كه در ضمن اطلاع توقيف مبلغي هم بدگويي در حق توقيف شدگان به عمل آورد و اظهار شد كه مشاراليهم توقيف و به شهرباني تحويل داده شدند. بنا به رسم معهود گناه مشخصي بر اين ها نسبت داده نشده است و از همان تهمت هاي معمولي و كش دار از قبيل اقدامات بر عليه امنيت كشور و تحريكات سياسي ذكر شده است .
علي دشتي كه در دوره سيزدهم و چهاردهم وكيل مجلس بود از سياست مداران مشهور ايران است . سابقا مدير روزنامه شفق سرخ بود و در نويسندگي هم مشهور است . اصلش از دشتستان فارس است . اوايل از طلاب و به شيخ علي دشتي معروف بود. جمال امامي يكي از پسران متعدد مرحوم حاجي امام جمعه خويي است . مدتي در اروپا مشغول تحصيل بوده است . در دوره چهاردهم مجلس وكيل خوي بود. من شخصا وي را مي شناسم . سالار سعيد سنندجي را نمي شناسم . شنيدم كه معروف به انگليس خواهي است و سني مذهب مي باشد. با توقيف اين سه نفر كه طرف بغض روزنامه هاي توده هستند يك قسمت از بدگويي هاي قوام السلطنه در حق وكلاي تحميلي و مرتجعين تبيين مي شود.
خبر مهم ديگري كه راديوي تهران منتشر نمود راجع به تلگرافي بود كه آقاي قوام به آقاي پيشه وري مخابره نموده است . عنوان تلگراف « جناب آقاي پيشه وري بود. در ضمن تلگراف متن تلگراف سپهبد احمدي وزير جنگ كه به فرمانده قواي دولتي در كردستان مخابره گرديده است آورده شده است و مضمون آن تلگراف هم دستور اكيد بود بر فرمانده دولتي كه از احترامات نظامي اجتناب نمايند.
اين تلگراف كه براي تبرئه قوام السلطنه از اتهامات منسوبه داير به حمله دولت ايران بر آذربايجان مخابره شده است داراي اين نكته است كه قوام السلطنه پيشه وري را به لقب « جناب » مفتخر نموده است كه مخصوص وزرا است و با اين ترتيب يك قدم براي به رسميت شناختن برداشته شده است .
