بحران آذربايجان
92
جمعه 27 ارديبهشت
امروز جشن تشهير مجسمه ستارخان منعقد گرديد. مجسمه ستارخان درجاي مجسمه (رضاخان ) پهلوي در باغ گلستان نصب شده است . در موقع برداشتن پرده از روي مجسمه آقاي پيشه وري نطقي ايراد نمود كه در آن در ضمن بعضي مطالب اين را هم علاوه نمود كه اين جور تغيير مجسمه ها در ساير نقاط ايران غير از آذربايجان هم بايد به عمل بيايد. تفصيل تشريفات پرده برداري از مجسمه و نطق آقاي پيشه وري امروز در روزنامه هاي تبريز منتشر مي شود. اگر مطلب مهمي باشد در اينجا قيد مي كنم .
نمايندگان دولت طهران كه براي تحقيق رفتن روس ها از آذربايجان معين شده بودند وارد تبريز گرديده اند. شنيدم در مراسم پرده برداشتن از مجسمه حضور داشتند. با در نظر گرفتن اين نكته كه مجسمه ستارخان به جاي مجسمه پهلوي شاه سابق ايران گذاشته شده است كه آن مجسمه را دولت نصب كرده بود حضور نمايندگان دولت در مراسم تشريفات افتتاح يك نوع به رسميت شناختن عزل پهلوي و نصب ستارخان محسوب مي شود. اگر نمايندگان مردمان حسابي و دولت ايران يك دولت حسابي بود شايد يك مساله اي در اين مورد حادث مي شد.
راجع به مساله ايران در جلسه 20 مه شوراي امنيت رسيدگي خواهد شد. شايد آمدن نمايندگان هم عمده براي آن باشد كه تا آن وقت راپورتي براي دولت داير بر تخليه كامل تقديم بكنند كه از روي آن دولت مركزي ايران در شوراي امنيت بتواند ثابت نمايد كه دولت روسيه به وعده خود كاملا وفا كرده است و بحثي بر دولت شوروي ديگر وارد نيست .
تصور مي شود كه اين رفتار حكومت ايران در پيش بردن مقاصد روس ها كه به ضرر آشكار منافع ايران است اينطور مساعي است (كه ) آمريكائيها و انگليس ها را در مقاومت با روس ها درباره حفظ استقلال ايران دلسرد نمايد و از حفظ استقلال ايران با اين جور زمامداران مايوس شده و آن را به حال خود واگذارند كه قطعا آرزوي روسيه هم جز اين نيست .
نورالدين آرتام سخنگوي روزنامه راديو بر اين عقيده است كه سياست قوام منجر به شكست شده است . آمريكايي ها و انگليسيها را از خود رنجانده و در مقابل از روس ها هم چيزي براي منافع ايران دريافت نكرده است .
شنبه 28 ارديبهشت
امروز آقاي قوام السلطنه اعلاميه نشر نمود كه دو مقصود عمده از آن فهميده مي شد : يكي تهديد مخالفين خود يكي هم اجراي اصلاحات . مقدمه اعلاميه بي مورد و لوس است مي گويد كه حالا كه فصل بهار است همان طور كه از يك طرف گلها و گياه ها در حال روئيدن است از طرف ديگر انواع حشرات مضره به حركت درآمده اند عناصر ارتجاع هم شروع به اقدامات نموده اند. مثل اينكه آقاي وام خدمات خود را براي نجات مملكت به گل و گياه و اقدامات مخالفين خود را به ضررهاي حشرات تشبيه كرده است .
بعد از اين مقدمه آقاي قوام السلطنه به اوضاع مملكت قبل از تصدي خود به مقام رياست وزرا و نگراني مردم اشاره نمود خدمات زير را مدعي گرديد كه براي مملكت انجام داده است : هزينه زندگي را پايين آورده است و مقدمات كارهاي اصلاحي را فراهم آورده است كه بعد از حل قضيه آذربايجان به موقع اجرا گذاشته بشود و با نمايندگان آذربايجان مذاكرات دوستانه به عمل آمده است كه اختلاف موجود مرتفع بشود. آقاي قوام سخن را به مخالفين خود كشيده و درباره آنها چنين گفت : اينجا عطف سخن به ارتجاع و نمايندگان تحميلي است كه اعتبارنامه آقاي پيشه وري و ديگران را رد نمودند كه در اثر آن اوضاع فعلي كه عكس العمل آن كارها است پيش آمد. آقاي قوام در توبيخ و متهم نمودن مخالفين خود اوج گرفته علاوه نمود كه اينها هستند كه دائما به سفارتخانه هاي خارجي رفته به دسايس و تحريكات پرداخته اند. غافل از اينكه هيچ دولتي حاضر به مداخله در كارهاي داخلي ايران نخواهد شد. بعد از مبلغي بدگويي در حق زمامداران دوره گذشته و وكلاي تحميلي كه بعضي از عبارات آن از حد بدگويي گذشته و اسم فحاشي بر آن صادق بود رئيس الوزرا تاكيد مي نمايد كه استعفا نخواهد داد. بعد از آن تهديد نموده و خاطر نشان مي كند كه اين عناصر بايد از دست انتقام كه از آستين ايران دولتي برآيد بترسند و ارفاق تا زماني است كه منافي منافع ايران نباشد.
در اعلاميه اشاره اي هم به روابط ايران به دول آمريكا و روسيه و انگليس شده بود كه سياست رئيس الوزرا از اول معطوف به تحسين مناسبات با آنها بوده است . آقاي قوام السلطنه با وعده اين كه به مجرد حل قضيه آذربايجان شروع به اصلاحات اقتصادي و اجتماعي خود خواهد نمود اعلاميه خود را تمام نمود.
عواملي كه محرك رئيس الوزرا به بيرون دادن اين اعلاميه گرديده است معلوم نيست . در هر صورت بعضي نكات از اعلاميه جلب توجه مي نمايد. يكي از آنها اين است كه تا حال آقاي قوام از پيشه وري و رفقاي وي نمايندگان اهالي آذربايجان تعبير مي نمود و گويا به اين خيال كه اين تعبير با رسميت ندادن به حكومت ملي آذربايجان مناسب تر است . حالا تعبير نمايندگان آذربايجان را بكار مي برد كه يك قدم به طرف شناسايي وضع فعلي است . نكته ديگر جالب توجه وعده هاي مبهمي است كه راجع به اصلاحات داده شده است و ظاهرا اين وعده براي حاضر نمودن اذهان به بعضي تعبير و تبديل ها است كه در مورد روابط كارگر و كارفرما و مخصوصا روابط مالك و رعيت به عمل خواهد آمد.
انشاي اعلاميه روي هم رفته غير فصيح و پر از خودستايي و جمله هاي زننده و بي منطق است و اساسا مقصود از آن معلوم نيست . با نطق پيشه وري قابل مقايسه هم نيست .
