بحران آذربايجان
87
دوشنبه 9 ارديبهشت
آقاي پيشه وري و همراهان وي در محلي واقع در چند كيلومتري طهران منزل داده شده اند. عده اي ژاندارم در اطراف عمارت مستحفظ گذاشته شده است و به مردم خارج اجازه دخول در عمارت را نمي دهد. گويا مقارن ورود هيئت نمايندگي به طهران حادثه شومي كه به عمله هاي كارخانه سيگار طهران مربوط است اتفاق افتاده است . تفصيل قضيه بايد بعد از آمدن روزنامه هاي دست چپ طهران معلوم بشود.
مخبر رويتر از طهران خبر مي دهد كه نتيجه مذاكرات قبل از ششم مه كه تاريخ تخليه ايران و تاريخ شروع به مذاكرات مساله ايران در شوراي امنيت است معلوم خواهد شد. در موقع ورود به طهران پيشه وري لباس نظامي سربازان حكومت ملي را در برداشته است . چند نفر از اعضاي حزب توده به ديدن پيشه وري رفته اند.
خبر مي رسد كه مذاكرات بين طرفين در كرج ادامه خواهد يافت . در اين صورت وارد شدن به طهران به جهت اين بوده است كه فرودگاه در طهران واقع است .
امروز عده مهمي از قشون روس از تبريز بيرون رفتند و غالبا سواره نظام بودند. من عرابه هاي زيادي متعلق به روس ها را ديدم كه از نزديك پل قاري تا عمارت دخانيه كه محل اقامت سواره نظام روس ها است پشت سر هم ايستاده بودند. بار آنها يونجه بود. روي عرابه ها سالدات ها نشسته بودند. گاه گاه ورقه هايي كه در روي آن عكس استالين را با جمله هاي وداع چاپ نموده اند از روي عرابه ها به زمين مي پاشيدند. بچه هاي ولگرد كه دور عرابه ها جمع بودند براي ربودن ورقه ها هجوم آورده به روي همديگر مي افتادند روي هم رفته منظره نامطبوعي بود.
يكي از خصوصيات تخليه روس ها اين است كه هر چيزي كه بردن آن ممكن است آن را همراه خود مي بردند. خيلي جاها پنجره و درهاي عمارتي كه در آنجا ساكن بودند از جاي خود كنده و مي بردند. حتي گاهي تيرهاي بام را بعد از تخريب بام به عرابه گذاشته مي برند اما بردن در و پنجره و تير را در مورد عمارت هايي مي كنند كه خودشان ساخته باشند اگر چه مردم مي گويند فرقي نمي گذارند. در هر صورت عمارت هاي خصوصي مردم را كه تخليه مي كنند اولا به قدري تخريبات و كثافت كاري در آن به عمل آورده اند كه قابل سكنا نيستند ثانيا محل هاي خالي را حكومت ملي تصرف نموده فدايي يا نظامي در آنها اسكان مي نمايد چون غالبا صاحبان آن خانه ها به طهران رفته اند دشمن خلق محسوب شده عذر حكومت ملي را آسان نموده اند. آقاي شبستري رئيس مجلس ملي در باغ خود مهماني ناهار به افتخار گوماندان روس داده است و براي طبخ ناهار آشپز بانك را عاريه برده بودند گويا ژنرال جعفر كاويان وزير جنگ هم در همان باغ يك مهماني خواهد داد.
آقاي شبستري از حيث تربيت و طرز زندگاني و سنخ فكر تبريزي ترين تمام روساي فعلي است . هم ساكن تبريز است كه فقط اصل فاميلش از شبستر آمده است و هم به خانواده تجارت و بازاري منسوب است كه در تبريز از تمام كارها و شغل ها جدي تر تلقي ميشود و اهل شهر را مي شناسد. سايرين يا از مهاجرين قفقازيه هستند كه در آنجا نشو و نمو يافته تربيت شده اند مثل آقاي پيشه وري و يا اهل تبريز نيستند از قبيل آقاي كبيري كه اصلا از شهر مراغه است و بعضي هم اهل شهر هستند اما محيط و طرز تربيت ايشان مقبول عامه نيست از قبيل آقاي بي ريا و آقاي رضا رسولي . يك عده هم هستند كه هيچ معلوم نيست كه از كجا پيدا شده اند. از قبيل دكتر جاويد وزير داخله .
سه شنبه 10 ارديبهشت
گويا راديوي دهلي شب گذشته اطلاع داده است كه پيشه وري را دولت ايران استاندار آذربايجان معين نموده است . اين خبر به سرعت بين مردم منتشر گرديده و آن را از جمله مسلمات گرفته و قضيه را حل شده تلقي مي نمايند اما تقريبا قطعي است كه اگر بنا باشد كه يك وقتي قضيه حل بشود اين جور حل نخواهد گرديد.
خبر ديگري كه بين مردم شايع است و در صحت آن ابدا ترديد ندارند آن است كه روس ها اسلحه اي كه به دمكرات ها داده بودند مسترد مي نمايند. توپ و تفنگ و طپانچه هاي خود را مي گيرند. اخبار راجع به اين موضوع هم از خود شهر مي آيد. راجع به اين خبر من چيزي نمي توانم اظهار نمايم . آنچه مسلم است چند تا توپ در ششكلان در حياط فرمانفرما گذاشته شده بود كه شاگردان مدرسه نظامي در درس هاي خود از آن استفاده مي نمودند. آن توپها را حالا برده اند. گفته مي شود كه همان توپها مال روس ها بود كه پس گرفته اند. در هر صورت خبر در شهر با مسرت زيادي تلقي شده است . چون كه اين اقدام روس ها را يك نوع اعراض از حكومت ملي آذربايجان و تقويت دولت قوام السلطنه تلقي مي نمايند و هر خبري از اين قبيل موافق اميال باطني اهل شهر كه مخالف دمكرات ها هستند خواهد بود.
روزنامه هاي دست چپ طهران كه اجازه ورود به تبريز دارند با طياره وارد شدند. اطلاعاتي راجع به حوادثي كه در طهران موقع ورود آقاي پيشه وري و همراهان روي داده است مي دهد. بنا به روزنامه ها عده از كارگران خواسته اند كه به طرف واردين رفته اظهار محبت و ارادت نمايند. مستحفظين به صدد جلوگيري برآمده اند و مجبور به تيراندازي شده اند كه يك نفر مقتول و چند نفر مجروح گرديده اند. آقاي پيشه وري و رفقاي وي در سنگي منزل داده شده اند كه ما بين طهران و كرج واقع است .
امروز تلگراف هاي چندي از طرف دمكرات ها داير به اظهار پشتيباني از آقاي پيشه وري و همراهان وي به طهران مخابره شد و رونوشت به روزنامه هاي دست چپ داده شده است .
به مناسبت رفتن آقاي پيشه وري به طهران تصنيف عوامي درست كرده زنها مي خوانند.
دوارداكي شكيل دي پيشه وري
اكيلا بي ريا قوام بيزه و كيلدي
بي ريا وزير معارف كه در شعر محلي اسمش وارد شده است معروف ترين اعضاي حكومت ملي ما بين عوام است . اخيرا كار و بارش خوب نيست قبل از عزيمت پيشه وري از تبريز ميانه شان بهم خورده بود. بي ريا طرفدار مقاومت و آقاي پيشه وري موافق با مذاكره بوده است . در تظاهرات اخيره هم اسم بي ريا كمتر مي آمد. يك شوخي هم در خصوص قهر كردن بي ريا درست نموده اند. مي گويند كه بعد از آن كه نظر بي ريا در هيئت دولت رد شده و بنابر مسالمت شده است بي ريا گفته است حالا كه اين طور شد قسمت مرا از قشون بدهيد من جنگ بكنم .
دكتر احمد پزشكپور را كه دو سه روز قبل به جرم اينكه سرهنگ علوي را به مهماني دعوت نموده بود حبس كرده بودند آزاد نموده اند. دولتشاهي را هم دعوت نموده بود وي را هم حبس كرده بودند. سرهنگ علوي همان سرهنگي است كه به نمايندگي از طرف دولت براي مطالعه در اطراف حادثه افشار آمده بود. قبلا اسم وي را عدل يا عادلي شنيده بودم .
مجلس ادبي سه شنبه امروز در منزل ما منعقد گرديد. طرفه امروز عبارت بود از قصيده خاقاني كه در وصف مرغان و مكالمه آنها در باب ترجيح گلها بر يكديگر گفته است كه به قول آقاي قاضي آن قصيده را منطق الطير مي گويند. تخلص قصيده در مدح حضرت رسول صلي الله عليه وآله است . قصيده خوبي بود و آقاي قاضي با صداي غرا خواند و توضيحاتي در خصوص لغات مشكله آن داد.
