بحران آذربايجان
قسمت 82
شنبه 31 فروردين
هواي خنك و موذي ديروزي به هواي ملايم و بهاري امروز مبدل شده است . شب بادها ايستاد هوا ابر شد و قدري باران كه خيلي مختصر بود ترشح نمود. فعلا با اين هوا ديگر خوف اين كه سر درخت را سرما بزند در بين نيست تا بعد چه پيش آيد. باغداران از سه مرحله خطر براي صدمه ديدن سر درخت نگران مي شوند : 25 35 45 از عيد گذشته . مرحله خطر اولي گذشته است اميد كه ان شاالله آن دو مرحله هم بي خطر بگذرد.
اسناد خزانه كه حكومت آذربايجان به جريان انداخته است كم كم ميان مردم رواج پيدا مي كند و جنبه پولي به خود مي گيرد. روز اول خيلي مرغوب بود بعد تنزل نمود با مبلغي كه مابين مردم خريد و فروش مي شد دوباره ترقي نموده است . حكومت به بانك ملي اجازه داده كه در مقابل دريافت اسكناس اسناد خزانه بدهد. در عرض چهار روز دويست و پنجاه هزار تومان اسناد خزانه توسط بانك ملي فروخته شده است . در ميان تمام اقدامات حكومت آذربايجان شايد اين يكي كه از همه مشكل تر و بيشتر محتاج مهارت بود بيشتر از سايرين قرين موفقيت شده است . از علل موفقيت در اين اقدام پر خطر و نازك يكي هم شايد اين باشد كه از اول كار با شور با اهل فن و با تامل و نقشه وارد عمل شدند.
جلسه شوراي امنيت روز سه شنبه منعقد خواهد شد كه در اين باره كه آيا مساله ايران در پروگرام باقي بماند يا نه راي خود را اظهار نمايد. تصور مي شود كه در جلسه سه شنبه باقي ماندن مساله ايران در پروگرام با اكثريت تصويب بشود.
در داخله حكومت آذربايجان هم چنين به نظر مي رسد كه دو رشته پولتيك تعقيب ميشود. اولا تا آخرين حد امكان آمادگي براي مبارزه و تهيه اسلحه و مشق و تهييج حس وطن پرستي بين افراد فدايي و نظام وظيفه ثانيا بازگذاشتن در براي مذاكرات مسالمت آميز با طهران و نشان دادن حكومت آذربايجان به عنوان ملت آذربايجان است . از مظاهر قسمت اول سياست حكومت آذربايجان جديتي است كه در كار جمع نمودن مشمولين به خرج مي دهند و هر روز سربازان را به اطراف شهر مخصوصا دامنه كوه عين علي مي برند و در آنجا تعليمات صحرايي به آنها ميدهند و تيراندازي و مشق به كار بردن مسلسل به آنها مي دهند. در سر راه زنجان به تبريز هم مشغول ساختن استحكامات شده اند.از آن جمله در قافلانكوه و حوالي ميانج استحكاماتي درست نموده اند كه آقاي پيشه وري براي سركشي به آنها در اين دو سه روزه به ميانج رفته بوده است . بعضي از اهالي قراي اطراف را هم براي ساختن سنگر و استحكامات برده اند.
از علايم قسمت دويم سياست حكومت آذربايجان كلماتي است كه جسته جسته در روزنامه هاي آذربايجان در ميان مطالب ديگر مي نويسند. از جمله اينكه ملت آذربايجان طالب جنگ نيست و ملت آذربايجان نمي خواهد از ايران مجزي بشود نظير اين كلمات در نطق ها و صحبت هاي خصوصي روساي فعلي هم پيدا مي شود. به نظر مي رسد كه از جمع نمودن اين دو سياست كه يكي آمادگي به جنگ و ديگري اظهار تمايل به مسالمت حكومت آذربايجان اين نتيجه را متوقع است كه دولت طهران از قوت و حاضر بودن آذربايجان انديشه نموده و گران تمام شدن تسلط با قوه و غلبه را احساس نمايد و از آن طرف زمينه هم براي مذاكرات موجود باشد تا توسل به قوه جبريه راه منحصر به فرد حل اختلاف نباشد. نتيجتا به گذشت هاي مختصري كه آذربايجان به قول آن حاضر است حكومت طهران به همان ها اكتفا بنمايد و زياد براي اعاده سلطه قديم خود اصرار ننمايد.
اينها بر حسب ظاهر آن چيزي است كه از رويه حكومت آذربايجان به ذهن آدم مي رسد اگر واقعا هم اين رويه از روي نقشه و براي رسيدن به منظور فوق اتخاذ شده باشد در مورد دولت ايران با آن فساد دستگاه دولتي و جبن و منفعت پرستي زمانداران انصافا سياست آذربايجان مناسب ترين سياست ها است و نتيجه قطعي به نظر مي رسد.
يكشنبه 1 ارديبهشت 1325
هيجدهم جمادي الاولي 1365 : امروز راديو طهران اعلاميه منتشر كرد كه حمله قشون دولتي را به قواي دموكرات آذربايجان در نزديكي صاس قلعه تكذيب مي نمود. در اعلاميه علاوه شده است كه دولت خيال دارد قضيه آذربايجان را به طور مسالمت آميز با برادران آذربايجاني حل نمايد و رئيس الوزرا يك هيئت معين كرده است كه به محل رفته و با نمايندگان دموكرات آذربايجان حادثه را تحقيق نمايند.
اين حادثه كه شايع شدن آن را راديوي طهران خبر داده و وقوع آن را به دستور دولت تكذيب نمود امروز هم در روزنامه آذربايجان و در راديوي تبريز خبر آن نشر گرديد و بنابر آن گويا عده از فدايي ها و قواي آذربايجان مورد هجوم قواي دولتي واقع گرديده اند و چند نفر كشته شده اند. لحن راديوي تبريز خيلي تلخ و مذمت آميز بوده است و تهديد رجزخواني داشته است . در مقابل آن لحن اعلاميه طهران خيلي خاضعانه و صلح جويانه بود و لحن آن مثل يك نفر متهم بود كه مي خواهد كه از يك گناه غير قابل عفو تبرئه بكند.
از اين توجيه اتهام و التماس عفو از طرفين به كيفيت مذاكراتي كه در آتيه بين دولت طهران و برادران آذربايجاني به عمل خواهد آمد (مي توان ) پي برد.
راديوي لندن در نشر اخبار نصف شب خود از طهران خبر داد كه مظفر فيروز سخنگوي رسمي از جانب قوام السلطنه اظهار داشت كه مذاكرات براي حل قضيه آذربايجان شروع مي شود. مشاراليه اظهار داشته است كه نماينده حكومت ايران براي ملاقات با پيشه وري عازم تبريز است . مظفر فيروز نام نماينده دولت را افشا ننمود ولي اطلاع حاصل شده است كه آقاي فتحعلي ايكچيان كه از بزرگان تجار است با طياره روسي به جانب تبريز عزيمت نمود.
اين خبر به توسط راديوي طهران منتشر نشد. فردا با تحقيق از منزل آقاي شفائيه معلوم خواهد شد كه اين خبر راديوي لندن صحت داشته يا نه . در هر صورت هرگز به عقل ايكچيان خودمان كه راديوي لندن وي را از اعاظم تجار دانسته است نمي رسيد كه اين قدر شهرت پيدا خواهد نمود كه مسافرت وي جز اخبار راديوي لندن به عالم منتشر خواهد گرديد.
مظفر فيروز به مخبرين جرايد گفته است كه تخليه آذربايجان از قشون روس مطابق نقشه انجام مي يابد. به نظر من اين اولين دفعه است كه خبر تخليه آذربايجان از يك زبان رسمي دولت ايران اطلاع داده مي شود.
