نگاهي به توافق ليبي با آمريكا و فرانسه در پرداخت غرامت به خانواده هاي قربانيان سوانح عمدي
پاريس ـ خبرگزاري جمهوري اسلامي : اعلام خبر توافق پاريس و تريپولي درمورد حادثه انفجار هواپيماي « يو.ت .آ » و موافقت ليبي با پرداخت غرامت به خانواده قربانيان اين حادثه گام مهم ديگري در عادي سازي روابط اين كشور با فرانسه و اتحاديه اروپا محسوب مي شود.
كارشناسان مسايل حقوقي و سياسي بر اين نكته مهم تاكيد دارند كه موافقت ليبي با پرداخت غرامت به خانواده قربانيان هواپيماي سرنگون شده فرانسوي بر فراز صحراي آفريقا به معناي پذيرش ضمني مسئوليت تريپولي در اين حادثه مرگبار است كه به مدت 15 سال بر روابط اين كشور با فرانسه و اتحاديه اروپا سايه افكنده است .
هيات بلند پايه ليبيايي كه به سرپرستي مقامهاي ارشد وزارت امور خارجه اين كشور و مدير بنياد قذافي مذاكرات فشرده اي را از هفته گذشته با مقامهاي فرانسوي در پاريس آغاز كرده بودند روز جمعه موافقت اصولي خود را با پرداخت غرامت به بازماندگان حادثه انفجار هواپيماي فرانسوي « يو.ت .آ » اعلام كردند.
هواپيماي « دي . سي 10 » شركت هوايي فرانسوي « يو . ت . آ » در شهريور سال 1368 در مسير پروازي سنگال به پاريس بر فراز صحراي « ته نه ره » در كشور آفريقايي نيجر منفجر شد و تمامي 170 سرنشين آن كشته شدند .
مقامهاي امنيتي فرانسه و كارشناسان مبارزه با تروريسم اين كشور با بررسي قطعات به جاي مانده از هواپيماي سرنگون شده « انفجار عمدي » را علت بروز اين سانحه دانستند و تحقيقات گسترده اي را براي شناسايي عاملان سرنگون ساختن هواپيماي فرانسوي آغاز كردند.
مقامهاي فرانسوي پس از تحقيقات گسترده سازمان هاي امنيتي اين كشور مدعي شدند عوامل بلند پايه سرويس هاي امنيتي ليبي در وراي حادثه انفجار هواپيماي « يو.ت .آ » قرار دارند.
به گفته كارشناسان فرانسوي كه تمامي اسناد مربوط به مسافران و خط سير آنان را درمسيرهاي بين المللي را بررسي كرده بودند شش مامور بلند پايه ليبيايي از جمله يكي از بستگان نزديك معمر قذافي رهبر اين كشور از عوامل اصلي طرح نقشه و اجراي بمب گذاري در هواپيماي « دي سي 10 » بوده اند.
مقامهاي امنيتي فرانسه خاطرنشان كرده بودند ماموران سرويس امنيتي ليبي پس از تحويل يك چمدان حامل بمب هاي پلاستيكي به قسمت بار هواپيما در آخرين لحظه از سوارشدن بر هواپيما خودداري كردند و با تغيير مسير پروازي خود به ليبي بازگشتند.
حادثه انفجار هواپيماي فرانسوي مشابهت بسيار زيادي با انفجار هواپيماي مسافربري آمريكا « پان امريكن » داشت كه يك سال پيش از آن در منطقه لاكربي اسكاتلند سرنگون شده بود و به مرگ 270 مسافر و خدمه آن كه بيش تر آنان شهروندان آمريكايي و انگليسي بودند منجر شد.
مقامهاي سرويس هاي امنيتي آمريكا و انگليس نيز در تحقيقات خود كشور ليبي را عامل اصلي انفجار هواپيماي « پان امريكن » دانستند و به دنبال آن قطعنامه اي را در شوراي امنيت سازمان ملل متحد مطرح و به تصويب رساندند كه تريپولي را مشمول تحريم هاي گسترده بين المللي از جمله تحريم هاي هوايي مي ساخت .
واشنگتن و لندن حتي با وجود اقدام تريپولي در تحويل دو شهروند ليبيايي متهم به مشاركت در انفجار هواپيماي « پان امريكن » و محاكمه و محكوم ساختن آنان همواره خواستار پذيرش مسئوليت اين حادثه از سوي دولت ليبي و پرداخت غرامت به خانواده قربانيان انفجار هواپيماي ياد شده بودند.
دولت ليبي كه به نظر مي رسد رويكرد جديدي را در تعامل با جامعه جهاني و به ويژه كشورهاي غربي در پيش گرفته باشد در شهريور گذشته موافقت خود را با پرداخت غرامتي هنگفت به خانواده قربانيان هواپيماي آمريكايي اعلام كرد و بدين ترتيب گامي بلند براي نزديكي به واشنگتن و لندن برداشت .
اقدام ليبي كه با پرداخت نزديك به سه ميليارد دلار غرامت به خانواده قربانيان حادثه « لاكربي » همراه بود با خرسندي آمريكا و انگليس روبرو شد و اين دو كشور را به تلاش براي لغو تحريم هاي تريپولي در شوراي امنيت سازمان ملل متحد واداشت .
چنين توافقي اگر چه براي واشنگتن و لندن دست آوردي مهم محسوب مي شد ولي براي پاريس كه خود را درگير پرونده اي مشابه با تريپولي در زمينه انفجار هواپيماي مسافربري « يو.ت .آ » مي دانست چندان خرسندكننده نبود.
به عبارت ديگر فرانسه خود را در مسئله ليبي منزوي و به كنار گذارده شده از سوي آمريكا و انگليس مي دانست . موضعي كه بدون ترديد ريشه در مخالفت پاريس با عمليات نظامي دو كشور ياد شده در عراق و ايجاد بحران سياسي بي سابقه بين فرانسه و كاخ سفيد شده داشت .
فرانسه كه در بحران عراق آمريكا را تهديد به استفاده از حق وتوي خود در شوراي امنيت كرده و بدين سبب مخالفت گسترده واشنگتن را با سياست هاي خود برانگيخته بود به هنگام ارايه قطعنامه پيشنهادي آمريكا و انگليس در زمينه لغو تحريم هاي ليبي در شوراي امنيت كه مهر ماه گذشته مطرح شد از رويارويي مستقيم ديگري با واشنگتن خودداري كرد و به قطعنامه ياد شده راي مثبت داد.
اين در حالي بود كه فرانسه همچنان خود را نسبت به پيگيري پرونده انفجار هواپيماي مسافربري خود محق مي دانست . پرونده اي كه ليبي متهم اصلي آن به شمار مي رفت .
مقامهاي ليبيايي كه در پرونده لاكربي با پرداخت غرامتي معادل يك ميليون دلار به خانوادگان قربانيان اين حادثه موافقت كرده بودند دربرابر درخواست هاي پاريس براي پرداخت رقمي مشابه به خانواده قربانيان هواپيماي فرانسوي از پرداخت رقمي بين سه تا سي هزار يورو به آنان سخن گفتند.

اين موضع تريپولي مذاكرات نمايندگان دولت فرانسه و خانواده قربانيان هواپيماي « يو.ت .آ » را با مقامهاي ليبيايي با بن بست مواجه ساخت و برخورد بسيار سرد معمر قذافي با ژاك شيراك در نشست آبان ماه گذشته سران كشورهاي حوزه مديترانه بر پيچيدگي مسئله افزود.
در اين نشست قذافي به هنگام مواجه شدن با رييس جمهوري فرانسه روي خود را از وي برگرداند و حتي حاضربه احوالپرسي با وي نيز نشد.
رهبري ليبي چندي بعد در اقدامي ديگر كه از اراده وي براي نزديكي هر چه بيش تر با آمريكا وانگليس حكايت داشت در مورد پايان بخشيدن قطعي به برنامه ساخت سلاح هاي كشتار جمعي اين كشور با آنان به توافق رسيد.
توافق ياد شده كه در آذرماه گذشته بين ليبي آمريكا و انگليس منعقد شد بار ديگر انزواي هر چه بيش تر فرانسه را در مسايل مهم بين المللي و فاصله گرفتن روز افزون آمريكا وانگليس را از اين كشور مطرح ساخت .
به تاييد وزارت امور خارجه فرانسه اين كشور هيچ اطلاعي از مذاكرات محرمانه اي كه به مدت نه ماه بين واشنگتن و لندن و مقامهاي ليبيايي در جريان بود نداشته است .
ناكامي هاي پي در پي ديپلماسي فرانسه در ليبي انتقادات تند و صريحي را از عملكرد طراحان و مجريان سياست خارجي پاريس در اين كشور موجب شد به طوري كه حزب سوسياليست به عنوان مهمترين تشكل سياسي چپ گراي فرانسه با انتشار بيانيه اي به همين مناسبت اعلام كرد پاريس حضور خود را در مناطقي كه به طور سنتي در آن نقشي مهم داشته است از دست مي دهد.
تحليل گراني كه در مورد شخصيت معمر قذافي رهبر ليبي به بيان نظرات خود پرداخته اند بر اين نكته تاكيد دارند كه وي سياست هاي خود را به گونه اي تنظيم مي كند كه امكان پيش بيني تمام حركت هاي وي براي ديگران ميسر نباشد. انتشار خبر توافق ليبي و فرانسه در مورد پرداخت غرامت به خانواده هاي قربانيان حادثه انفجار هواپيماي « يو.ت .آ » را نيز شايد بتوان در همين زمينه ارزيابي كرد.
به عبارتي ديگر تريپولي هنگامي با پاريس در مورد حل و فصل پرونده هواپيماي سرنگون شده « يو.ت .آ » به توافق مي رسد كه فرانسه از كمترين اهرمهاي موجود براي اعمال فشار به ليبي برخوردار است .
سياست هاي آمريكا و انگليس در خصوص ليبي فرانسه را كاملا به حاشيه كشانده است و اين كشور از ابراز تحريم هاي شوراي امنيت به عنوان مهمترين وسيله اي كه مي توانست به پيشبرد درخواست خود براي دريافت غرامت از تريپولي تلقي شود نيز محروم شده بود. با اين همه هيات ليبيايي كه براي گفت و گو با نمايندگان دولت فرانسه و خانواده هاي قربابيان هواپيماي ياد شده به پاريس سفر كرده بود با پذيرش درخواست هاي اين كشور اعلام كرد پرداخت غرامت به خانواده قربانيان را تا سقف يك ميليون دلار مي پذيرد.
چنين امري مي تواند نقطه پاياني بر بحران 15 ساله پاريس و تريپولي در خصوص انفجار هواپيماي « يو.ت .آ » و از سرگيري روابط سنتي دو كشور تلقي شود.
روابطي كه تا پيش از سال 1368 اگر چه فرازو نشيب هايي را در برداشت ولي در مجموع خوب و دوستانه بوده است .
نكته مهم ديگر در اين تحول از گرم شدن روابط ليبي با اتحاديه اروپا از طريق فرانسه است . فرانسه كه از اعضاي قدرتمند اتحاديه اروپا محسوب مي شود و خود را يكي از محورهاي اصلي تعيين سياست خارجي اين اتحاديه مي داند به دليل اختلاف 15 ساله خود با ليبي تاكنون مانع از برقراري روابطي متعارف و گرم با اين كشور از سوي اتحاديه اروپا شده بود.
شايد تلاش ليبي براي حل و فصل نهايي اختلافات خود با پاريس در خصوص هواپيماي « يو.ت .آ » را بتوان تلاش اين كشور در پي ريزي روابطي جديد نه تنها با فرانسه بلكه با مجموعه كشورهاي عضو اتحاديه اروپا دانست .
با در نظر گرفتن تحولات چند ماه گذشته در سياست خارجي ليبي كه نشان از تلاش اين كشور براي برقراري روابطي نوين با آمريكا و انگليس و جامعه بين المللي دارد فرض تلاش تريپولي براي تقويت روابط با اتحاديه اروپا كاملا منطقي به نظر مي رسد.
دومينيك دو ويلپن وزير امور خارجه فرانسه روز جمعه پس از اعلام خبر توافق پاريس و تريپولي در جمع خبرنگاران اعلام كرد فصل جديدي در روابط دو كشور گشوده شده است .
وي با اداي احترام به قربانيان اين حادثه و بيان همدردي با خانواده آنان تاكيد كرد توافق ياد شده با تريپولي تمام درخواست هاي ما را كه از سال پيش مطرح ساخته بوديم اجابت مي كند.
نمايندگان ليبي در پاريس به هنگام اعلام خبر توافق با دولت فرانسه در زمينه پرداخت غرامت به خانواده قربانيان هواپيماي « يو.ت .آ » مدعي شدند كه دولت مطبوع آنان درحادثه انفجاراين هواپيما دخالتي نداشته است و آنان براي بستن پرونده اي پيچيده و دشوار حاضر به پرداخت غرامت به خانواده قربانيان هستند.
با اين همه به گفته « بريژيت موره » خواهر يكي از قربانيان فرانسوي هواپيماي « يو.ت .آ » موافقت ليبي با پرداخت غرامت به خانواده قربانيان هواپيماي سرنگون شده مرهمي بر آلام اين خانواده هاست .
اين مرهم نه از نظر مادي بلكه به دليل پذيرش مسئوليت انفجار از سوي دولت ليبي و مشخص شدن عامل بروز چنين حادثه دردناكي حايز اهميت است .
سقوط هواپيماي آمريكا در « لاكربي » با 270 نفر تلفات و سقوط هواپيماي فرانسه با 170 نفر تلفات از جمله اقداماتي است كه دولت ليبي در ابتدا نقش خود را در آنها انكار كرد ولي بعدا مسئوليت هر دو حادثه را برعهده گرفت و مجبور به پرداخت عرامت سنگين هر دو سانحه شد
قذافي