بحران آذربايجان
77
يكشنبه 18 فروردين
آقاي علا سفير كبير ايران در واشنگتن اظهار داشته است كه دولت ايران شكايت خود را از شوراي امنيت مسترد مي دارد. مستر ترومن شب گذشته در شهر شيكاگو نطقي ايراد نمود كه در ضمن آن به شرق نزديك و ميانه كه ايران هم جزو آن است اشاره نمود گفت كه اين نواحي داراي منابع معدني هستند و هم سر راه هاي مهم زميني و دريايي و هوايي هستند و دولت هاي آن نه به تنهايي و نه به كمك همديگر قادر به دفاع از خود نيستند و در نتيجه ممكن است كه ممالكت معظمه در آنجا به رقابت بپردازند و جنگ از آن حاصل بشود و گفت كه منافع هيچ يك از دول معظمه در اين نواحي از آن قبيل نيست كه نتوان با همديگر وفق داد. ملل متفق بايد اصرار نمايند كه هيچ گونه فشاري بر آن ممالك براي تحصيل برتري وارد بشود. رئيس جمهوري گفت كه ملل شرق نزديك و شرق ميانه مايل به ترقي دادن ممالك خود در زمينه هاي سياسي و اقتصادي و فرهنگ مي باشند. دولت آمريكا به ايفاي وظيفه خود به قدر سهم در كمك نمودن به اين ملل حاضر است .
بنابه اخباري كه از طهران به خارجه رسيده است قواي روس به طور منظم مشغول تخليه اراضي ايران مي باشند و نقاطي را كه قشون روس تخليه مي نمايد دولت ايران با ژاندارمري آنجا را اشغال مي نمايد. راديوي طهران امروز متن نامه هاي را كه مابين قوام السلطنه و سفير روس مبادله شده است نشر نمود. چند تا از اين نامه مربوط به قضيه نفت بود. از اين نامه ها معلوم مي شود كه قوام السلطنه امتياز استخراج نفت را در اراضي شمالي ايران به يك شركت ايراني و روس داده است . مدت امتياز پنجاه سال خواهد بود. در بيست پنج سال اول آن سهم ايران در شركت 49 درصد و در بيست و پنج سال دويم 50 درصد خواهد بود و منافع شركت به نسبت سرمايه طرفين تقسيم خواهد شد. سرمايه ايران در شركت عبارت خواهد بود از اراضي نفت خيز ايران و سهم روس عبارت خواهد بود از آلات و ادوات لوازمه و عمله لازم . محل هاي جستجو و استخراج نفت در روي نقشه معين شده است .
پس اين همه تكذيبات كه امتياز داده نشده است و فقط دادن امتياز را درنظر گرفته اند بي خود و دروغ محض بوده است . نه تنها امتياز نفت علي رغم تحريم دادن امتياز كه در مجلس تصويب شده بود به يك دولت خارجي داده شده است بلكه جزئيات آن هم تعيين شده است . حالا بايد منتظر شد تا معلوم بشود كه عقيده مساعد سياسيون خارجه درباره سازش اخير ايران و روس بعد از اطلاع يافتن به محتويات اين نامه به همان حال باقي خواهد ماند يا تغيير عقيده خواهند داد. اگرچه تغيير عقيده آنها ديگر چندان مثمرثمري نتواند بود. سازش ايران و روس و شروع به تخليه قطعي خاك ايران اگر هم تاثيراتي در روحيه يا اعمال حكومت آذربايجان داشته باشد اين تاثيرات باطني است در ظاهر چيزي معلوم نيست .
دوره دويم مجلس ملي كه روز پانزدهم فروردين افتتاح يافته است تا حال چندين جلسه تشكيل داده است . روز اول افتتاح رئيس مجلس نطقي راجع به كارهايي كه مجلس انجام داده است ادا نمود. اظهار نمود كه بعد از اجلاس عمومي مجلس ملي قانون منع خريدوفروش ترياك به تصويب مجلس رسيده است (لابد در جلسه خصوصي ) و همچنين املاك آن مالك هايي كه فرار نموده و بر عليه حكومت ملي مبارزه مي نمايند مابين دهقانان بلاعوض تقسيم بشود. براي آن هم قانوني وضع شده است . در اين دوره دويم اجلاس عمومي قانون ها بعرض مجلس مي رسد كه به تصويب برسد. در جلسه روز بعد آقاي پيشه وري خودش هم نطق نموده موفقيت هاي حكومت ملي را در چهارماه اخير كه در هر كاري بوده است شرح داده است و مبلغي هم از فساد و حكومت قديم سخن گفته است .
در شماره امروز روزنامه آذربايجان سرمقاله اي به امضاي فريدون ابراهيمي به اين عنوان « فرقه حربي يشر » يعني فرقه حالت جنگي به خود مي گيرد درج شده بود. در اين مقاله اعضاي فرقه دموكرات را تمجيد نموده بود كه فرمان مسلح شدن را كه از طرف كميته مركزي داده شده است قبول نموده است و بنابه اين فرمان اعضاي فرقه تعليمات نظامي لازم را براي حفظ شهر و كارخانه ها و نقاط داراي اهميت سوق الجيشي اخذ خواهند نمود.
دوشنبه 19 فروردين
قوام السلطنه در طهران با روزنامه نويسان يك مصاحبه به عمل آورده است . در اين مصاحبه رئيس الوزرا اظهار نموده است كه وي تصميم خود را راجع به آذربايجان قبلا اخذ نموده بود و حالا آنها را به مورد تحقيق مي گذارد. قوام السلطنه اظهار نموده است كه براي مذاكره قضاياي آذربايجان يك هيئتي از آنجا دعوت نموده است .
موسيو گروميكو نماينده روسيه در شوراي امنيت مكتوبي به شورا نوشته و خارج نمودن موضوع ايران را از پروگرام شورا درخواست نموده است و باقي ماندن قضيه ايران را بعد از آن كه سازش مابين ايران و روسيه حاصل شده است غيرقانوني توصيف نموده است .
بنابه اخبار منتشره از منابع خارجي در مذاكرات راجع به مساله آذربايجان دمكرات ها براي استقلال داخلي اصرار نخواهند نمود. آذربايجان يك وزيري به عنوان وزير آذربايجان خواهد داشت و از خود قشون نخواهد داشت . فقط ژاندارمري آذربايجان از تبريز اخذ دستور خواهد نمود. براي وزارت آذربايجان پيشه وري رئيس فعلي حكومت آذربايجان در نظر گرفته شده است .
اين خبر كه اينجا نوشته شد البته بايد به قيد احتياط تلقي بشود و غالبا اين جور اخبار صحيح درنمي آيد و مبتني بر حدسيات شخصي نمايندگان آژانس ها مي باشد كه آنها را به شكل خبر به خارج مي فرستند و از آنجا هم با راديو و روزنامه در اطراف عالم منتشر مي شود.
در يكي از جلسات مجلس ملي سلب مصونيت از « مستمع » نماينده مجلس شده است . اين شخص كه گويا نام شخصي وي عبدالعلي است هم نماينده مجلس ملي و هم رئيس نظميه اروميه بود. چند روز قبل در اثناي منازعه اي كه با فرماندار اروميه مي نمايد وي را با طپانچه به قتل مي رساند. اين خبر قطعي نيست ولي بسيار موثق است . فرماندار هم از منسوبين آقازاده اروميه مدير روزنامه شاهين و نماينده مجلس ملي است و به اين مناسبت هم نام فاميلي وي شاهين است . عبدالعلي مستمع هم از اهل تبريز است . پدرش نايب قاسم خان كه گويا سابقا از نايب هاي اداره وليعهدي بود بعدها در عدليه وكالت مي نمود تا چهارپنج سال پيش در حيات بود.
دو روز است كه در روزنامه آذربايجان ديگر صورت املاك اشخاصي كه به طهران رفته اند و بايد تقسيم بشود درج نمي گردد و به نظر من اين توقف در درج ليست سياه املاك معني دار است . گويا اولياي امور ملتفت محورهاي تندروي خود شده اند. بنا را به تعديل رويه گذاشته اند. گويا بر همين تعديل رويه مربوط باشد اين كه به چند نفر از مالكين القا شده است كه به مجلس رفته با رئيس مجلس مذاكره نمائيد. چهار نفر از مالكين هم رفته اند و با حاجي ميرزاعلي شبستري مذاكره نموده اند. نكته قابل توجه اين است كه ايراد بر مالكين فراري اين را گرفته اند كه عايدات حاصله از املاك آذربايجان را مي برند در طهران خرج مي كنند در صورتي كه تا حال ذنب لايغفر ايشان اين بود كه به طهران رفته و برعليه حكومت ملي مبارزه مي نمايند.
