بحران آذربايجان
76
شنبه 17 فروردين
خبر قرارداد ايران و روس در همه جا با خوشي تلقي شده . راديوي مسكو هم مبلغي در خصوص آن صحبت نموده است و با تمجيد از وي سخن رانده است . تنها نماينده استراليا در شوراي امنيت از اين قرارداد بدگويي نموده است . وي اظهار داشته است كه ذكر مساله نفت در اين قرارداد ادعاي اين كه در ميان ايران و روس قراردادي بسته نشده است و مساله نفت تا قشون اجنبي در اراضي ايران متوقف است نمي تواند مورد مذاكره واقع بشود همه را تكذيب نمود و دروغ بودن آنها را ثابت نمود. نماينده استراليا عقيده اش بر اين است كه شوراي امنيت بودن تحصيل اطلاعات كافي راي داده است . لذا وي در راي شورا راجع به اختلاف ايران و روس شركت نكرده و از اظهار راي امتناع نموده بود.
در آذربايجان خبر توافق ايران و روس با ظهور علايم حركت روسها از ايران مصادف شده است با خبرهايي از فعاليت دسته هاي ضد دموكرات در هشترود و خمسه و افشار مردم شهر اين اخبار و وقايع را پهلوي همديگر قرار داده و از آنها عقب بودن كارهاي حكومت آذربايجان را استنتاج مي نمايند و بالنتيجه خيلي خوشوقت هستند. مشهور نموده اند كه سواران صولت السلطنه با سواران ذوالفقاري كه مركز وي خمسه است سواران ميهن لشكر كه مركز وي افشار است متحد شده اند و عرصه را بر دمكراتها تنگ كرده اند. آنها را پارتيزان مي گويند و عده آنها را تا هشت هزار مي رسانند. مي گويند كه اين پارتيزانها از هشترود گذشته به خاك گرمرود داخل شده اند و تا دو فرسخي ميانه مركز گرمرود رسيده اند. عجمي ده محمد صادق خان مجتهدي كه قضيه امنيه آنجا اتفاق افتاده بود در آخر هشترود واقع است و متصل به خاك گرمرود است . مي گويند پارتيزانها از آن طرفها در خاك گرمرود نفوذ نموده اند.
همچنين مخالفين دولت ملي اصرار دارند كه ثابت نمايند روحيه ليدرهاي حكومت به كلي متزلزل شده است و صحبت از اختلاف كلمه و راي در بين افراد روساي دولتي مي شود. مي گويند كه بعضي ها طرفدار تسالم و حتي تسليم به حكومت طهران هستند. از آن جمله آقاي شبستري را مي شمارند و بعضي ها بالعكس طرفدار مقاومت تا آخرين نفس هستند و از آن جمله بي ريا را مي شمارند. مي گويند كه پيشه وري مرعوب شده و براي ماشين خودش پرده آبي رنگ كشيده است تا از سوقصدهاي احتمالي در امان باشد. چند نفر از فدايي ها را شب در كوچه لخت نموده اند. ممكن است كه مبلغ زياد از اينها در مغز مخالفين دولت باشد و با خارج و حقيقت واقع وفق ندهد. آنچه من اطمينان دارم به صحت آن شلوغي و زد و خورد در محال هشترود است آن هم في الجمله .
چند روز است كه اسناد خزانه كه به طور رسمي خبر آن قبلا داده شده بود منتشر گشته است . چهار روز قبل كه حقوق ادارات را پرداخت مي نمودند ثلث حقوق را با اين اسناد پرداخت نموده اند. اين اسناد به شكل يك توماني پنج توماني ده توماني و پنجاه توماني چاپ منتشر شده است . من يك توماني آن را ديدم . خيلي دقت در طبع و قشنگي و غيرقابل تقليد بودن آن نموده اند بد هم نشده است .
براي مرغوبيت و رواج پيدا نمودن آن دولت امتيازاتي براي اسناد خزانه قائل شده است . از جمله در مغازه هاي دولتي جنس را با تخفيف صدي ده نسبت به خريد در مقابل اسكناس مشتريان مي فروشند و در ماليات بر عايدات هم اگر مودي ماليات خود را با اسناد خزانه پرداخت نمايد صدي ده تخفيف ملحوظ مي شود. بعضي امتيازات ديگر هم دارد. براي استفاده از امتيازهاي اسناد روز اول انتشار اسناد خزانه در نظر مردم خيلي مرغوب واقع شد. در عدليه با سودي صدي پنج و صدي چهار با اسكناس ها مبادله مي شد. روز ديگري قدري تنزل كرده و به طور مساوي مبادله مي شد. بعد باز هم تنزل كرده صدي چهار نازل تر از اسكناس مبادله مي شود. يك نفر كه پنجاه تومان داشت به چهل و هشت تومان اسكناس فروخته است . قبول اسناد خزانه مابين مردم به عنوان پول اجباري نيست .
علت عمده كه در اين تغيير رغبت مردم نسبت به اسكناس به نظر مي رسد آن است كه اولا در مغازه هاي دولتي آن طور كه تصور مي رفت جنس به راحتي و وفور تسليم مشتريان نگرديد. چهار مغازه دولتي در شهر تاسيس شده است . ازدحام زيادي در جلو مغازه ها برپا مي شود. مشتري را زود آسوده نمي كنند بعضي اجناس را هم كه صورت داده اند مي گويند نيست . مشتري را مايوس برمي گردانند. يك نفر از مامورين دولتي كه براي خريد با اسناد خزانه به يكي از مغازه هاي دولتي رجوع نموده بود پوپلين يا پارچه براي پيراهن خواسته بود متصدي فروش گفته بود كه پوپلين نيست . بعد معلوم نيست كه چه به عقلش رسيده بود مشتري را صدا زده پارچه را كه خواسته بود تحويل داده بود. اگر حكومت ملي جرات داشت و يك هفته اقلا اجناس دولتي را واقعا با تخفيف صدي ده و بدون تعلل تسليم مشتريان مي نمود رواج اسكناس يا اسناد خزانه جديد مستقر مي شد و مردم مابين خود آن را به جاي پول به كار مي بردند. ثانيا شيوع اخبار غيرمساعد به حكومت آذربايجان كه در نظر مردم قطعي شده است كه اين دستگاه حكومت بازي يك بازيچه بيش نبود و با رفتن روسها كه در اثر زورگويي آنها روي كار آمده بود از بين خواهد رفت اين فكر براي رواج اسناد يا اسكناس يك دولت بزرگترين مدافع است .
