اسد در آنكارا چه مي جويد
نگاهي به اهداف سوريه و تركيه در تحولات منطقه اي
تحولات و چالش هاي
شتابان منطقه بويژه پس از
اشغال عراق توسط نيروهاي
نظامي آمريكا
موجب شده تا
رهبران سوريه و تركيه احساس
خطركنند و بيش از هر زماني به
اهميت تقويت و توسعه روابط
دوجانبه و منطقه اي پي ببرند.
برهمين اساس است كه
پس از سالها « بشار اسد » رئيس
جمهوري سوريه روز سه شنبه
گذشته سفر تاريخي سه روزه
خود به تركيه را
آغازكند.
مقامات و رسانه هاي دو
كشور اين سفر را « مهم و
تاريخي » خواندند زيرا
پيام هاي مهمي از آن استنباط
مي شد كه مهمترين آنها ايجاد
همگرايي منطقه اي است و البته
اين مساله قبل از جنگ آمريكا
عليه عراق مطرح شد اما
سرعت در شروع جنگ و نقش
« متغيرهاي مزاحم در روابط دو
جانبه » مانع تحقق اين هدف
شد.
كشورهاي همسايه عراق و
همچنين مصر ابتدا تلاش
داشتند در سطح ارشدترين
مقامات سياسي گردهم آيند اما
در نهايت اين اقدام تا سطح
وزيران خارجه
تنزل يافت و
حتي از نماينده كشور كويت در
تركيه خبري نبود.
بنظر مي رسد بدنبال
توافقات پنهاني كه صورت
گرفت
دمشق و آنكارا پذيرفتند
كه با ناديده گرفتن اختلاف هاي
ديرين كه همچون آتش زير
خاكستر مي مانند و واگذاري
بررسي آنها به وقتي ديگر
موضوع مذاكرات رهبران دو
كشور به مسايل منطقه اي و
جهاني بويژه شمال عراق كه در
معناي وسيعتر « تجزيه عراق و
تشكيل دولت فدرال » است و تا
حدودي مذاكرات سوريه و
رژيم صهيونيستي و
همكاري هاي اقتصادي ميان دو
كشور محدود
شود.
اظهارات اخير مطبوعاتي
« عبدالحليم خدام » معاون اول
رئيس جمهوري سوريه
« فاروق الشرع » وزير امور
خارجه سوريه در برابر رهبران
احزاب جبهه ملي ترقيخواه
سوريه (ائتلاف حاكم به رهبري
حزب بعث ) و گفت وگوي
« رجب طيب اردوغان » با يك
شبكه تلويزيوني رژيم
صهيونيستي اين نظريه را به
حقيقت نزديك
مي كند.
خدام روز شنبه گذشته
تاكيد كردكه اكنون ميان ايران
سوريه و تركيه در خصوص
مسايل عراق هماهنگي وجود
دارد.
وي كه بعداز ديدار با يك
هيات 20 نفره از رهبران عشاير
عراق به رياست « محمد
الطاهر » با خبرنگاران در دمشق
گفت وگو مي كرد
افزود :
تماس هايي ميان تهران
دمشق
و آنكارا و ديگر پايتخت هاي
عربي در خصوص مسايل عراق
برقرار است
زيرا تمام اين
كشورها نسبت به اوضاع و
تحولات عراق نگران هستند.
الشرع نيز در بخشي از
سخنانش كه به سفر اسد به
تركيه اختصاص داشت
گفت
كه نبايد فراموش كنيم ميان
سوريه و تركيه مرزهاي طولاني
پراز ميدان مين است
و هر دو
كشور اكنون تلاش مي كنند كه
جنگي درگير نشود و روابط و
مناسبات دو طرف دوستانه
بماند.
وي افزود : نبايد انتظار
داشت كه همه مشكلات بويژه
دو مساله مهم آب و منطقه
« اسكندرون » در جريان سفر
اسد به تركيه حل و فصل شود
حتي بعيد است كه آنها در
مذاكرات مطرح
شوند.
پايگاه اينترنتي « البوابه »
روز پنجشنبه گذشته گزارش
داد كه « آنكارا پيشنهاد داد كه
ميان سوريه و اسرائيل
ميانجيگري كند » .
البوابه افزود : رجب طيب
اردوغان نخست وزير تركيه در
گفت وگو با شبكه چهارم
تلويزيون اسرائيل تاكيد كرده
كه « كشورش تمايل دارد در
مذاكرات صلح ميان سوريه و
اسرائيل ميانجيگري
كند » .
تركيه اولين كشور مسلمان
است كه در سال 1327
اسرائيل را به رسميت شناخت
و دو طرف در سالهاي اخير
روابط محكمي برقرار كه
مهمترين آنها امضاي معاهده
همكاري دفاعي در سال 1375
بود » .
البوابه ادامه داد : « اردوغان
در سخنانش كه از زبان تركي به
عبري ترجمه مي شد
گفت كه
تركيه داراي روابط خوب با
همه كشورهاي خاورميانه است
و آرزو داريم كه در حد توان
ممكن نقش ميانجي ميان
دمشق و تل آويو را ايفا كنيم » .
اسد اخيرا در گفت وگو با
روزنامه « نيويورك تايمز » از
آمريكا خواست تا براي احياي
مذاكرات صلح ميان سوريه و
اسرائيل از نقطه توقف آن در
سال 2000 ميلادي كمك كند
كه بنظر مي رسد تركيه با توجه
به تمايل سوريه و نزديكي آن با
آمريكا اين پيشنهاد را در
آستانه سفر اسد به آنكارا
مطرح كرد تا پيش زمينه لازم
براي طرح آن در مذاكرات
مقامات سوري و ترك فراهم
باشد.
البوابه افزود : اسرائيل اين
پيشنهاد را به اين بهانه كه
نيرنگي براي كاهش فشارها
عليه سوريه ارزيابي كرده
رد
كرد.
روزنامه هاي دولتي سوريه
نيز اگر چه با تاخير اما سرانجام
با رسانه هاي تركيه همداستان
شده و ضمن انعكاس
ديدگاه هاي صرفا مثبت
رسانه ها و مقامات ترك در
خصوص سفر اسد به تركيه
آن
را تاريخي قلمداد
كردند.
روزنامه « البعث » ارگان
حزب حاكم بر سوريه در
سرمقاله روز يكشنبه خود اين
سفر را تاريخي و بيانگر اوج
همكاري ميان دمشق و آنكارا
اعلام كرد. البته تا چند سال
پيش انجام ديداري ميان سران
سوريه و تركيه
يكي بعنوان
« نماد ناسيوناليسم عرب » و
ديگري « وارث امپراتوري
عثماني » غيرقابل تصور بود
ولي « بشار اسد » با انجام اين
سفر اولين رئيس جمهوري
سوريه خواهد بود كه از زماني
جدايي سوريه از امپراتوري
عثماني (1916 ميلادي ) به اين
كشور سفر مي كند.
از يك طرف ترك ها اعراب
را عامل شكست خود در جنگ
جهاني اول مي دانند و از سوي
ديگر مردم سوريه به همراه
ساير كشورهاي عربي كه تا آن
زمان در قلمرو دولت عثماني
بودند
حكومت عثماني را
عامل عقب ماندگي و ضعف
خود مي خوانند.
اين امر يك انگيزه رواني
موثر در سردي روابط ميان
سوريه و تركيه در طول
سال هاي گذشته داشت
اما
پرونده هاي اختلاف برانگيز
متعددي بر سردي اين روابط
افزوده بود.
منطقه اسكندرون كه
فرانسه آن را طي توافقنامه اي
در دهه 1930 به تركيه واگذار
كرد
پيوستن تركيه به ناتو و
پيش از آن به پيمان بغداد در
دهه پنجاه
امضاي توافقنامه
همكاري نظامي با اسرائيل در
نيمه دهه نود قرن گذشته
ميلادي و سپس بستن آب
رودخانه فرات به روي سوريه
از مهمترين پرونده هاي
اختلافي ميان دو كشور است
كه بنظر نمي رسد از راه هاي
ديپلماتيك و سياسي در آينده
نزديك حل و فصل شوند بويژه
اينكه دو طرف تلاش دارند از
موانع مهمتري عبور
كنند.
برغم اينكه تركيه هنگام
سفر « سليمان دميرل »
نخست وزير وقت اين كشور به
سوريه در سال 1987 و
امضاي پروتكل تقسيم آب اين
رودخانه ميان دو كشور كه بر
اساس آن تركيه 500 متر
مكعب در ثانيه آب بايد روانه
سوريه كند تا 58 درصد آن هم
از طريق خاك سوريه به عراق
برود
اما هنوز چنين اتفاقي
بطور صددرصد بوقوع نپيوسته
و همواره اعتراضات عراق و
سوريه را برانگيخته
است .
اختلاف دمشق و آنكارا بر
سر تقسيم آب فرات ونيز
حمايت سوريه از « عبدالله
اوج آلان » و حزب كارگران كرد
نزديك بود در زمستان سال
1998 به جنگ منجر شود اما
به اعتقاد كارشناسان
« خونسردي و تيزهوشي »
حافظ اسد رئيس جمهوري
فقيد سوريه و سكوت كامل اين
كشور در برابر لشگركشي تركيه
به مرزهاي مشترك كه همزمان
با تهديدات افسران ارتش و
دولتمردان تركيه بود و مهمتر از
آنها ميانجيگري جمهوري
اسلامي ايران بعنوان رئيس
دوره اي سازمان كنفرانس
اسلامي و مصر بعنوان رئيس
دوره اي اتحاديه عرب موجب
شد تا اين بحران فروكش كندو
دو كشور به امضاي توافقنامه
همكاري امنيتي موسوم به
« آدانا » رضايت دهند.
هرچند كه توافقنامه آدانا
موجب شد تا فصلي از روابط
متشنج دو كشور به پايان برسد
و دفتر جديدي از همكاري ها
ميان دمشق و آنكار گشوده
شود
اما هنوز اين پرونده هاي
اختلاف انگيز پابرجا هستند.
در هر صورت در دفتر
جديد روابط و همكاري هاي
سوريه و آنكارا تحت تاثير
مسايل منطقه اي و جهاني
صفحات اميدواركننده براي
« حفظ وضع موجود » ورق
خورد كه يكي از آنها سفر
« احمد نجدت سيزر » رئيس
جمهوري تركيه به سوريه براي
شركت در تشييع جنازه حافظ
اسد در تابستان سال 2000
ميلادي بود
وي در جريان اين
سفر از بشار اسد رئيس
جمهوري جديد و جوان
سوريه دعوت كرد تا از تركيه
ديدن كند اما مجال اين سفر
اكنون فرا رسيده
است .
« عبدالحليم خدام » معاون
رئيس جمهوري سوريه نوامبر
سال 2000 با پيام اسد به
آنكارا رفت و سپس سپهبد
« حسن توركماني » رئيس ستاد
ارتش و نيروهاي مسلح سوريه
در سفري به آنكارا در ژوئن
سال 2002 توافقنامه همكاري
امنيتي و انجام تمرين هاي
نظامي مشترك را با همتايان
ترك خود امضا كرد.
« محمد مصطفي ميرو »
نخست وزير سابق سوريه نيز
تابستان سال گذشته به تركيه
سفر و درجريان اين سفر دو
طرف توافقنامه هاي همكاري
اقتصادي و بازرگاني امضا
كردند.
از سوي ديگر مقامات
ارشد نظامي
سياسي و
اقتصادي تركيه نيز بارها به
سوريه سفر كرده اند و دو كشور
هر سال بيش از سال گذشته
تسهيلات بهتري را براي ديدار
مرزنشينان خود در اعياد سعيد
فطر و قربان فراهم مي كنند.
همكاري هاي امنيتي
سوريه و تركيه با تحويل 35
تن از عناصر وابسته به حزب
كارگران كرد تركيه موسوم به
(پ . ك . ك ) به دولت اين كشور
شروع شد و اوج آن زماني بود
كه دمشق ماه گذشته 22 تن از
مظنونان انفجارهاي اسلامبول
را بعد از مذاكرات تلفني الشرع
و عبدالله گل وزيران خارجه دو
كشور و درچارچوب برنامه
« مبارزه با تروريسم » به
مقامات ترك تحويل
داد.
اگرچه گفته شد دو كشور از
طرح مسايل اختلاف برانگيز در
روابط دو جانبه دوري خواهند
كرد اما اشاره به پرونده هاي
موجود بر ميزمذاكرات اسد و
مقامات ترك از دو منظر
اقتصادي و سياسي ضروري
است .
دو كشور در پنج سال
گذشته كه حدود 30 هيات فقط
در سطح وزيران مبادله و
نخست وزيران وقت آنها نيز از
يكديگر استقبال كردند
روابط
و همكاري هاي اقتصادي و
تجاري آنها در اين مدت
متحول و گسترش يافت و
حجم تبادلات تجاري دو طرف
به يك ميليون دلار و شايد
بيشتر در سال رسيده است .
دو مساله مهم « سيطره
حزب اسلام گراي عدالت و
توسعه بر دولت و پارلمان
تركيه » و « اشغال عراق توسط
آمريكا و انگليس و بالاگرفتن
شايعه تغييرات جغرافيايي در
منطقه » رهبران سياسي
امنيتي
و اقتصادي دو كشور را بر آن
داشت كه در روابط خود بويژه
در عرصه هاي سياسي اقتصادي
و تجاري تحولات اساسي
بدهند.
نگراني هاي مشترك و
غيرمشترك دو كشور نيز
موجب همگرايي بيشتر آنها
شده است كه از جمله آنها دو
طرف نگران تشكيل « دولت
كرد » در شمال عراق وادامه
اشغال اين كشور
هستند.
سوريه پس از سه دهه
نقش آفريني موثر در منطقه
اكنون با فشارها و تهديدات
سخت سياسي
اقتصادي و
نظامي آمريكا و اسرائيل مواجه
و تركيه نيز با كاهش « اهميت
راهبردي » بعداز كاهش نياز
آمريكا به آن و تقويت مناسبات
واشنگتن با كردها بعد از اشغال
عراق مواجه است .
در بعد اقتصادي دو كشور
توافقنامه هايي در
زمينه سرمايه گذاري و اجراي
طرح هاي مشترك
اجتناب از
اخذ ماليات مضاعف و
همكاري هاي نفتي
امضاكردند.
اين توافقنامه ها زمينه ساز
آغاز بررسي هاي دو جانبه براي
برقراري مناطق آزاد تجاري و
در مرحله بعد برقراري تجارت
آزاد ميان دو طرف خواهد
شدبويژه اينكه ميزان مبادلات
تجاري ميان دو كشور در
سالهاي اخير شاهد رشد
چشمگيري بوده است .
در بعد سياسي بشار اسد با
سران تركيه درباره مسايل
مرتبط به تحولات عراق بويژه
اشغال اين كشور و امكان
برقراري نظام فدرالي در آن كه
هر دو با آن مخالف هستند
مذاكراه و رايزني خواهد كرد.
مساله ديگري كه سران
سوريه و تركيه آن را بررسي
كردند مرتبط به فرآيند
گفتگوهاي راكد سوريه و
اسرائيل بود اين مساله بعد از
گفت وگوي اردوغان با
تلويزيون اسرائيل قوت گرفته
است . اما آنچه در اين ميان
مهم است اينكه برغم هياهوي
تبليغاتي كه رسانه هاي
اسرائيلي براه انداخته اند مبني
بر اينكه سوريه خواستار
ميانجيگري تركيه است
منابع
آگاه ترك مقيم سوريه مي گويند
كه اين رسانه ها واقعيت را بطور
واژگون منعكس كرده چرا كه در
مذاكرات مقامات ارشد سوريه
و تركيه
طرف ترك به
درخواست تل آويو نقش
ميانجيگري خواهد كرد.
به گفته اين منابع
اسرائيل
اكنون در تنگنا بسر مي برد چرا
كه در خاموش كردن شعله
انتفاضه فلسطين شكست
خورده و آمريكا نيز مخالف
سياست هاي تنش زاي آن در
اين برهه از زمان است . اگر چه
سفر اسد به تركيه ممكن است
موفقيت هاي جديدي براي دو
كشور در سطح منطقه و جهان
و حتي همكاري هاي اقتصادي
و تجاري در پي داشته باشد
اما اينكه با وجود پرونده هاي
سنگين مورد اختلاف ماه عسل
روابط دمشق و آنكارا شروع
خواهد شد
جاي تامل دارد.
بشار اسد اولين رئيس جمهور سوريه است كه طي 88 سال اخير و از
زمان جنگ اول جهاني تاكنون وارد آنكارا مي شود
اختلاف دمشق و آنكارا بر سر مالكيت منطقه اسكندرون
عضويت
تركيه در ناتو
امضاي همكاريهاي نظامي ميان تركيه و اسرائيل و سپس
بستن آب فرات به روي سوريه از مهمترين موارد اختلافات سوريه و
تركيه محسوب مي شود.
