دوما از تزار تا امروز
مسكو ـ خبرگزاري جمهوري اسلامي : دوماي روسيه كه
دوشنبه هفته گذشته چهارمين دوره خود را آغاز كرد در طول
بيش از يك قرن با جنجالهاي سياسي
رويدادهاي غيرمترقبه و
فرازو نشيبهاي گوناگوني روبه رو و همواره مركز توجه مردم اين
كشور و جهانيان بوده است .
نخستين دوما در 25 مهر سال 1284 تشكيل و نمايندگان آن
در ششم ارديبهشت سال بعد در كاخ زمستاني نيكلاي دوم تزار
روسيه با وي ديدار كردند.
نخستين دوما داراي 499 نماينده از اقشار مختلف مردم بود
كه اكثريت آنها را كشاورزان
5 درصد آنان را افراد داراي
تحصيلات عالي و 28 درصد را نمايندگان طبقه روحانيون
تشكيل مي دادند.
33 درصد از نمايندگان دوما را طرفداران تزار
17 درصد از
آنان را نيروهاي كارگران و زحمتكشان
15 درصد را نيروهاي
مستقل و 11 درصد را سوسيال دموكراتها تشكيل
مي دادند.
دومين دوماي روسيه در زمان تزارها كه در سال 1286
تشكيل و مدت فعاليت آن نيز 5 سال اعلام شد تنها توانست
103 روز فعاليت كند و به دستور تزار منحل گرديد . دوماي سوم
در سال 1286 تشكيل و ضمن فعاليت 5 ساله خود و برگزاري
621 اجلاسيه علني 2500 طرح و لايحه را تصويب
كرد.
چهارمين دوماي روسيه نيز در سال 1291 تشكيل و در
فضايي آرام به حيات سياسي و قانوني خود تا سال 1296 ادامه
داد.
دوماي روسيه در طول حكومت تزارها به ظاهر مدافع
آزاديهاي سياسي و مدني بود ولي اكثر نمايندگان كه به فرمان و يا
اشاره شاه انتخاب مي شدند همواره مطيع دربار بود. تزار روسيه
نيز حق داشت براساس ميل خود در هر لحظه و زمان دوما را لغو
و يافعاليت آن را متوقف سازد.
با وقوع انقلاب بلشويكي در پائيز 1296 (اكتبر 1917 )
دوما منحل و شوراي نمايندگان خلقها جانشين آن شد. پس از
فروپاشي شوروي و درسالهاي اوليه ايجاد روسيه نوين پارلمان
اين كشور مانند دوران شوروي به وظيفه خود عمل مي كرد. اين
پارلمان از قدرت و صلاحيت فراواني برخوردار بوده و حق
بركناري رئيس جمهوري و اعضاي دولت را داشت .
در ماههاي نخست پس از فروپاشي شوروي پارلمان روسيه
به مركز نيروهاي مخالف بوريس يلتسين رئيس جمهوري وقت
تبديل شد كه براي مدتي بحرانهاي سياسي و اجتماعي به همراه
داشت . مخالفان به رهبري روسلان خاسبولاتف رئيس پارلمان و
الكساندر روتسكوي معاون رئيس جمهوري روسيه براي مدتي
ساختمان پارلمان را به مركز فعاليتهاي خود عليه دولت تبديل
كردند.
ادامه اختلافات بين پارلمان و رئيس جمهور در مركز در
حال تبديل شدن به يك جنگ داخلي بود و اكثر سياستمداران
نسبت به دچارشدن روسيه به سرنوشت شوروي و فروپاشي آن
هشدار دادند.
اكثر رييسان جمهوري و استانداران 89 جمهوري و استان
خودمختار روسيه از فرامين يلتسين سرپيچي و دستورات
پارلمان را اجرا مي كردند.
مردم با برگزاري تظاهراتي در اطراف پارلمان كه شمار آنها به
هزاران نفر مي رسيد يلتسين را به خيانت به وطن متهم ساخته و
اورا به عنوان عامل شماره يك فروپاشي شوروي معرفي
مي كردند.
بوريس يلتسين رئيس جمهوري وقت در 21 شهريور 1372
با صدور فرماني قانون اساسي را لغو و اختيارات پارلمان را
سلب كرد.
در ماه مهر همان سال ساختمان پارلمان كه بوسيله مخالفان
اشغال و به مركز ستاد فرماندهي آنها تبديل شده بود با استفاده از
انواع سلاح و تجهيزات از جمله توپخانه مورد حمله قرار گرفته
و به آتش كشيده شد.
در نتيجه درگيريهاي گسترده بين نيروهاي نظامي و پليس با
طرفداران پارلمان 140 نفر كشته و تعداد زيادي مجروح شدند .
روسلان خاسبولاتف رئيس پارلمان و الكساندر روتسكوي
معاون رئيس جمهوري نيز بازداشت شدند.
يلتسين پس از حمله به پارلمان و زنداني ساختن
خطرناكترين رقباي سياسي خود اميدواربود تا قدرت مطلق در
روسيه را به ويژه با كاهش اختيارات پارلمان جديد به نام دوما
در اختيار خود داشته باشد.
براساس قانون اساسي جديد روسيه اختيارات دوما تاحدي
كاهش يافت كه در صورت سلب اعتماد كردن از نخست وزير
معرفي شده بوسيله رئيس جمهوري به مدت دوبار عملا منحل
مي شود.
در روسيه نوين دو نهاد قانونگذاري دوما « مجلس شورا » و
شوراي فدراسيون « مجلس سنا » در نظر گرفته شد. نمايندگان
نخستين دوما در روسيه نوين در ماه آذر 1372 و براي مدت دو
سال انتخاب شدند.
در نخستين دوما و برخلاف انتظار كرملين حزب ملي گراي
ليبرال دموكرات اكثر كرسيها را بدست آورد و پس از آن احزاب
« انتخاب ما روسيه » به رهبري ايگورگايدار نخستين نخست وزير
روسيه
كمونيست ها
كشاورزان
زنان و يابلوكو قرار
گرفتند.
دموكراتهاي طرفدار كرملين قدرت كنترل دوما را ازدست
داده و درهمين حال مايل به رياست اين نهاد قانونگذاري بوسيله
اعضاي ملي گراي حزب ليبرال دموكرات نبودند. در نتيجه
رايزنيهاي فراوان طرفين به توافق رسيدند كه رئيس دوما از
جناح كشاورزان تعيين شود كه در نتيجه ايوان ريبكين به اين
مقام انتخاب شد.
نخستين دوما به رغم اينكه تحت تاثير كرملين قرار نداشت
در فضايي نسبتا آرام به تصويب طرحها و لايحه هاي مختلف
پرداخت .
اين دوما به رغم درخواست برخي از محافل سياسي و
اجتماعي روسيه و درنتيجه توافق با كرملين از تشكيل كميسيون
تحقيق براي حمله به ساختمان پارلمان خودداري و لايحه عفو
خاسبولاتف و روتسكوي را تصويب كرد.
دوماي دوم روسيه در سال 1374 با اكثريت احزاب
كمونيست كشاورزان
خانه ما روسيه
يابلوكو و ليبرال دموكرات
تشكيل شد.
در دوماي دوم مسايل سياسي
ساير مسايل و بررسي و
تصويب لوايح قانوني را تحت تاثير خود قرار داد. دولت براي
تحقق و پيشبرد اصلاحات اقتصادي از كنترل مطلق بر دوما
برخوردار نبود و به همين دليل مشكلات اقتصادي و فقر اعتماد
مردم نسبت به دولت را كاهش داد. بودجه كشور به موقع تصويب
نمي شد و مردم در يك وضعيت بي ثباتي سياسي اطمينان به آينده
را از دست داده بودند.
تصويب لوايح مربوط به ملي ساختن اراضي
سرمايه گذاريهاي خارجي
اصلاحات منابع طبيعي و ارتش با
مخالفت شديد كمونيست ها روبه رو مي شد.
در دوماي دوم قدرت كمونيست ها افزايش يافته و با حمايت
نيروهاي دموكرات و ليبرال دموكرات گنادي سلزنيف به عنوان
رئيس دوما از حزب كمونيست انتخاب شد.
مهمترين كميسيونهاي دوما نيز به كمونيست ها تعلق گرفت
ولي آنها از اكثريت مطلق آرا براي سلب اعتماد از دولت و يا
بركناري رئيس جمهوري برخوردار نشدند.
انشعاب در ميان دموكراتها افزايش يافت و « لف روخلين »
رئيس كميسيون دوما در امور دفاعي از حزب خانه ما روسيه كه
رياست آن را چرنوميردين برعهده داشت پرچم مخالفت عليه
دولت و كرملين را در دوما به اهتزاز درآورد.
وي حتي خواستار بركناري يلتسين از رياست جمهوري
بخاطر فروپاشي شوروي و همچنين اتهامات ديگري چون
سقوط صنايع نظامي انحطاط ارتش و قتل تدريجي روسها شد.
اين ژنرال سركش كه محبوبيت و نفوذ بالايي درميان ارتش
داشت مدتي بعد در منزل مسكوني خود در حومه مسكو به قتل
رسيد.
وضع اقتصادي روسيه نيز روزبه روز بحراني تر مي شد و
يلتسين كه اكثر اوقات خود را در خانه ييلاقي خويش در حومه
مسكو مي گذراند براي بهبود اوضاع تنها دست به تغييراتي در
ميان اعضاي دولت مي زد.
يلتسين در دوران زمامداري خود 7 نخست وزير را انتخاب
و بركنار كرد ولي اين جابجاييها در تثبيت اوضاع سياسي و
اقتصادي هيچگونه تاثيري نداشت .
وضعيت اقتصادي روسيه در سال 1377 براثر سقوط
ناگهاني ارزش روبل بايك بحران جدي روبه رو شد. در نتيجه
اين بحران كه ارزش هردلار از 6 روبل ناگهان به 18 و 20 روبل
رسيد مردم در سراسيمگي عجيبي بسر مي بردند.
وضعيت اقتصادي و سياسي به حدي دشوار و غيرقابل پيش
بيني شده بود كه حتي اطرافيان رئيس جمهوري نيز اميدچنداني
به بهبودي وضعيت پيش آمده نداشتند.
كمونيست ها براي بدست گرفتن قدرت و بدنام ساختن بيشتر
بوريس يلتسين درماه ارديبهشت 1378 پيشنهاد بركناري وي از
رياست جمهوري را در دستور روز دوما قرار دادند.
كرملين با نويدهاي سياسي به جناحهاي مختلف دوما
توانست بوريس يلتسين را از اين بحران سياسي نجات
دهد.
در نتيجه راي گيري صورت گرفته تنها 180 نماينده به
بركناري يلتسين راي دادند در حالي كه براي تحقق اين امر به
226 راي نياز بود .
روسيه در وضعيت بحراني و درحالي كه رئيس جمهوري آن
اميد به آينده را از دست داده بود انتخابات سومين دور را در سال
1378 برگزار كرد .
در نتيجه اين انتخابات احزاب كمونيست وحدت روسيه
ميهن
اتحاديه راستگرايان
ليبرال دموكرات و يابلوكو موفق به
راهيابي به دوما شدند.
گنادي سلزنيف از حزب كمونيست دوباره به رياست دوما
انتخاب شد و كمونيست ها 15 كميسيون از 28 كميسيون دوما را
به خود اختصاص دادند.
كمونيست ها به رغم اين پيروزي نتوانستند اكثريت كامل و
226 راي براي تصويب طرحها و لوايح مورد نظر خود را بدست
آورند.
در سال 1378 حادثه غيرمترقبه اي در روسيه به وقوع
پيوست و بوريس يلتسين رئيس جمهوري تماميت خواه اين
كشور در دهم دي استعفاي خود را از اين مقام اعلام كرد.
بدين ترتيب چند ساعت مانده به آغاز سال جديد ميلادي
عمر زندگي سياسي يلتسين در كاخ كرملين پايان يافته و ولاديمير
پوتين به عنوان كفيل رياست جمهوري عهده دار امور شد.
پوتين كه تجربه پيروزي و شكست اصلاح طلبان در سالهاي اخير
چون گورباچف و يلتسين را خوب فرا گرفته بود ابتدا بجاي
مقابله جويي باكمونيست ها اين حزب را يگانه حزب قوي در
روسيه ناميد.
وي بخاطر احترام به عقيده نسلهاي گذشته دفن جسد
موميايي لنين را اقدامي پيش از موعد خواند و تاكيد كرد تا
زماني كه ثبات سياسي در كشور برقرار نشود امكان توسعه
اقتصادي وجود نخواهد داشت .
وي در اولين اقدام به اصلاح ساختار شوراي فدراسيون كه
رئيسان جمهوري و استانداران استانهاي خودمختار با مصونيت
كامل و بدون هيچگونه راي گيري به عضويت آن در مي آمدند
دست زد.
پوتين براي تقويت موضع حكومت مركزي در مناطق اين
حق را از آنها سلب كرده و خاطرنشان ساخت كه رييسان
جمهوري و استانداران نمي توانند بطور همزمان عضو شوراي
فدراسيون نيز باشند.
كرملين همزمان دست به اقداماتي در رابطه با دوما زد كه
اولين آن ايجاد انشعاب در بين كمونيست ها بود.
در نتيجه اين اقدام گنادي سلزنيف رئيس دوما از حزب
كمونيست اخراج شد.
كمونيستها در نتيجه ادامه اين روند رياست چند كميسيون
را نيز از دست دادند كه ضعيف شدن موضع آنها منجر به
تصويب لوايح مربوط خريد و فروش زمينهاي كشاورزي در
روسيه شد.
از طرحهاي عمده ديگري كه در دوماي سوم و به رغم
مخالفت كمونيست ها به تصويب رسيد سرمايه گذاري خارجي
دادن حق تابعيت روسي به خارجيان و تصويب لوايح بودجه
پيش از سال جديد بود.
در دوماي سوم روسيه همچنين موافقتنامه كاهش سلاحهاي
تهاجمي راهبردي بين آمريكا و روسيه به تصويب
رسيد.
كرملين در طول فعاليت دوماي سوم و با توجه به دست
نيافتن حزب حاكم « خانه ما روسيه » به حداكثرآراي لازم براي
تصويب لوايح تكيه اصلي را بر روي حزب « روسيه واحد »
گذاشت .
اين حزب با احزاب « ميهن ما » و « حزب سراسري روسيه »
يك جناح مركز گراي قوي ايجاد و دوما را تحت كنترل خود در
آورد.
سومين دوماي روسيه را مي توان يگانه دوما در طول تاريخ
اين كشور خواند كه به جنگ سياسي بين قواي مقننه ومجريه
پايان داد.
اين دوما كه به ويژه در سالهاي پاياني خود كاملا هماهنگ با
كرملين بود شرايط و امكانات لازم براي پيشبرد اصلاحات در
نظرگرفته شده بوسيله ولاديمير پوتين را فراهم
ساخت .
اكثريت نمايندگان دوما را مردان تشكيل مي دادند و تنها 34
نماينده زن در اين دوما كه بيشتر اعضاي آن داراي درجه
تحصيلات عالي بودند حضور داشتند.
حدود 1353 خبرنگار داخلي و خارجي نيز تحولات و
رويدادهاي سومين دوره دوماي روسيه را پوشش دادند.
در چهارمين دوره دوماي روسيه كه روز دوشنبه هفته
گذشته با حضور ولاديمير پوتين رئيس جمهوري اين كشور
رسما كار خود را آغاز كرد احزاب روسيه واحد
كمونيست
ليبرال دموكرات و ميهن به ترتيب 120
40
36 و 29 كرسي را
بدست آوردند.
225 كرسي ديگر دوما نيز بوسيله نامزدهاي منفرد كه گفته
مي شود اكثريت آنها از طرفداران دولت هستند اشغال شده است .
تحليل گران با توجه به پيروزي حزب روسيه واحد طرفدار
كرملين و همچنين گرايش نامزدهاي منفرد به رئيس جمهوري
روسيه پيش بيني مي كنند كه دوماي چهارم دومايي كاملا
هماهنگ با كرملين باشد.
دوما در روسيه يك قرن سابقه دارد. اولين دوما در مهر سال
1284 در دوران حكومت تزار نيكلاس دوم تشكيل شد
حمله توپخانه اي به ساختمان دوما در سال 1372 كه به
دستور يلتسين رئيس جمهور وقت روسيه صورت گرفت و 140
كشته برجاي گذاشت نقطه عطفي در تاريخچه فعاليتهاي دوما
محسوب مي شود
