بحران آذربايجان
71
شنبه 10 فروردين
شب گذشته آقاي علا به سوالات نماينده لهستان كه تنها طرفدار روس ها در شوراي امنيت است جواب داد. آقاي علا در ضمن جواب اظهار داشت كه وي از طرف دولت دستور داشته است كه به هر اقدامي كه صلاح مي داند دست بزند. در جواب آن سوال نماينده لهستان كه آيا از تخليه قشون روس اطلاع دارد يا نه علا گفت كه قشون روس در خاك ايران از نقطه اي به نقطه ديگر در حال حركت هستند و اينكه از قشون روس يك عده از سرحد گذشته و به روسيه رفته باشند ثابت نشده است . نماينده لهستان سوال نموده بود كه مقصود از مسافرت رئيس الوزراي ايران به مسكو چه بود علا گفت كه مقصود از مسافرت اين بود كه قوام السلطنه از روس ها خواهش بكند كه در كارهاي داخلي ايران مداخله نكنند. دو نفر از اعضاي مجلس مبعوثان انگليس كه بنا بود براي مطالعه اوضاع به ايران بيايند وارد طهران شدند. اجازه دارند كه به مناطق تحت اشغال روس ها هم مسافرت نمايند.
مستر برنس يك پيشنهاد به شورا نمود كه قبول شد. بنابر آن شورا يك مكتوب به نماينده ايران و يك مكتوب به نماينده روس مي نويسد و آنها را دعوت مي كند كه تفصيل مذاكرات بين خودشان را به اطلاع شورا برسانند. اين قرار موافق آن قراري است كه در جلسه منعقده در لندن اتخاذ شد كه شورا حق كسب اطلاع از مذاكرات دولتين داشته باشد.
بنا شده است كه جلسه شورا روز چهارشنبه ساعت 19 20 به وقت طهران منعقد بشود . موسيو لي رئيس مجمع ملل متفق مكتوب هايي را كه بنا بود به نماينده هاي ايران و روس نوشته شود نوشته و ارسال نموده است .
شيخ الاسلام ... كه در ضمن دسته اتباع مير صمدخان دستگير شده بود روز گذشته با قيد كفيل آزاد شده است . امروز آمد منزل ما. از قرار حساب خودش در حدود هشتاد يا بيشتر سال دارد . چون تاريخ تولد خود را سال 1284 يا 1286 هجري تعيين مي نمود. با خانواده مجتهد عموما ارتباط و دوستي دارد و مخصوصا با حاجي ميرزا مسعود آقا عموي من مربوط بوده است . اول كه شيخ الاسلام را به تبريز آورده بودند آقا ضيا پسر مرحوم حاجي ميرزا مسعود آقا در توقيف گاه او را ملاقات نموده بود و در استخلاص وي سعي و كوشش به عمل مي آورد. از محبت هاي آقا ضيا اظهار ممنونيت مي نمود. بيچاره خيلي ترسيده است . گفته بودند كه هر كس به محكمه صحرايي جلب بشود حكم اعدام يا تبعيد در حق وي صادر مي شود. در محكمه صحرايي به وي گفته اند كه اسم تو ملاموسي است و حكم جهاد بر عليه حكومت ملي داده اي . گفته است كه نام من عباسقلي است و حكم جهاد هم نداده ام و ارتباطي هم با ميرعبدالصمد خان ندارم . ميرعبدالصمد خان عبورا به خانه وي آمده و چايي خورده است و از آنجا به اهر رفته است كه تسليم بشود. فعلا شيخ الاسلام از حبس آزاد است . ولي تا سه ماه در تبريز بايد توقف نمايد. يك نفر آخوند ديگر ميرزا محمد... هنوز هم در حبس است .
يكشنبه 11 فروردين
از بعضي منابع خبرهايي راجع به خارج شدن قشون روس از ايران مي رسد ولي در خود تبريز عده روس ها به طور محسوس ازدياد يافته است . اواخر به قدري كم شده بودند كه در خيابان ها ديگر كاميون هاي آنها آن قدر نبودند كه مزاحم عبور و مرور مردم بشوند; حالا بالعكس كاميون هاي زيادي مثل اوايل زمان اشغال در خيابان ها در رفت و آمد هستند و اغلب به دسته هاي چند نفري از سالدات هاي روس تصادف مي شود كه در كوچه و بازار در گردش هستند. ممكن است كه اين ازدياد در اثر تمركز قواي روس از اطراف در تبريز حاصل شده است كه از تبريز به طرف روسيه حركت بكنند.
راديوي تركيه خبر داد كه عده زيادي از قشون روس نزديك سواحل بحر خزر جمع شده اند; منتظر هستند كه كشتي هاي روسي آنها را از راه دريا به روسيه نقل بكند. حالا روس ها بالاخره آذربايجان يا تبريز را تخليه خواهند نمود يا به بعضي بهانه ها متشبث شده به اشغال ادامه خواهند داد. آن را نمي دانم ; ولي با حفظ وضع فعلي رفتن روس ها چندان تغييري در اوضاع مردم ايجاد نخواهد كرد. روس ها علاوه بر تزريق آن افكار معلومه خود سرمشق خوبي هم به رفتار خشن و بي ملاحظه دولت جديد گرديده اند. خود روس ها هر عمارت خوب كه در تبريز بوده است تصرف نموده اند. دولت جديد هم بقيه را به عناوين مختلفه تصرف و سربازخانه نموده است و از تخريب آنها باكي ندارد.
