بحران آذربايجان
69
سه شنبه 6 فروردين
شب گذشته شوراي امنيت در نيويورك افتتاح يافت و جلسه كمتر از يك ساعت طول كشيد و پيغام خيرمقدم رئيس جمهوري خوانده شد و بعضي تعارفات به عمل آمد. قرار شد كه مساله ايران بيست و چهار ساعت به تاخير بيفتد تا آن وقت دولتين روس ايران بلكه بتوانند به شورا اطلاع رسمي از ماهيت مذاكرات خود بدهند. رياست شورا به عهده نماينده چين بود.
محافل انگليس در مقابل اعلاميه رسمي روس قدري با احتياط به نظر مي آيند. مي پرسند كه چرا روسها قواي خود را در حال از ايران بيرون نمي برند و امر غيرمترقب كه روسها اشاره نموده اند از چه مقوله مي تواند باشد و اگر عوضي در مقابل تخليه از ايران مي گيرند آن چيست .
دو نفر از نمايندگان مجلس عوام انگليس يكي محافظه كار و يكي كارگر به ايران مي آيند كه وقايع ايران را با چشم خود ببيند. به مناطق اشغال شده از طرف روسها هم اجازه گرفته اند كه مسافرت نمايند. امروز سفير كبير جديد روس حضور شاه رسيد و اعتبارنامه خود را تقديم نمود. هم سفير كبير و هم شاه نطق هاي مودت آميز ايراد نمودند. سفير كبير انگليس كه به سن تقاعد رسيده بود چند روز قبل رفته و خلفش هنوز به طهران نيامده است .
مردم چند دفعه در موضوع تخليه فريب خورده اند. اميدوار شده بعد ياس حاصل نموده اند. از آن جهت اين دفعه خود را از اميدواري حفظ مي نمايند و چندان به وعده روسها باور نمي كنند. ولي بايد در نظرداشت كه روسها تا حال رسما وعده نمي دادند كه كي ايران را تخليه مي نمايند. اين اولين دفعه است كه روسها رسما وقت تعيين مي نمايند كه قطعا در آن وقت از ايران خارج بشوند. مارشال استالين هم تلگرافي به آژانس آمريكايي نموده و در آن اظهار داشته است كه مساله تخليه ايران با يك شكل مثبتي حل شده است و در آن باره با دولت ايران معاهده هم بسته شده است . پس اين دفعه از جهات عديده وعده تخليه بيشتر باور كردني است ; لذا محافل دولتي در آذربايجان اين وعده روسها را باور نموده و خيلي مشوش هستند.
امروز دكتر مجتهدي بنا به قرار قبلي كه با آقاي پيشه وري گذاشته بودند در عمارت نخست وزيري خدمت آقاي پيشه وري رفته و مدتي صحبت نموده اند. آقاي پيشه وري در زير پرده از روحيات بعضي از رفقاي نهضت شكايت مي نموده اند كه ايشان رفتن روسها را به حساب نياورده وارد عمل شده اند. حالا كه روسها بنا است بروند تزلزل پيدا نموده اند.
امروز مجلس ادبي خودمان در منزل ما منعقد شد. مهدي مجتهدي دو غزل تركي گفته بود و خوانده شد. طرفه مجلس يك قصيده از سعدالدين كافي بود كه آقاي قاضي با صداي غرايي خواند. سعدالدين كافي از شعراي اواخر قرن ششم است و از اهل بخارا است .
چهارشنبه 7 فروردين
مساله ايران در جلسه شب گذشته شوراي امنيت موضوع مناقشه و مباحثه شده است . نماينده روس درخواست نموده است كه مذاكرات راجع به ايران به تاخير بيفتد. برنس كه نمايندگي آمريكا را دارد شديدا با تاخير مذاكرات مخالفت نمود. ضمنا اظهار داشت كه ما نمي دانيم در صورت تاخير مذاكرات در آن اثنا در ايران چه حوادثي رخ خواهد داد. درباره تاخير يا عدم تاخير بنا به اخذ راي شده است . تاخير با نه راي در مقابل دو راي رد گرديده است . آن دو راي مال روس و لهستان بود. چند پيشنهاد از نمايندگان شده است كه بالاخره قرار بر اين شده است كه يك كميته فرعي تشكيل بشود مركب از سه نفر عضو : برنس نماينده آمريكا گروميكو نماينده روس بونه نماينده فرانسه . اين كميته مكلف است كه پيشنهادهاي مختلف را مطالعه نمايد و نتيجه را به اطلاع شوراي برساند. نماينده چين از عضويت در كوميته امتناع نمود.
يك نفر افسر روسي در طهران اظهار داشته است كه پنج و شش هفته كه براي تخليه كامل اراضي ايران مهلت معين شده است از آن جهت است كه قواي روس مجبور هستند از خاك آذربايجان عبور نمايند و وسايل حمل و نقل كامل نيست .
از طهران خبر مي رسد كه شاهزاده فيروز اعلام نموده است قواي روس امروز صبح قزوين را تمام تخليه خواهند نمود. مشهور شده بود كه روسها با ايران قراردادي بسته و در اثر آن از ايران خارج مي شوند. راديوي مسكو و نماينده روس در شوراي امنيت هم همينطور مي گويند. دولت ايران توسط راديو طهران اين شهرت را به كلي تكذيب كرد و گفت كه تخليه ايران به موجب قرارداد خاصي تخليه نمي شود و بنا به قرارهاي قبلي ايران تخليه مي شود.
محافل سياسي خارجي به اين قضيه خيلي اهميت مي دهند كه قشون روس به موجب قرارداد خاصي از ايران خارج مي شوند يا اينكه چون بنا بود كه بالاخره ايران را تخليه بكنند از آن جهت بيرون مي روند.
اهميت قضيه از اينجا است كه اگر به موجب قرارداد جديدي روسها اين ارفاق را در حق ايران به عمل مي آورند لابد در مقابل آن چيزي دريافت داشته اند والا قرارداد جديد حاصل نمي شود. جان كلام اينجا است كه معلوم بشود آن چيزي كه روسها به موجب قرارداد جديد دريافت داشته اند چيست . دولت ايران مدعي است كه قراردادي در بين نيست بلكه در اثر جديت و پافشاري قوام السلطنه است كه روسها به وظيفه خود عمل مي كنند. روس ها مي گويند قرارداد بسته ايم . از بعضي قراين چنين معلوم مي شود كه سياسيون خارجي اين دفعه به باور كردن ادعاي روسها مايل تر هستند تا به قول ادعاي ايران ; و عقيده دارند كه در باطن قوام السلطنه قراردادي با روسها بسته و اين تخليه در اثر آن قرارداد به عمل مي آيد و قوام جرات نمي كند آن قرارداد را ابراز نمايد.
اين روزها كه خبرهايي از تخليه ايران رسمي و غيررسمي در ميان است مساله كردستان هم كسب اهميت مي نمايد. گوياليدر اول كردها آقاي قاضي محمد است . عمر آقا از طايفه هر يكي ! مقام رئيس الوزرايي قاضي را دارا است . ملامصطفي بارزاني هم كه از عراق فرار نموده و به ايران آمده است با آقا قاضي ارتباط دارد. مركز قاضي مهاباد است كه همان ساوجبلاغ كمري است كه در زمان پهلوي اسم آن را به مهاباد مبدل نمودند. رئيس الوزراي عراق اظهار نموده است كه در عراق كه پانصد هزار نفر كرد ساكن هستند در ميانشان نهضت استقلال طلبي شروع نموده است . ملامصطفي هم يك نفر متنفذ محلي است . از ايران ارجاع وي خواسته شده است . ايران جواب داده است كه وي در منطقه اشغال روسها بسر مي برد. روسها هم گفته اند كه وي در منطقه اشغال آنها نيست .
گويا اخيرا در نواحي بانه زد و خوردي مابين قواي دولتي و دسته هاي مسلح كرد اتفاق افتاده است . طياره هاي ايران آن نواحي را بمباران نموده اند. امروز هم خبر زد و خورد مابين قواي دولت و طرفداران قاضي محمد از راديو شنيده شد و بنا به آن خبر دسته هاي دموكرات آذربايجان به ياري كردها اقدام نموده اند و شهر سنندج كه فعلا دست قواي دولتي است در معرض محاصره واقع شده است . دولت سرلشكر جهانباني را براي جلوگيري اكراد و تصفيه آن نواحي ارسال نموده است ; ولي در اين خصوص از طهران هيچ خبر رسمي در دست نيست .
