بحران آذربايجان
64
يكشنبه 4 فروردين
مصاحبه قوام السلطنه عجالتا دو تا اثر بخشيده است . يكي از آنها به اشكال افتادن حسين علا نماينده ايران در شوراي امنيت است كه رئيس الوزرا از بعضي كارهاي وي بالصراحه تبري نمود. اثر ديگر حصول اميدواري در محافل سياسي علاقه مند به اوضاع ايران است كه در اثر مذاكرات مستقيم مابين ايران روس موافقتي حاصل شده و قواي روس قبل از آن كه مساله ايران در شوراي امنيت مورد مذاكره واقع بشود شروع به تخليه ايران بنمايد.
مصاحبه مارشال استالين با نماينده آژانس آمريكايي اين اميدواري را تقويت نموده است . مارشال استالين طرفداري خود را به تشكيلات مجمع ملل متفق صريحا اعلام داشته است و گفته است كه ملل عالم و لشكريان مايل به جنگ نيستند. در مصاحبه از تحريكات بعضي جنگ طلب ها هم شكايت شده است . اين اظهارات در آمريكا و انگليس با مسرت و خوشي تلقي گرديده است .
قوام السلطنه اظهار داشته است كه مذاكراتي مابين وي و سفير روسيه جريان دارد. ممكن است كه به يك موافقتي منتهي بگردد. انگليسها از اين خبر در حيرت هستند و حدس مي زنند كه قوام السلطنه در تحت تضييق شديد روس ها واقع گرديده است . از طرف ديگر خبر مي رسد كه مذاكرات بين ايران و روس از چهل و هشت ساعت به اين طرف شروع شده است . از روي هم رفته اخبار متفرقه چنين استفاده مي شود كه دولت روسيه ممكن است دنيا را با يك اقدام غير منتظره متعجب نمايد.
سفير كبير ايران در واشنگتون فعلا در نيويورك است . در آن شهر اظهار نموده است كه مكتوبي را كه به رئيس مجمع ملل نوشته و در آن با تعويق جلسه شوراي امنيت مخالفت نموده بود استنادا به دستور عمومي بوده است كه سابقا از طرف دولت متبوعه خود دريافت كرده بوده است . مساله قطعي كه در بين هست آن است كه اگر دولت ايران هم قضيه ماندن قشون روس را در ايران تعقيب ننمايد و براي عدم تعقيب قضيه دستور صادر نمايد دولتين انگليس و آمريكا دست برنخواهند داشت و بلكه با شدت بيشتري قضيه را در شوراي امنيت تعقيب خواهند نمود و اين عزم راسخ دولتين مقام قوام السلطنه را در مذاكرات با نماينده روسيه بيش از بيش مستحكم نموده است تا قوام السلطنه عرضه استفاده از اين مقام محكم خود داشته است .
با وجود اخبار اميدبخشي كه جسته جسته راجع به اميدواري به بهبودي اوضاع مي رسد باز وضع طهران به وخامت خود باقي است . مهاجرت از طهران به طرف جنوب ادامه دارد.
اوضاع آذربايجان مثل سابق مبهم است . اخبار مهم را در روزنامه هاي آذربايجان درج نمي نمايند. در ميان مردم به طور اراجيف شايع است كه كنسول تركيه را از شهر تبريز بيرون نموده اند. باز هم شايع است كه در زنجان مدعي العموم سابق را دمكرات ها به دار زده اند. اينجور خبرها غالبا در افواه شايع مي شود و خيلي وقت هم درست در نمي آيد.
امروز حاجي محمدخان عجمي لويي منزل ما آمده بود وي از اهل عجمي و پيرمرد محترمي است كه در عجمي متعلق به محمدصادق خان مجتهدي سهم دارد و خورده مالك است . در حادثه معروف عجمي كه در آن چهار نفر از اهل عجمي و يك نفر ژاندارم به قتل رسيد در آنجا نبود. باوجود اين خسارت مهمي به مشاراليه وارد آورده شده است . غله و بعضي اموال مشاراليه را توقيف و مهر كرده اند. در تبريز هم چندين دفعه حاجي محمدعلي خان را جلب و توقيف نموده اند. بيچاره با حال گريه مصايب خود را شرح مي داد و با قسم هاي مغلظه تاكيد مي نمود كه محمدصادق خان از تهمت منتسبه بري است . مقتولين در ضمن نزاع با ژاندارم ها كشته شده اند. زلفعلي نام از اهل عجمي كه اين حوادث را پيش آورده است و برادرش هم يكي از آن چهار نفر مقتول است در عجمي و در تبريز فعاليت هايي ابراز مي نمايد بر عليه حاجي محمدعلي خان ومحمدصادق خان تبليغات مي نمايد. من به آن پيرمرد دلداري دادم گفتم : ان شاالله كارها درست مي شود. از اين قبيل انقلابها از چهل سال به اين طرف چندين دفعه اتفاق افتاده بعد امنيت مستقر شده است .
امسال به مناسبت قطع شدن روابط آذربايجان با خارج و كليتا دماغ سوختگي كه در آذربايجان فعلا حكمفرما است تلگراف و مكتوب تبريك خيلي كم رد و بدل شد. من يك تلگراف تبريك عيد از خوي و دو تلگراف از طهران دريافت نمودم . قبض رسيد تلگراف خوي كه عبارت آن تركي بود كلمات لازم به فارسي نوشته شده بود. قبض تلگراف هاي طهران به فرانسه بود. شايد به جهت اجنبي بودن طهران زبان بين المللي باز رفته است در قبض رسيد.(كذا)
