به بهانه تشكيل بيست و چهارمين نشست سران كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج فارس در كويت
بيست و چهارمين نشست سران كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج فارس در كويت برگزار شد.
بر اساس اعلام منابع خبري در اين اجلاس دو روزه كه در آن رياست دوره اي شورا از قطر به كويت منتقل شد موضوعاتي مانند اوضاع عراق روابط كشورهاي عرب حاشيه خليج فارس با جمهوري اسلامي ايران مبارزه با تروريسم بحران در سرزمينهاي اشغالي فلسطين برخي اصلاحات داخلي در شورا و موضوع مبارزه با تروريسم مطرح شد. اجلاس سران به دنبال هشتاد و هشتمين نشست وزراي خارجه كشورهاي عضو كه شهريور ماه گذشته در جده برگزار شد تشكيل گرديد.
شش كشور عرب حوزه خليج فارس شامل عربستان سعودي كويت عراق عمان امارات و قطر در نشست 7 خرداد سال 1361 در ابوظبي با تصويب اساسنامه اي تاسيس سازمان منطقه اي شوراي همكاري خليج فارس را رسما اعلام كردند. اين كشورها نگراني امنيتي خود را با تشكيل « سپر جزيره » در سال 1365 تا حدي فرو نشاندند . سپر جزيره با استعداد 4 هزار سرباز تشكيل و تعداد آنها به تدريج به 15 هزار نفر رسيد اما در جريان حمله عراق به كويت تنها چهار هزار نفر به كويت اعزام شدند تا « در صورت نياز » از اين كشور دفاع كنند.
شايد بتوان مهمترين عامل و دليل تشكيل چنين شورايي را وقوع انقلاب اسلامي ايران در سال 1357 و به چالش كشيده شدن حاكميت هاي مادام العمر در اين كشورها برشمرد. البته گرايش به ناسيوناليسم عربي بعلاوه فرآيند استقلال در كشورهاي اين حوزه كه با استقلال كويت در سال 1340 شروع و با خروج نيروهاي انگليسي از خليج فارس در سال 1350 به اوج رسيد را نيز مي توان از جمله دلايل ديگر و شايد فرعي تشكيل چنين شورايي برشمرد.
كشورهاي عضو شورا از جهات متعدد مانند داشتن حكومت پادشاهي بر مبناي خانواده يا قبيله وابستگي شديد اقتصادي به نفت و جامعه نسبتا همگون با يكديگر همخواني دارند اما برخي عوامل مانع همكاري و هماهنگي بيشتر سياستهاي آنها بويژه در زمينه راهبرد امنيتي (كه به نظر مي رسد دغدغه اصلي نشست بيست و چهارم باشد) مي شود.
مهمترين دليل شكست شورا در رسيدن به همگرايي در بيشتر زمينه ها عدم توازن ميان عربستان با پنج عضو ديگر اين شوراست . جمعيت عربستان سعودي حدود 20 ميليون نفر است حال آنكه مجموع جمعيت پنج كشور ديگر تنها در حدود نصف اين ميزان است . همچنين بر اساس آمارهاي موسسه بين المللي مطالعات استراتژيك ميزان توليد ناخالص ملي عربستان در سال 1379 185 ميليارد دلار بوده در حاليكه مجموع توليد ناخالص ملي كشورهاي ديگر عضو شورا در همين سال 128 ميليارد دلار بوده است .
آمارها همچنين نشان مي دهند كه مجموع نيروهاي نظامي عربستان به حدود 200 هزار نفر مي رسد در حاليكه مجموع نيروهاي نظامي بقيه كشورهاي عضو تنها 150 هزار نفر است . هزينه هاي دفاعي عربستان در سال 1378 حدود 19 ميليارد دلاربوده در حاليكه هزينه هاي دفاعي پنج كشور ديگر اندكي بيش از 10 ميليارد دلار اعلام شده است .
از سوي ديگر مركز اصلي شوراي همكاري خليج فارس در عربستان قرار دارد و دبيركل امور دفاعي اين شورا همواره فردي سعودي بوده است . به اين شاخص ها بايد قدرت مالي ناشي از « پترودلار » ها سرپرستي اماكن مقدس مسلمانان و مساحتي حدود 2 3 ميليون كيلومتر را نيز به امتيازات عربستان اضافه كرد.
تا چندي پيش بحرين و قطر بر سر چند جزيره اختلاف مرزي داشتند روابط عربستان و قطر نيز بر سر مسايل جزيي كاملا تنش زا شده و عمان و امارات نيز داراي رابطه اي غير دوستانه هستند تا جايي كه تا دهه پيش حتي در دو كشور سفارتخانه طرف مقابل وجود نداشت . مساله رابطه با اسراييل نيز يكي ديگر از اختلافات اعضا است به نحوي كه عمان و قطر به دليل اجازه گشايش دفاتر تجاري اسراييل هنوز هم مورد انتقاد قرار دارند.
ناظران امور معتقدند با تمامي اختلافات عربستان در نهايت استمرار همكاري نزديك با اعضاي شوراي همكاري به ويژه از نظر امنيتي را لازم و ضروري مي داند و معتقد است همكاري امنيتي با اين كشورها منجر به بالا رفتن ضريب امنيتي اين كشور خواهد شد.
نگاهي به دودهه نشستهاي سران كشورهاي عضو شوراي همكاري
بيست و چهارمين اجلاس سران كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج فارس با حضور سران و مقام هاي شش كشور عربستان امارات قطر كويت بحرين و عمان روز يكشنبه قبل در كويت برگزار شد.
اين اجلاس از اين نظر كه پس از سرنگوني رژيم توسعه طلب بعث عراق و اشغال اين كشور توسط آمريكايي ها برگزار گرديد از اهميت خاصي برخوردار بود. ارتباط اعضاي اين شورا با جمهوري اسلامي ايران و عراق مبارزه با تروريسيم تحولات فلسطين اتحاديه گمرگي وحدت پولي و يگانگي گذرنامه هاي سفر در صدر دستور كار اين نشست قرار داشت .
سران شوراي همكاري خليج فارس از هنگام تاسيس اين شورا درسال 1360 تاكنون 23 نشست برگزار كرده اند . نخستين اجلاس سران كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج فارس 6 و 7 خرداد 1360 درابوظبي برگزار شده بود . دراين نشست سران كشورهاي عضو اساسنامه شوراي همكاري را كه متضمن تاسيس اين شورا بود امضا كردند.
سران اين كشورها همچنين درباره آيين نامه داخلي شوراي عالي كه بالاترين مرجع شوراي همكاري خليج فارس است به توافق رسيدند. شوراي عالي متشكل از رييسان شش كشور به عنوان دستگاه اصلي تشكيل دهنده شوراي همكاري در كنار شوراي وزيران و دبيرخانه قرار دارد. شوراي وزيران شامل وزيران امور خارجه كشورهاي عضو است كه براي بررسي آخرين تحولات مرتبط به اين كشوها هر سه ماه يك بار نشست برگزار مي كنند.
دومين اجلاس سران كشورهاي شوراي همكاري 20 و 21 آبان 1360 در رياض تشكيل شد . دراين نشست موافقتنامه اقتصادي مشترك ميان كشورهاي عضو مورد بررسي قرار گرفت .
سومين اجلاس سران كشورهاي شوراي همكاري 19 تا 21 آبان ماه 1361 در منامه برگزار شد . دراين نشست نتايج بررسي هاي به عمل آمده توسط وزيران دفاع مورد بررسي قرار گرفت و تصميم آنان مبني بر تاسيس يك نيروي نظامي مشترك مورد تصويب روساي اين كشورها قرار گرفت .
دراين نشست با تاسيس سازمان سرمايه گذاري خليج فارس با سرمايه اوليه دوميليارد و 100 ميليون دلار نيز موافقت شد . در پي برگزاري اين نشست نيروي دفاعي مشترك شوراي همكاري خليج فارس موسوم به « سپر جزيره » شكل گرفت .
چهارمين اجلاس سران كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج فارس 17 تا 19 آبانماه 1362 در دوحه برگزار شد . دراين نشست تصميم گرفته شد كه فعاليت اقتصادي شهروندان هر كشور عضو در ديگر كشورهاي عضو گسترش يابد.
پنجمين اجلاس سران كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج فارس 7 تا 9 آذر ماه 1363 در كويت تشكيل شد . در اين نشست آيين نامه تنظيمي حق مالكيت شهروندان در كشوهاي عضو مورد موافقت قرار گرفت .
ششمين اجلاس سران شوراي همكاري 15 تا 16 آبانماه 1364 در مسقط تشكيل شد . دراين نشست با برنامه راهبردي همكاري دفاعي ميان كشورهاي عضو موافقت شد. همچنين جدول زمان بندي شده براي همكاري هاي اقتصادي كشورهاي عضو تعيين گرديد.
هفتمين اجلاس سران شوراي همكاري 12 تا 15 آبان ماه 1365 در ابوظبي برگزار شد . دراين نشست سران با تصميم هاي وزيران دفاع در خصوص همكاري هاي مشترك نظامي ميان كشورهاي عضو موافقت كرده و بر تقويت نيروي سپر جزيره تاكيد كردند. همكاري هاي تبليغاتي روساي اين كشورها با منشور تبليغاتي مشترك شوراي همكاري نيز به منظور هماهنگي سياست تبليغاتي كشورهاي عضو شورا مورد موافقت قرار گرفت .
هشتمين اجلاس سران شوراي همكاري 6 تا 9 دي ماه 1366 در رياض منعقد شد . دراين نشست طرح راهبردي امنيت پيشنهاد شده از سوي وزيران كشور به تصويب رسيد. سران كشورهاي شوراي همكاري همچنين طرح توسعه فرهنگي را تصويب و اعلاميه اقتصادي كشورهاي عضو را نيز صادر كردند.
نهمين اجلاس سران شوراي همكاري در 29 آذر تا 2 دي ماه 1367 در منامه تشكيل شد . دراين نشست شماري از طرح هاي اقتصادي و صنايع ملي كشورهاي عضو مورد تصويب سران اين كشورها قرار گرفت . همچنين تشكيل برنامه حمايت از تلاش هاي توسعه كشورهاي عربي و اسلامي با هدف تشويق بازار اقتصادي و منطقه مورد موافقت قرار گرفت .
دهمين اجلاس سران شوراي همكاري خليج فارس 28 آذر تا يكم ديماه 1368 در مسقط برگزار شد . دراين نشت در خصوص تعرفه مشترك گمركي كشورهاي شوراي همكاري مذاكراتي انجام شد و سران اين كشورها با تصميم وزيران دفاع در خصوص تقويت نيروي « سپر جزيره » موافقت كردند.
يازدهمين اجلاس سران كشورهاي عضو شوراي همكاري 2 تا 5 ديماه 1369 در دوحه برگزارشد . دراين نشست كه در پي حمله نظامي عراق به كويت برگزار شد سران كشورهاي عضو تحولات و اوضاع بحراني منطقه را مورد بررسي قرار دادند. سران شوراي همكاري همچنين حمايت خود را از كويت اعلام داشته و تاكيد كردند كه تجاوز به هر يك از كشورهاي عضو به منزله تجاوز به ديگر كشورهاي عضو خواهد بود.
دوازدهمين اجلاس سران كشورهاي عضو شوراي همكاري 3 تا 5 ديماه 1370 در كويت برگزار شد . دراين نشست كه پس از آزادسازي كويت تشكيل شد تحولات منطقه اي ناشي از جنگ دوم خليج فارس مورد تبادل نظر قرار گرفت . سران كشورهاي شوراي همكاري در اين نشست از كشورهاي عربي و خارجي شركت كننده در جنگ آزادسازي كويت عليه عراق قدرداني كردند.
سيزدهمين اجلاس سران شوراي همكاري 1 تا3 ديماه 1371 در ابوظبي تشكيل شد . تصويب مقررات جديد تجارت جزئي ميان كشورهاي عضو از بندهاي مهم دستور كار اين نشست بود. دراين دوره « فاهم بن سلطان القاسمي » از امارات به جانشيني « يعقوب عبدالله بشاره » از كويت به سمت دبيركل شوراي همكاري خليج فارس و براي مدت 3 سال انتخاب شد .
چهاردهمين اجلاس سران 30 آذر تا 2 ديماه 1372 در منامه برگزار شد. اين نشست بر ضرورت پايان دادن به اختلافات مرزي ميان كشورهاي عضو تا پيش از پايان سال 1374 از جمله اختلافات ميان قطر بحرين قطر عربستان سعودي و عمان عربستان تاكيد كرد.
شانزدهمين اجلاس سران كشورهاي عضو شوراي همكاري 13 ـ15 آذرماه 1374 در مسقط تشكيل شد . در اين اجلاس « جميل الحجيلان » از عربستان به جانشيني « فاهم بن سلطان القاسمي » به سمت دبير كل شوراي همكاري خليج فارس و براي مدت 3 سال انتخاب شد . قطر در اعتراض به انتخاب « الحجيلان » جلسه پاياني اين دوره را تحريم كرد زيرا قطر انتظار داشت دبير كل جديد شوراي همكاري از اين كشور انتخاب شود.
سران كشورهاي شوراي همكاري در اين نشست خواستار ادامه اعمال فشار بر عراق براي اجراي كامل قطعنامه هاي بين المللي مربوط به اين كشور شدند.
هفدهمين اجلاس سران شوراي همكاري 17 تا19 آذر 1375 در دوحه برگزار شد . بحرين به دليل داشتن اختلافات مرزي با قطر و خودداري دوحه از پس گرفتن مساله مناقشه مرزي ميان دو كشور از دادگاه لاهه در اين نشست شركت نكرد. اين اولين نشست سران شوراي همكاري بود كه بدون حضور يكي از كشورهاي عضو برگزار مي شد.
هيجدهمين اجلاس سران شوراي همكاري خليج فارس 29 آذر تا يكم دي 1376 در كويت تشكيل شد . مجلس مشورتي شوراي همكاري خليج فارس به منزله پارلمان اين شورا در اجلاس كويت موجوديت يافت . اين مجلس از 30 عضو (از هر كشور پنج عضو) تشكيل شده است .
نوزدهمين اجلاس سران شوراي همكاري خليج فارس 18 تا 19 آذر ماه 1377 درابوظبي برگزار شد . دراين نشست سقوط بهاي نفت در بازارهاي جهاني روابط اين شورا با جمهوري اسلامي ايران بحران عراق با سازمان ملل و تحولات خاورميانه مورد بررسي قرار گرفت .
دراين نشست براي اولين بار در تاريخ اجلاس هاي سران شوراي همكاري دبيران كل سازمان ملل اتحاديه عرب سازمان كنفرانس اسلامي و همچنين « نلسون ماندلا » رئيس جمهوري وقت آفريقاي جنوبي حضور داشتند. رهبران كشورهاي عضو شوراي همكاري در پايان نشست خود در ابوظبي با تمديد كاهش سقف توليد نفت اين كشورها تا پايان سال 1378 موافقت كردند.
بيستمين اجلاس سران كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج فارس 6 تا8 آذرماه 1378 در رياض تشكيل جلسه داد . سران كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج فارس پس از دو دور مذاكرات پيرامون ميانگين تعرفه گمركي مشترك ميان اين كشورها به توافق رسيدند. كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج دراين اجلاس توافق كردند كه تعرفه يكسان گمركي از سال 1384 به اجرا گذاشته شود . براساس اين توافق ميانگين تعرفه گمركي مشترك ميان اين كشورها براي كالاهاي وارداتي 5 5 درصد است .
بيست و يكمين اجلاس سران كشورهاي عضو شوراي 11 ـ12 دي ماه 1379 در منامه پايتخت بحرين و به رياست امير اين كشور برگزار شد. امضاي پيمان دفاعي ميان كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج فارس مهمترين نتيجه اين اجلاس بود. به موجب اين پيمان كشورهاي عضو متعهد شدند در صورت حمله به هريك از اعضاي اين شورا به دفاع مشترك از يكديگر برخيزند.
بيست و دومين اجلاس سران كشورهاي عضو شوراي همكاري 9 تا10 دي ماه 1379 در مسقط پايتخت عمان برگزار شد. تشكيل شوراي عالي دفاع مشترك در پي امضاي موافقنامه دفاع مشترك ميان كشورهاي شوراي همكاري خليج فارس توافق نهايي برسر موضوع تعيين دبيركل جديد شوراي همكاري خليج فارس و عضويت يمن در برخي از نهادهاي اين شورا از مهمترين تصميمات اين نشست بود. در اين نشست « عبدالرحمن بن حمد العطيه » به عنوان دبير كل جديد شوراي همكاري خليج فارس انتخاب شد. وي تحصيل كرده دانشگاه هاي آمريكا و از نزديكان امير قطر است .
بيست و سومين اجلاس سران در 30 آذر و 1 ديماه 1381 در قطر برگزار شد كه به علت وجود اختلاف نظر ميان قطر و چند كشور ديگر حوزه خليج فارس سران اين كشورها از جمله عربستان و بحرين در آن شركت نكردند. دراين نشست سران شورا مقرر كردند تعرفه هاي گمركي مشترك ميان اين كشورها از سال 1382 اعمال شود .
رياض وكويت ـ خبرگزاري جمهوري اسلامي
يكي از دلائل اساسي شكست شورا در جهت ايجاد همگرائي در طول دو دهه فعاليت سياسي عدم توازن موجود ميان عربستان با ساير اعضاي شورا در تمامي زمينه هاست
پيروزي انقلاب اسلامي ايران كه حاكميت مادام العمر شيوخ كشورهاي ساحلي خليج فارس را به چالش كشانيد از دلائل موثر در شكل گيري شوراي همكاري خليج فارس بود