به مناسبت سالگرد رحلت حجت الاسلام والمسلمين فلسفي
تحصيلات
حجه الاسلام والمسلمين محمدتقي فلسفي در مدت شش سال تحصيلات دبستاني را به پايان رساند. پس از آن به فراگيري صرف و نحو و مقدمات علوم ديني پرداخت . صرف و نحو و ادبيات را از آقا شيخ محمد رشتي كه در منزلش درس مي گفت فراگرفت و درس معاني و بيان را از محضر ميرزا يونس قزويني بهره مند شد و به دنبال آن فراگيري فقه و اصول را آغاز كرد. مناسب است چگونگي ادامه تحصيلات ايشان را از قول خودشان بياوريم :
بعد از ادبيات فقه و اصول را شروع كرديم . دو نفر استاد را براي اين درسها يافتيم : آقا شيخ محمدعلي كاشاني در مدرسه عبدالله خان و آقا شيخ مهدي در مدرسه محمديه . ما نزد اين دو نفر درس فقه و اصول خوانديم . همين طور قدم به قدم جلو آمديم تا به آن جا رسيديم كه توانستيم در درس پدرمان شركت كنيم . پدرمان هم سطح درس مي گفت و هم درس خارج داشت . ما در درس سطح پدرمان شركت كرديم . ايشان سطح قوانين و شرح لمعه را درس مي داد. من و برادرم خدمت خود ايشان تحصيلاتي كرديم . بعد هم مقداري در بحثهاي فلسفه وارد شدم .
زمينه سخنوري و اولين منبر
عشق مادر به امام حسين (ع ) و توصيه و تاكيد و اصرار او موجب شد تا اين فرزند از آغاز و در نوجواني طريق خطابه را پيش گيرد و در بلنداي سخن گوي سبقت را از همگنان خود بربايد. داستان اولين منبر ايشان ـ در پانزده يا شانزده سالگي شيرين و خواندني است :
اولين باري كه بنا شد به منبر بروم نزد يكي از منبري ها به نام آقا شيخ علي اكبر رشتي كه نام خانوادگي او عزمي بود رفتم و درخواست نوشتن يك منبر كردم . گفت : دو قرآن مي گيرم و مي نويسم . دو ريال به او دادم و او براي من يك منبر نوشت . آن را از حفظ كردم و تصميم گرفتم اولين منبرم در همان مسجد فيلسوف باشد كه پدرم شبها در آنجا نماز جماعت اقامه مي كرد.
شبي كه مي خواستم منبر بروم همين كه پدرم گفت : « السلام عليكم و رحمه الله و بركاته » و نماز را تمام كرد من بالاي منبر رفتم . پدرم كه در محراب نشسته بود اطلاع داشت ; ولي ديگران بي اطلاع بودند. شخصي به نام آقا شيخ محمد شميراني ـ كه دهها بار مرا ديده بود وقتي مرا بالاي منبر ديد بهت زده نگاه مي كرد. ساير افراد هم به نافله عشا نپرداختند. همه به من نگاه مي كردند. خيلي خوب به خاطر دارم كه ابتداي منبري كه آقاي عزمي برايم نوشته بود چند بيت شعر داشت و من با آن اشعار منبر را شروع كردم :
بسم الله الرحمن الرحيم
بي مهر علي به مقصد دل نرسي
تا تخم نيفشني به حاصل نرسي
بي دوستي علي و اولاد علي
هرگز به خدا قسم به منزل نرسي
كشتي نجاتت ز هلاك است علي
بنشين كه به ورطه هاي قاتل نرسي
حب علي حسنه لا تضر معها سيئه
وقتي اين سه بيت شعر را خواندم آقا شيخ محمد شميراني با صداي بلند گفت : « آفرين ! » به راستي اين كلمه « آفرين » در آن روزگار به من چنان قدرتي داد كه هر وقت در كتابي بخوانم يا بشنوم كه تشويق چقدر موثر است اين « آفرين » او مثل آفتابي در ضمير من مي درخشد! تمام متن منبر را از حفظ خواندم و آن منبر دو ريالي خيلي مورد توجه واقع شد. شايد در آن موقع پانزده يا شانزده ساله بودم . بعضي همان شب به پدرم گفتند : اجازه بدهيد جلسه اي هم در خانه بگيريم و ايشان اين منبري را كه اين جا رفته در خانه برود. به اين ترتيب اولين منبر خيلي مورد توجه قرار گرفت .
آن شب وقتي به منزل آمديم پدرم فرمود : با اين كه اولين منبرت بود خوب صحبت كردي و مطالب را بدون وحشت و نگراني و اضطراب خوب بيان داشتي . من هم صادقانه گفتم : آن « آفرين » آقا شيخ محمد شميراني اين اثر را در من گذاشت .
مبارزات
حجه الاسلام والمسلمين فلسفي دوران سياه ستم شاهي طاغوت اول رضاخان را نيز ديده بود. پس از ماجراي قتل عام مسجد گوهرشاد در مشهد به دست عمال رضاخان در پي منبري كه در مسجد ميرزا موسي معروف به مسجد بزازها در تهران مي رود و ماموران از آن منبر برداشت مخالفت و تعريض به حادثه مسجد گوهرشاد مي كنند در سال 1316 شمسي مجبور به ترك لباس روحانيت و ممنوع المنبر مي شود. اين ممنوعيت تا سال 1319 ادامه مي يابد و در فاصله آن سالها كه بحبوحه قدرت رضاخان و دوره اختناق حكومت ضد اسلامي بود پنهاني و در محافل خصوصي فاميل و بستگان خود منبر مي رود.
پس از شهريور 1320 و خلع رضاخان از حكومت و در اوضاع آشفته كشور در طول جنگ جهاني دوم شرايط مناسبي براي گروههاي منحرف و ضددين فراهم مي آيد. آنها در روزنامه هاي خود حتي به خدا و پيغمبر نيز علني اسائه ادب مي كنند. در اين ميان فلسفي به حكم وظيفه و اداي رسالت تبليغي خويش از پاي نمي نشيند و در ضمن سخنرانيهايش درباره مسائل و مشكلات مملكت صريحا به موضوع توهين به مقدسات مذهبي در بعضي از جرايد پرداخته و آن را محكوم مي نمايد; از جمله در يكي از سخنرانيهاي ايشان آمده است :
« ... ديگر موضوع مطبوعات است . هر ذي شعوري با آزادي قلم و آزادي بيان موافق است . طبق قانون اساسي قلم و بيان در كشور ما آزاد است ; ولي ناسزاگويي و فحاشي آزاد نيست . امروز پاره اي از مطبوعات حتي به خدا و پيغمبر هم ناسزا مي گويند. اگر به موجب قانون اساسي ناظر شرعيات و فرهنگ وظايف خود را انجام دهند و در مطبوعات نظارت كنند اين وضع آشفته اصلاح مي شود و از زوال مطبوعات و افول آزادي قلم و بيان جلوگيري خواهد شد. »
از جمله گروههايي كه در آن دوران صريحا در مقابل اسلام ايستاده و به رغم باطل خود مي خواست تعاليم الهي را بكوبد حزب وابسته توده بود. اين حزب در تهران و در شهرهاي ديگر ايران پايگاه خود را محكم كرد و حتي در آبادان و مناطق نفتخيز هم دست به فعاليت پيگير زد و وكلايي هم در مجلس داشت و برنامه هاي كمونيستي را دنبال مي كرد.
حجه الاسلام فلسفي براساس احساس وظيفه در مقابله با اين حزب و جهت دفاع از حريم مقدس اسلام به رغم خطرهايي كه اين مبارزه در پي داشت در ضمن سخنرانيهاي خود عليه توده ايها سخن مي گفت و بارها نامه هايي تند و تهديدآميز دريافت مي كرد. در بخشي از خاطرات ايشان آمده است :
« در روزهاي اول وقتي پستچي به منزل ما مي آمد حدود ده الي بيست پاكت ولي بعدها سي تا پنجاه پاكت به ما تحويل مي داد. روي بعضي از پاكتها با خط آبي و روي بعضي با خط قرمز نقش هفت تير و چاقو و قمه كشيده بودند. روي بعضي هم با خط درشت نوشته شده بود : « اين كاغذ بوي خون مي دهد » و امثال اينها. »
به موجب اسنادي كه از ساواك برجاي مانده مبارزه عقيدتي حجه الاسلام فلسفي بر ضد كمونيسم كه از سال 1325 شمسي و حتي پيش از آن آغاز شده بود در سالهاي بعد به ويژه پس از كودتاي 28 مرداد 1332 شمسي شدت يافت . همين امر موجب شد يك سلسله تهديد و ارعاب و توطئه جديد عليه ايشان شد كه مردم و دولت آنها را از ناحيه هواداران حزب توده مي دانستند.
با اين همه فلسفي از تهديدها نهراسيد و در عزم خود راسخ و استوار باقي ماند. به حق بايد اذعان كرد كه منبرهايش در اين راستا از نوع مبارزه هاي بسيار موثر و مفيد با حزب توده و مرام كمونيستي بود. در واقع اين منبرها آن زمان بزرگترين ضربه بر حزب توده به شمار مي رفت ; زيرا به عموم مردم مي فهماند كه تشكيلات حزب توده ضد خدا پيغمبر قرآن مسجد اسلام و ضد شوون ديني است و مسلمانان بايد هوشيار باشند كه سرمايه ايماني و عواطف مذهبي خود را با تبليغات پوچ آنها از دست ندهند. با ايراد اين سخنرانيها جبهه مردمي بر ضد حزب توده و مملكت قدرت گرفت و در فرونشاندن گسترده حزب توده و پايان دادن به مبارزه آنها با دين و دينداري فوق العاده موفق و موثر بود.
حجه الاسلام والمسلمين فلسفي در طول ساليان متمادي هماره از دولتهاي وقت نيز انتقاد نموده و بر منابر خود اقدامات خلاف شوون ديني آنها را متعرض شده است . درباره انگيزه انتقادات خود مي گويد :
« علل و عوامل متعددي كه مرا وادار مي كرد تا اين وظيفه سنگين و خطرناك را انجام بدهم از اين قرار بود : نخست اين كه وقتي در امر منبر شهرت پيدا كردم توقع اسلام و مسلمين از من بيش از ديگران بود. دوم همانطور كه بارها گفته ام مرحوم آيه الله بروجردي نسبت به من عنايت مخصوص داشتند و در واقع براي من پشتيباني بسيار قوي بودند. دولتها هم اين را مي دانستند و لذا جرات نداشتند مرا دست گير كنند يا خيلي سريع ممنوع المنبر نمايند و امثال اينها. سوم اين كه طبع من نمي توانست ظلم و بي عدالتي و فسق و فجور را تحمل كند. »
فلسفي هرگز در حق گويي و دفاع از مظلومين و انتقاد از اوضاع ناهنجار مملكت اظهار ضعف نكرد; بلكه همواره مقاوم ايستاد و از حق دفاع كرد.
(برگرفته از كتاب زبان گوياي انقلاب از انتشارات دفتر تبليغات اسلامي قم مقاله آقاي سيد ابوالحسن مطلبي ).