ث بهروز فرنو
در زمينه موضوع نسبت سينما و فلسفه و سوابق آن و امكان
جذب يا عدم جذب مخاطب در آثار سينمايي فلسفي
ابتدا بايد
مقدمه اي بيان شود.
چنانچه مراد از فلسفه اخص مباحث و مسايل كلاسيك
فلسفي همچون وجود
معرفت
حركت و... باشد نسبت چنداني
با سينما ندارد و آثار سينمايي و حتي ادبي و هنري چنداني را
نمي توان يافت كه به نحو مستقيم يا صريح واجد اين مسائل
باشد و اگر موارد خاصي از شرح فلاسفه همراه بازسازي مباحث
و افكار آنان در فيلمهاي سينمايي يا تلويزيوني ملاحظه شود باز
قسمت اعظم آن معمولا اختصاص به ارائه مسايل غيرفلسفي
خواهد داشت . علت اين عدم سنخيت و تباين هنر سينما با
مباحث خاص فلسفي به ماهيت آندو باز مي گردد و چون از طرفي
مسايل فلسفي به لحاظ منطقي صنعت برهاني است و با علم
حصولي و معرفت عقلي و بحثي سر و كار دارد و بر خلاف آن هنر
و ادبيات از صنايع خطابي و شعري است و با علم حضوري و
معرفت ذوقي و احوالي مرتبط است ; اين تباين جاي تعجب
ندارد. از طرف ديگر از آنجا كه موضوع منطق و فلسفه معقول
ثاني است و لازمه عقل ثاني به زعم خود فلاسفه فطرت ثاني
است
با مخاطب عام كه در فطرت اول است
نسبيت چنداني
برقرار نمي كند و مباحث خشك فلسفي براي مخاطب سينما كه
هنري است فراگير
جذابيتي نخواهد داشت . اما چنانچه مراد از
فلسفه
مباحث فكري به معناي اعم آن باشد
مسئله صورت
ديگري خواهد داشت . در آن صورت بايد بپرسيم كه چه نسبتي
بين تفكر نظري و تفكر هنري يا بين فلسفه و زيبايي شناسي
است آيا در نزد هر متفكر يا هر قوم يا هر دوره از حيات فرهنگي
يك ملت مبنايي مشترك براي اين قال و حال مي توان يافت
مسلما پاسخ مثبت است
چه اين قال و حال از مبدا مشتركي
سرچشمه مي گيرد كه به اذعان صاحب نظران همان مقام حيرت
است و به نقشهايي مشترك نيز واصل مي شود كه همان مقام
يقين است . در اين مبدا و مقصد قلب و عقل وحدت مي يابند و
امري حاصل مي شود كه هم حصولي و هم حضوري است . از اين
رو در باورهاي نظري و اعتقادات عملي و زيبايي شناسي هر
شخص
هر قوم و هر عصر مي توان به مبادي و مقاصد مشتركي
دست يافت كه در باطن آثار نهفته است و از خلال آثار ادبي و
هنري هر گروه
سبك يا جريان مي توان به اصول و مباني
مشترك آن دست يافت و آثار را از هم تميز داد و درباره آن نقد و
قضاوت كرد :
چنانچه در تاريخ فلسفه و سابقه لفظ فيلوسوفياي يوناني نيز
دقت كنيم
خواهيم ديد كه اين لفظ در آغاز به معناي دوست
داشتن معرفت و جستجوي حكمت به معناي اعم آن بوده است .
سپس در دوره توسعه مباحث فلسفي يعني عصر افلاطون و
ارسطو به حكمت نظري يا (تئوريا) و حكمت عملي يا (پراتيكا)
و حكمت ذوقي و هنري يا (پوئيتكا) تقسيم شد كه در عين حال
اين سه ساحت در آراي هر فيلسوفي به اصولي مشترك باز
مي گشت . في المثل مابين آراي افلاطون در فلسفه نظري و
سياست مدرن نسبيتي كامل برقرار است . البته بعدها فلسفه
بيشتر در شاخه نظري توسعه پيدا كرد و اغلب به اين وجه اطلاق
شد. اما در خصوص حكمت عملي و و هنر نيز همواره آرايي ايراد
شده است . ظاهرا در دوره هاي بعد بين عمل
نظر و ابداع جدايي
افتاد. اما اين جدايي خود حكايت از پريشان احوالي بشر در
اعصاري دارد كه مباني واحد تفكر در ظواهر و كثرات گم
مي شود. در زبان فارسي بعضا به جاي لفظ يوناني « فلسفه »
حكمت گذاشته شده و بعضا از آن « فلسفه » به معناي خاص مراد
شده است
اما بايد توجه داشت ككه در فرهنگ و تمدن اسلامي
حكمت معناي عام تر و جامع تري داشته است و به علوم مختلفي
چون عرفان
اخلاق و كلام نيز حكمت اطلاق مي شده است . در
طبقه بندي علوم اسلامي از آنجا كه در قرآن كريم تعليم كتاب و
حكمت در زمره وظايف انبيا و اوليا آورده شده است
بخشي
از علوم تحت عنوان علوم منقول يا روايي به بحث در ظواهر قرآن
و صحت و سقم روايات اختصاص يافت و دسته اي ديگر تحت
عنوان علوم معقول يا حكمي به تفسير باطن آيات و روايات
مختص شد و علماي آن تشريع و عالم تكوين را به مدد عقل و
مكاشفه تفسير كردند. از اين رو در معارف اسلامي به علوم
تفسيري كلا « حكمت » اطلاق شده است . در تقسيم علوم حكمي
نيز برخي منابع بر اساس غلبه روش حضوري و شهودي يا
حصولي و بحثي و نيز التزام و اتكا مبادي آن علم به كتاب و
سنت و يا عدم آن به چهار گروه قائل شده اند;
الف ) علمي كه در مبادي
متكي بر محكمات كتاب و سنت
است و متشابهات آن را به روش عقلي و بحثي تفسير مي كند و آن
علم « كلام » است .
ب ) علمي كه در مبادي
اتكا به حكمي ندارد و با روش
عقلي و بحثي تمام
احكام تشريع و تكوين را اثبات مي كند و آن
فلسفه است .
ج ) علمي كه در مبادي
اتكا به كتاب و سنت دارد و
متشابهات را با روش حضوري و شهودي استنباط مي كند و آن
علم عرفان و تصوف است .
د) علمي كه در مبادي
اتكا به حكمي ندارد و احكام تكوين
و تشريع را با روش حضوري و شهودي استنباط مي كند و آن
حكمت اشراق است .
بنابر آنچه ذكر شد حكمت چه به معناي عام آن و چه به
معناي عرفاني واجد مفاهيم و معاني حضوري و شهودي است و
با هنر و ادبيات پيوند كامل مي يابد. از اين روست كه قسمت
اعظم مباحث حكمي و عرفاني در اشعار شعرا يا داستانهاي ادبي
عرفا آمده است كه نمونه هاي بارز آن ديوان حافظ
منطق الطير
عطار يا مثنوي مولوي است . به قول مولانا :
خوشتر آن باشد كه سر دلبران گفته آيد در حديث ديگران
اين گروه از معارف و حكمت ها به سهولت قابليت آن را
دارند كه در آثار نمايشي و سينمايي نيز جلوه گر شوند
چنانكه
برخي از داستانهاي مثنوي يا عطار موضوع آثار نمايشي قرار
گرفته اند. اصولا بعد از انقلاب اسلامي هر گاه كه هنرمندان نسل
انقلاب نظرگاه عميقي اختيار كرده اند به اين معارف نزديك
شده اند و از سرچشمه عرفان به قدر تشنگي نوشيده اند كه
مصاديق مختلف آن در آثار حماسي دفاع مقدس يا آثار اخلاقي
تربيتي ويژه كودكان و نوجوانان ملاحظه مي شود و بارزترين آن
متوني است كه شهيد آويني در مجموعه مستند روايت فتح از آن
بهره گرفته است .
بنابر آنچه ذكر شد فلسفه به معناي عام آن با تفكر ذوقي و
هنري پيوند مي خورد و هيچ اثر هنري جدي را نمي توان يافت كه
واجد افكار پديد آورنده اثر يا فضا و جو فكري و فلسفي حاكم بر
او نباشد و براي تحليل و نقد دقيق آثار نمايشي و سينمايي لازم
مي آيد كه منتقد از ظواهر عبور كرده و مقاصد و افكار هنرمند را
از عمق اثر باز يابد.
براي بررسي اجمالي سينماي جهان و ايران از اين وجهه
نظر و تفسير و تحليل مصاديق بارز بحث
فرصت ديگري لازم
است .
نقل از نشريه داخلي هيات اسلامي هنرمندان
شماره هشتم
هر گاه هنرمندان نسل انقلاب نظر گاه
عميقي اختيار كرده اند به اين معارف
نزديك شده اند و از سرچشمه عرفان
به قدرت تشنگي نوشيده اند كه
مصاديق آن در آثار حماسي دفاع
مقدس يا آثار اخلاقي تربيتي ويژه
كودكان و نوجوانان ملاحظه مي شود.
*****
مقررات « بيست و دومين جشنواره بين المللي
فيلم فجر » اعلام شد
|
اول دي
پايان مهلت شركت در جشنواره
بيست و دومين جشنواره بين المللي
فيلم فجر توسط مديريت جشنواره ها و
مجامع سينمايي (وزارت فرهنگ و
ارشاداسلامي ) همزمان با بزرگداشت بيست
و پنجمين سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي از
12 تا 22 بهمن ماه 1382 در تهران برگزار
مي شود.
سينماي ايران
هدف از جشنواره در اين بخش
عرضه و
معرفي فيلم هاي ارزشمند يك سال فعاليت
فيلمسازي و تشويق هنرمندان برگزيده
سينماي ايران است .
برنامه هاي اين بخش شامل قسمت هاي
زير است :
الف : مسابقه سينمايي بلند و داستاني
كوتاه
فيلم هاي سينمايي كه تا بهمن 1382
در تهران و همچنين در دوره هاي گذشته
جشنواره به نمايش درنيامده باشند
با
دريافت پروانه نمايش مي تواند در اين بخش
شركت داشته باشند.
فيلم هاي داستاني كوتاه متقاضي
شركت در مسابقه نيز لازم است تا آثارشان
از سه دقيقه كمتر و از پانزده دقيقه بيشتر
نباشد و به علاوه سال توليدشان نيز بعد از
1381 باشد .
يك گروه انتخاب كه اعضايش توسط
دبير جشنواره تعيين مي شود. پس از
بازبيني همه فيلم هاي شركت كننده حداقل
بيست فيلم بلند و بيست فيلم كوتاه را براي
اين بخش انتخاب خواهد كرد.
يك گروه داوري شامل حداقل پنج نفر
كه رئيس و اعضاي آن از ميان هنرمندان و
صاحبنظران توسط دبير جشنواره برگزيده
خواهند شد فيلم هاي بخش مسابقه را
داوري كرده
جوايز زير را اهدا مي نمايند.
سيمرغ بلورين
براي بهترين فيلم
سيمرغ بلورين
جايزه ويژه گروه داوران
سيمرغ بلورين براي بهترين كارگرداني
سيمرغ بلورين براي بهترين فيلمنامه
سيمرغ بلورين
براي بهترين بازيگر زن
نقش اول و دوم
سيمرغ بلورين
براي بهترين بازيگر مرد
نقش اول ودوم
سيمرغ بلورين
براي بهترين فيلمبردار
سيمرغ بلورين
براي بهترين موسيقي
متن
سيمرغ بلورين
براي بهترين صدابردار و
صداگذار
سيمرغ بلورين
براي بهترين طراح صحنه
و لباس
سيمرغ بلورين
براي بهترين جلوه هاي
ويژه
سيمرغ بلورين
براي بهترين
چهره پردازي
سيمرغ بلورين
براي بهترين از بين آثار
هنر و تجربه
سيمرغ بلورين
براي بهترين فيلم كوتاه
داستاني
شخصيت هايي كه در تهيه يا توزيع
فيلم هاي مسابقه سهمي داشته باشند
نمي توانند در گروه داوري شركت كنند.
نامزدهاي دريافت جايزه در هر رشته
توسط گروه داوران حداكثر تا 48 ساعت
قبل از مراسم پاياني اعلام خواهند شد.
هيچ جايزه اي در مسابقه نمي تواند
بطور هم ارزش ميان دو يا چند اثر تقسيم
شود.
نماينده اي از جشنواره مي تواند بدون
حق راي در بحث هاي گروه داوران شركت
كند.
ب : چشم واقعيت (مسابقه براي آثار
مستند)
كليه فيلم هاي مستند بلند و كوتاه كه
توليدشان بعد از 1381 باشد
مي توانند در
اين بخش مسابقه شركت نمايند.
يك هيئت داوري مستقل
كه توسط
دبير جشنواره برگزيده خواهند شد
فيلم هاي برگزيده هيئت انتخاب را داوري و
دو جايزه :
« يك سيمرغ بلورين » و يك گواهي
افتخار را به برگزيدگان اين رشته اهدا
خواهند كرد.
ج : خارج از مسابقه
فيلم هاي اين بخش كه هم ارز فيلم هاي
بخش مسابقه هستند شامل آثاري مي شوند
كه به لحاظ رعايت مقررات
به جهت
عضويت يكي از سازندگان فيلم در گروه
داوري امكان نمايش در بخش مسابقه را
نداشته باشند و يا سازنده فيلم خود را
خواستار نمايش اثرش در اين بخش باشد.
د : فيلم هاي ميهمان
فيلم هاي اين بخش
از بين آثار
ارزشمندي كه به جهت تكميل تعداد
فيلم هاي بخش مسابقه موفق نشده اند به
جشنواره راه يابند
در اين بخش به نمايش
در مي آيند. در اين بخش نيز. فيلم ها مورد
بررسي و يك اثر به عنوان بهترين اثر بخش
ميهمان برگزيده و جايزه دريافت خواهد
كرد.
هـ : فيلم اول و دوم برتر
يك هيئت داوري مستقل به انتخاب
دبير جشنواره
از بين آثار نخست و دوم
فيلمسازان كليه بخش ها اعم از مسابقه
فيلم هاي مسابقه فيلم هاي كوتاه داستاني
مسابقه آثار مستند و فيلم هاي بخش
ميهمان
را جداگانه داوري و به برترين آنها
« سيمرغ بلورين » اهدا مي نمايند.
و : محبوب ترين فيلم
جشنواره
جشنواره
چون دوره هاي گذشته
از
طريق مراجعه به آراي تماشاگران از بين
فيلم هاي بخش هاي مسابقه . به
محبوب ترين فيلم ايراني در بخش مسابقه
جايزه « سيمرغ بلورين » اهدا خواهد كرد.
به همه فيلم هايي كه به بخش هاي
مسابقه
خارج از مسابقه و ميهمان راه
يافته اند گواهي شركت اهدا خواهد شد.
ز : مرور آثار
در اين دوره جشنواره به منظور ستايش
از كوشش هاي ارزشمند سينماگران برگزيده
طي مراسم ويژه اي تجليل به عمل آمده و
آثار نمونه شان به نمايش درخواهد آمد.
ح : به جهت تقارن باجشن هاي آغاز
بيست و پنجمين سالگرد انقلاب
جشنواره
نمايش هاي ويژه ربع قرن فعاليت
فيملسازي سينماي ايران را برگزار خواهد
كرد و به فيلم برگزيده و كارگردان برگزيده
سال هاي پس از انقلاب
جوايزي اهدا
خواهد كرد.
سينماي بين المللي
هدف از برپايي اين بخش
نمايش آثاري
است كه امكان ارزيابي بهتر و بيشتر
وضعيت و موقعيت سينماي ايران را در
مقايسه با ساير كشورها فراهم
آورد.
برنامه هاي اين بخش شامل قسمت هاي
زير است :
الف : مسابقه بين المللي
فيلم هاي اين بخش با هدف شناخت و
ارزيابي آن گونه توانايي ها و ظرفيت هاي
انسان كه موقعيت يگانه او را بين ساير
مخلوقات مشخص مي سازد
برگزار مي شود.
جشنواره فيلم هايي را براي اين
بخش مي پذيرد كه :
يكم : سال توليدشان بعد از 2001 باشد .
دوم : در دوره هاي گذشته جشنواره به
نمايش درنيامده باشند.
سوم : پيش از فوريه 2004 در تهران
نمايش داده نشده باشند.
چهارم : به زبان انگليسي يا فرانسه و يا
داراي زيرنويس به يكي از دو زبان ياد شده
باشد.
هر كشور مي تواند حداكثر دو فيلم
بلند
سه فيلم كوتاه و كشور ايران حداكثر
سه فيلم بلند و چهار فيلم كوتاه را در بخش
مسابقه شركت دهد.
فيلم هاي شركت كننده را يك گروه
انتخاب كه اعضايش را دبير جشنواره تعيين
مي نمايد ملاحظه و گزينش مي نمايند.
يك گروه داوري بين المللي شامل
حداقل پنج نفر كه اعضاي آن از ميان
هنرمندان و صاحبنظران برگزيده خواهند
شد
فيلم هاي مسابقه را داوري كرده و
جوايز زير را اهدا مي نمايند.
سيمرغ بلورين
براي بهترين فيلم
بلند.
سيمرغ بلورين
براي بهترين
كارگردان
سيمرغ بلورين
براي بهترين
فيلمنامه :
سيمرغ بلورين
براي بهترين
دستاورد هنري يا فني
سيمرغ بلورين
ويژه گروه داوران
سيمرغ بلورين
براي بهترين فيلم
كوتاه داستاني
هيچ جايزه اي در مسابقه نمي تواند
بطور هم ارزش ميان دو يا چند اثر تقسيم
شود.
نماينده اي از جشنواره مي تواند بدون
حق راي در بحث هاي گروه داوران شركت
كند.
ب ـ خارج از مسابقه
فيلم هاي اين بخش كه هم ارز فيلم هاي
بخش مسابقه هستند شامل آثاري مي شوند
كه :
1 ـ به لحاظ مغايرت سال تهيه شان با
مقررات يا تكميل تعداد فيلم هاي مسابقه
موفق نشده باشند به بخش مسابقه راه
يابند.
2 ـ به لحاظ رعايت مقررات ـ از جهت
عضويت يكي از سازندگان فيلم در هيئت
داوري ـ امكان نمايش دو بخش مسابقه را
نداشته باشند.
3 ـ سازنده فيلم خواستار نمايش اثرش
در اين بخش باشد.
به همه فيلم هايي كه به بخش مسابقه
يا خارج از مسابقه راه مي يابند گواهي
شركت اهدا خواهد شد.
ج : جشنواره جشنواره ها
فيلم هاي اين بخش از ميان فيلم هاي
برگزيده اي كه در جشنواره هاي مختلف
جهاني به نمايش درآمده اند
انتخاب
خواهند شد.
د : نمايش هاي ويژه
براي اين بخش سه گروه فيلم پيش بيني
شده است :
فيلم هايي كه به مناسبت رويدادهاي
خاصي در سينما
برگزيده مي شوند.
فيلم هايي كوتاه و بلند
اعم از
داستاني و يا مستند كه به شناخت سينماي
يك منطقه و يا سرزمين و روند تحولات
فرهنگي و فني بپردازد.
فيلم هاي با ارزشي كه توليدشان
پيش از 2001 بوده و با توليدات جديدي كه
در جشنواره اي شركت نداشته اند و به
مسابقه نيز راه نيافته اند.
هـ : محبوب ترين فيلم
جشنواره
جشنواره
چون دوره هاي گذشته
از
طريق مراجعه به آراي تماشاگران فيلم هاي
بخش مسابقه
به محبوب ترين فيلم خارجي
جايزه سيمرغ بلورين اهدا خواهد كرد.
و : مرور آثار
برنامه هاي بزرگداشت اين دوره
جشنواره به ستايش از كوشش هاي
ارزشمند سينماگران برگزيده و آثار
سينمايي دو كشور خواهد بود.
مقررات عمومي
هر استوديو
سازمان
نهاد و شخص
مي تواند هر تعداد فيلم بلند و فيلم كوتاه كه
مايل باشند به جشنواره ارايه نمايد. فيلم ها
مي توانند سياه و سفيد يا رنگي
16 يا 35
ميليمتري باشند.
نهادها
سازمان هاي دولتي
و تهيه
كنندگان بخش خصوصي كه مايل اند
فيلم هاي شان را در قسمت هاي مختلف
جشنواره شركت دهند بايد نكات زير را
رعايت نمايند :
الف : برگ هاي درخواست شركت در
جشنواره را تكميل نموده و همراه عكس
پوستر
بروشور و غيره حداكثر تا اول دي ماه
1382 به دفتر جشنواره تحويل نمايند .
ب : نسخ اوليه فيلم ها بايد حداكثر تا
پانزدهم دي ماه 1382 به دفتر جشنواره
تحويل گردد.
نشاني دفتر جشنواره تهران : خيابان
وليعصر
بالاتر از باغ فردوس
خيابان طوس
نبش كوچه دلبر
پلاك 19
طبقه دوم
كد
پستي 19617
تلفن : 2735090 ـ 2711958 ـ
2734801
نمابر : 2734801 پست الكترونيك :
تصميم درباره
برنامه هاي جشنواره و fcf 2 @ dpinet . ir
همچنين تعيين تاريخ و ساعت نمايش
فيلم ها باجشنواره خواهد بود.
پس از تحويل كپي فيلم ها به دفتر
جشنواره
امكان خارج كردن آن ها از برنامه
وجود ندارد.
اخذ تصميم نهايي درباره هر نكته اي
كه در مقررات حاضر پيش بيني نشده و يا
ابهامات ناشي از مفاد آن
با دبير جشنواره
است .
درخواست شركت در جشنواره به
منزله قبول كامل مقررات بالاست .
نبايد همه جشنواره ها به تهران ختم شود
فيلم كوتاه « اپوش » ساخته ابوالفضل
توكلي از سوي انجمن سينماي جوان براي
شركت در نخستين جشنواره بين المللي فيلم
نفت ارسال شده است .
قصه فيلم درباره يك چاه آب خشك
شده در منطقه اي بياباني است . اهالي يك
روستا وقتي از خاك چاه مزبور بوي نفت
استشمام مي كنند به طمع رسيدن به نفت
تصميم به احيا چاه مي گيرند اما در پايان به
آب مي رسند.
به گزارش ستاد خبري نخستين جشنواره
بين المللي فيلم نفت اين فيلم در منطقه
گچساران و سپس روستايي به نام « خوروين »
فيلمبرداري شده كه شروع آن با تصاويري از
شعله هاي آتش از چاههاي نفت در گچساران
است .
به گفته توكلي
گچساران داراي
جذابيت هاي خاصي است . او اظهار
اميدواري كرد كه برگزاري جشنواره فيلم
نفت موجب حمايت هر چه بيشتر فيلمسازان
براي ساخت فيلمهايي در زمينه صنعت نفت
شود. او همچنين برگزاري جشنواره را در
شهرهاي اهواز
آبادان و بسيار مناسب
توصيف كرد و تاكيد كرد نبايد همه
جشنواره ها به تهران ختم شود.
آخرين فيلم ابوالفضل توكلي با عنوان
« روياي پسر كدخدا » درجشنواره اخير
سينماي جوان برنده جايزه از سوي
نويسندگان و منتقدان شده و از فيلم « اپوش »
نيز در جشنواره « كلارا » ي هند تقدير شد و
لوح تقدير داوران به اين فيلم تعلق گرفت .
نخستين جشنواره بين المللي فيلم نفت
از 24 تا 27 آذر ماه در اهواز
آبادان و
خرمشهر برگزار خواهد شد.
| |