بحران آذربايجان
52
دوشنبه 13 اسفند
روز گذشته دكتر مصدق در جلسه علني مجلس نطق مفصلي ادا نمود و بر ماندن سپاهيان روس در خاك ايران اعتراض نمود. بعد از ذكر بعضي مقدمات داخل مطلب شد و چنين اظهار نمود كه بعد از چهار سال و نيم تحمل بر زحمات و مفاسد اشغال قواي اجنبي ايران منتظر بود كه قشون اجانب خاك ايران را ترك خواهند نمود و اگر پاداشي به ايران ندهند لااقل اظهار ممنوعيت خواهند نمود. حالا ديده مي شود كه نه تنها قشون اجنبي از خاك ايران خارج نمي شود بلكه بعضي مشكلات سياسي هم ايجاد مي شود. زمزمه ارسال كوميسيون سه دولتي شنيده مي شود. مثل اينكه مي خواهند ما را تحت قيموميت قرار بدهند. در قانون اساسي ما صحبت مي شود. گفته مي شود كه اگر قانون اساسي عمل مي شد و انجمن هاي ايالتي و ولايتي افتتاح مي يافت ايران هم مثل يك حكومت داراي ايالات متحده اداره مي شد. مگر بلژيك و فرانسه انجمن ايالتي و ولايتي ندارند. آنها را كسي ايالات متحده نگفته است . آنها هم زبان هاي اقليت دارند. مثل فلامان و برتون و گاسكون . بعد گفت كه خبر خارج نشدن سپاه شوروي از ايران عموم ايرانيان را متاثر و نگران كرده است و همچنين اظهار نموده كه مساله تخليه ايران را ما يك مساله حل شده مي دانيم و آقاي قوام در آن باب صلاحيت ندارند كه مذاكره نمايند. ناطق در ضمن نطق خود سعي نمود كه اثبات نمايد كه وي مخالف روسيه نيست و هميشه طرفدار سياست موازنه وبي طرفي بوده است ولي گله مشاراليه از بيرون نبردن همسايه بزرگ شمالي قشون خود را از ايران است .
اين بود پيكره نطق دكتر مصدق كه از راديوي خارجه گرفته در تمام دنيا منتشر كردند. من شخصا از چهار پنج نشريه اخبار خارجه نقل نطق دكتر مصدق را شنيدم . اگر چه در اين نطق از جهات عديده ضعف مشاهده مي شد و علاوه بر آن درست كاري و حق گويي كامل در آن ناقص بود و يا به اصطلاح فرانسوي هونت ولي از يك طرف اهميت بي موقع كه استقلال و تماميت ايران واقعا محل گفتگو است و از طرف ديگر نفوذ و شهرت دكتر مصدق كه به حق او به غير حق در مجلس و خارج آن به دست آورده است . اين نطق را يكي از مهم ترين نطق هاي صاحب مقام در تاريخ ايران قرار داده است . مخصوصا اين كه در ايران جمهور مردم به نقايص نطق ملتفت نيستند و خيلي از آنها اصلا نقص نمي دانند بلكه شايد از محاسن آن نطق بشمارند. خارجي ها هم چندان صرفه شان نيست كه در آن مساله زياد تحقيق و موشكافي نمايند. در هر صورت كمتر نطقي از يك ناطق ايراني اين قدر شهرت جهاني پيدا كرده است .
يك جمله هم راديوهاي خارجي علاوه بر راديوي طهران در ذكر نطق دكتر مصدق نقل نمودند و معلوم مي شد كه به آن جمله اهميت فراواني قائل هستند و آن جمله آن بود كه ايران بايد اين مساله را به شوراي امنيت احاله نمايد و در اين جلسه نمايندگان مجلس كه 96 نفر بودند بالاتفاق دكتر را تصويب و تبريك نمودند. ملك الشعرا بهار كه در مجلس حاضر بود گفته است كه اميدوار است كه در اين دو سه روزه خبرهاي مسرت بخشي از مسكو برسد.
مخبر روزنامه ساندي تايمز از طهران اطلاع مي دهد كه تصميم روس ها به خارج نشدن از ايران اسباب تاثر عمومي گرديده است . نمايندگان حزب توده بيشتر از دست راست ها اظهار حيرت مي نمايند. خيلي از نمايندگان مجلس وقتي كه خبر را شنيدند گريه نمودند. وي اطلاع داده است كه با هجده نفر از وكلا صحبت نمودم همه آنها متاثر بودند و بعضي شان مي گفتند كه قوام نبايد بماند و در مجلس طرفدار كم دارد. مي گويند مسافرت قوام به يك شكست قطعي منجر شده است .
راديو لندن خبر داد كه امروز قوام السلطنه از مسكو به تهران مراجعت خواهد نمود. دولت آمريكا اين مطلب را كه آمريكا و انگليس يك يادداشت اعتراض آميز راجع به عدم تخليه قشون روس از ايران به روسيه خواهند فرستاد تكذيب نمود.
اما اين تكذيب مانع از اين نيست كه آمريكا در اين چند روز اخير يك وضع نسبتا شديدي در مقابل حركات روس ها اتخاذ نموده است . اول واندنبرگ از اعضاي جمهوري خواه مجلس سنا كه حزب مخالف دولت است در ضمن نطقي از رويه روس ها شديدا انتقاد نموده است . بعد از آن هم وزير امور خارجه از روس ها انتقاد كرده و صريحا گفته است كه اگر روس ها از تجاوز خود نسبت به دول كوچك دست برندارند آمريكا با قوه قهريه به مقام جلوگيري خواهد آمد.
در اين دو سه روز همان قدر كه در راديوها مساله ايران و قضيه تخليه مورد بحث است در شهر هم علاقه مردم بدانستن قضاياي سياسي و سير كارها به همان نسبت ترقي نموده است .در هر مجلس و محفلي كه تشكيل مي شود صحبت عمدتا در اين قبل قضايا است . علاقه و توجه مردم به مسائل سياسي به اعلي درجه خود رسيده است . ديده شده است كه در يك مجلس از قضاياي عادي صحبت مي شده است . يكي از حضار گفته است اينها بس است از اوضاع قدري صحبت بنماييم . مرحوم حاجي ميرزا عبدالكريم ملكي كه از صنف علما و روحانيون بود ديروز وفات نموده بود. در مسجد سيد حمزه مجلس ترحيم آن مرحوم منعقد بود. من هم امروز صبح رفتم . مجلس ترحيم خيلي مفصل بود. اغلب از علماي شهر حاضر بودند. نزديك چند نفر از رفقا كه نشسته بودم باز صحبت در اطراف همين قضايا بود.
در شماره 13 اسفند روزنامه آذربايجان قانوني را كه در مجلس راجع به منع استعمال ترياك و مشتقات آن به تصويب رسيده است نشر شد. قانون مشتمل بر پنج ماده است و به موجب ماده دويم استعمال مواد مخدره در اماكن عمومي از قبيل قهوه خانه و مسافرخانه اكيدا قدغن شده است و در صورت تخلف هم استعمال كننده و هم مدير محل هر دو مجازات خواهند شد.
در همين شماره اعلان شده بود كه چون آقاي سرتيپ زاده و مهندس پناهي به طهران رفته و خود را دشمن ملت معرفي نموده اند اموال منقول و غيرمنقول ايشان مصادره شده است . اين دو شخص از نمايندگان تبريز در مجلس شورا هستند.
