بحران آذربايجان
46
جمعه 3 اسفند
اگر پهلوي زنده و شاه بود براي اعضاي ادارات و شاگردان مدارس يك علت تاسف حاصل مي شد. سيم اسفند مصادف شده است با روز جمعه دو تا اسباب تعطيل تداخل نموده . سيم اسفند كه اول آن را سيم حوت مي گفتند روزي است كه رضاخان و سيدضيا طهران را گرفته و كابينه را انداخته و خودشان كارها را به دست گرفتند و به اصطلاح كودتا نمودند. از آن تاريخ بيست و ... سال مي گذرد.
بعدها كه پهلوي كاملا مسلط شد و نفوذ حقيقي در كشور به دست نظامي ها افتاد اين روز را عيد رسمي مملكت نمودند. در آن روز در طهران و ساير شهرها كه ساخلوي نظامي داشت نمايش نظامي و سان قشون به عمل مي آمد پهلوي خودش هم حاضر مي شد گاهي هم به مناسبت برف و باران نمايش و سان بخوبي به عمل نمي آمد و ناقص مي شد. بعد از غائله شهريور كه پهلوي مضمحل شد اين عيد زوركي هم منسوخ شد و از ياد مردم رفته است كه يك تعطيل و جشن سيم اسفند هم بوده است . در دوره بيست ساله تسلط پهلوي سعي و كوشش ناطقين و نويسندگان در اين بود كه اثبات بكنند كه تمامي ترقيات و چيزهاي خوب كه مردم فعلا از آن در ايران برخوردار هستند از آثار آن روز مبارك است . بعد از شهريور عكس آن را ثابت مي نمايند. تمام نكبت و بدبختي هاي ايران را از آثار آن روز منحوس مي شمارند. مردم بدبخت ايران هم محكوم هستند كه هميشه حرف ناحق و زورگويي و خلط مبحث را تحمل نمايند.
آقاي ميرشفيع شفائيه مدير دواخانه شفائيه كه اخيرا به طهران رفته بود در آنجا فوت شده است . از طرف باقي ماندگان آن مرحوم در تبريز مجلس ترحيم برقرار بود. امروز من به مجلس ترحيم رفتم . آقاميرمحمدعلي پسر آن مرحوم با برادرش و چند نفر از اقوام ايشان از واردين پذيرايي مي نمودند. آقاي فتحعلي ايكچيان نماينده مجلس كه تقريبا دو هفته است به تبريز آمده است داماد مرحوم شفائيه است . مشاراليه هم از واردين و تسليت دهندگان پذيرايي مي نمود. مرحوم شفائيه از مردمان نيك و مشهور تبريز بود. آدم مرتب و با زندگي منظمي بود . تقريبا هشتاد سال عمر نمود و نسبت به سنش خيلي جوانتر مي نمود. خداوند رحمتش بكند.
مذاكرات بين ايران و روسيه در مسكو شروع شده و ادامه دارد. اخبار رسمي هنوز از جريان مذاكرت منتشر نشده است . بعضي راديوها مي گويند كه مذاكرات در خصوص امتياز نفت شمال جريان دارد كه روسيه در عوض گرفتن امتياز استخراج نفت شمال دست ايران را در كارهاي داخلي باز خواهد گذاشت تا ايران اشكالات موجوده را رفع نمايد.
يك نفر كتابفروش بنام ميرزا يحيي فرقاني كه در خوي هم شعبه كتابفروشي داشت چند روز پيش در خودي مقتول شده است . مي گويند چون با خالصي زاده و آيتي مبلغ صد بهايي مربوط بوده است و كاغذي هم از آيتي دريافت نموده بود و از آن كشف شده است كشه شده است و قتل را به فدايي ها و كسان منتسب به دولت جديد نسبت مي دهند ولي همه اينها حدسيات است . بعد از عودت اوضاع به حال عادي تحقيق قضيه ممكن مي شود. ظاهرا لباس هاي مقتول را آورده و به خانه اش مسترد نموده اند.
بعضي علايم كه دال بر حركت روس ها است ظاهر مي شود. از جمله متواترا نقل شد كه چند عمارت را كه اشغال نموده بودند. تخليه مي نمايند. اثاثيه آنها را بار اتومبيل نموده مي برند و سربازها مشغول خريد از بازار به عنوان سوقاتي هستند. مخصوصا فرش و جعبه هاي خشكه بار بيشتر خريداري مي نمايند. رغبت روس ها به خريدن فرش در قيمت آن در بازار ترقي حاصل نموده است .
نزديك شدن موعد مقرر حركت روس ها از ايران و اخبار سازش ايران و روش و پذيرايي گرم قوام السلطنه در مسكو دست به دست داده رعب و حيثيت دولت آذربايجان را از نظرها برده است . در هر جا و هر مجلس صحبت از عقب بودن كارهاي اينها يعني دمكرات در ميان است و مخالفين دولت و دمكرات ها از بدگويي و مضمون كردن بر عليه دولت فعلي و روساي آن خودداري ندارند. دولتيان و دمكرات ها هم در اثر ناشي گري خود در خيلي از موارد ميدان به دست مخالفين مي دهند.
دو روز قبل شب نامه به سطور ژلاتين منتشر نموده و به ديوارها چسبانده بودند. مضمون شب نامه بدگويي از دولت آذربايجان و شكايت از بيكاري و فقر عمومي بوده است . در آن ضمن به شخص بي ريا وزير فرهنگ هم حمله شده بوده است . مخصوصا موضوع عروسي بي ريا را عنوان نموده و كنايه هاي ركيك در شب نامه آورده شده است .
واقعا قضيه عروسي بي ريا در جريان كارهاي دولت جديد يك نقطه ضعفي است كه مخالفين اوضاع فعلي از آن حد اعلاي استفاده را بر عليه دولت آذربايجان مي نمايند و از قراين چنين برمي آيد كه به اين قضيه در ميان خود دولتيان هم متوجه هستند و مخصوصا آقاي پيشه وري از جريان اين كار به اين ترتيب دلگير است . در مجلسي كه غالب از وزرا و روساي فعلي حاضر بوده اند آقاي پيشه وري به طور كنايه به يك نفر گفته است كه شما هم مگر مي خواهيد مثل بي ريا عروسي بكنيد كه هيچ موقع آن نبود. بعضي از حضار از آقاي بي ريا دفاع نموده است كه چون اسم ايشان مطابق مسمي است و واقعا بي ريا هستند اين عروسي را نموده اند. الهامي وزير ماليه و آق اولي وزير اقتصاد و دكتر جاويد هم كه وزير داخله هستند كم و بيش موضوع بدگويي به دست مخالفين مي دهند. مخصوصا الهي كه بعد از بي ريا بلافاصله از رفقاي خود از اين حيث واقع است .
