بحران آذربايجان
سه شنبه 23 بهمن امروز به مناسبت فوت مرحوم حاج مشير دفتر شوهر عمه من مباحثه و مجلس ادبي را بنا شد تعطيل نماييم . صبح به تشييع جنازه حاضر شدم . عصر هم مجلس ترحيم در مسجد كدخدا باشي برقرار بود. بعد از مجلس تعزيه غروب به مجلس شام غريبان رفتم . فردا هم براي اينكه در ختم حاضر باشم صبح بايد به مسجد بروم . مباحثه فردا هم تعطيل است . مرحوم حاجي مشير دفتر كه شب گذشته تقريبا ساعت هفت وفات نمود آدم بسيار نيك و متدين بود. به عبادات و مستحبات مواظب بود. سنش پنجاه و سه بود. خداوند رحمتش بكند.
چهارشنبه 24 بهمن
امروز هم به مناسبت فوت مرحوم حاجي مشير دفتر مباحثه ما تعطيل بود. ساعت نه رفتم مجلس ترحيم و تا ختم آنجا بودم . آقاي حاجي ميرزا علي شبستري رئيس مجلس ملي هم آمدند. مجلس ترحيم خيلي مجلل بود و علما و اعيان و تجار غالبا مي آمدند. مرحوم از طايفه اعيان قديم تبريز بود. طايفه گويا اصلا از آشتيان هستند. به مستوفي گري در زمان قاجاريه اشتغال داشته اند. برادرش حاجي صديق السلطنه خيلي متاثر بود. تمام مردم در خوبي آن مرحوم متفق القول بودند.
اوضاع عمومي هم به همان قرار باقي است . تحير مردم روزبه روز بيشتر مي شود. مصادره اموال هم در بعضي موارد به موقع اجرا گذاشته شده است . خانه ميرجواد صراف را مصادره نموده اند. در آنجا جعفر كاويان وزير جنگ مي نشيند. ديروز طرف غروب من مي خواستم منزل مرحوم حاجي مشير دفتر بروم ديدم يك كاميون و يك عرابه دم در ميرجواد كه همسايه آن مرحوم است نگاه داشته اند از خانه ميز و صندلي و اثاثيه ديگر بار كاميون مي نمودند كه ببرند. مابقي را ظاهرا بار عرابه مي خواستند بكنند. يك اتومبيل سواري هم راديو را برده بود.
امروز صبح جلو عمارت نظميه يك كاميون پر از ميز و صندلي نگاه داشته بودند. نمي دانم آن را از خانه كه آورده بودند. خانه محمدصادق خان را هم اشغال نموده اند. ماه گذشته گويا يكصد كيلووات برق مصرف نموده بودند. عيال محمد صادق خان از دادن پول برق امتناع نموده است . اداره برق به فدايي هايي كه آنجا را اشغال نموده اند رجوع نموده است آنها هم پول برق نداده اند. اداره هم سيم را قطع نموده است . در كوچه و خيابان دسته دسته مردم را اين طرف و آن طرف در تحت مراقبت فدايي ها مي برند و اينها همان مشمولين نظام وظيفه يا احتياط ها هستند كه تحت الحفظ از شهر و قواي اطراف براي داخل شدن به خدمت جلب شده اند.
در مجلس هم مباحثه در خصوص اينكه بايد براي جلوگيري از فترت دوره مجلس را امتداد بدهند يا نه جريان دارد. اردلان نام طرفدار جدي امتداد دوره چهاردهم است . دكتر مصدق مخالف است براي جمع مابين حاصل نشدن فترت و قانون تحريم انتخابات مادامي كه قشون اجانب در ايران است بعضي ترتيبات پيش بيني مي كند. آقافتحعلي ايكچيان كه از وكلاي تبريز در دارالشورا است وارد تبريز شده است .
مشاراليه از دسته اقليت وكلا و طرفدار دست چپ است و بنابه اظهار خود براي مذاكره نمودن با زمامداران حكومت ملي آذربايجان آمده است تا راه حلي براي اختلافات موجود پيدا بكند و همچنين اظهار نموده است كه بنا بوده است كه وي بعد از ملاحظه اوضاع آذربايجان اگر مناسب ببيند تلگراف به طهران نمايد تا از طهران يك نفر مامور مخصوص پول براي بانك ملي اينجا بفرستند تا مطالبات مردم پرداخته بشود. گفته است كه تلگراف را مخابره نمودم . عده اي از اشخاصي كه به عقيده خودشان در دوره زمامداري حكومت ملي آذربايجان مورد تعدي واقع گرديده اند به ايشان رجوع و تظلم نموده اند. موثر بودن تظلم ها مطلب علي حده است .
پنجشنبه 25 بهمن
شب برف مختصري باريده است . هوا ملايم و كم ابر است . معلوم مي شود كه برودت سرما شكسته است . از حوادث جديده خبر مهمي در آذربايجان نشنيده ام . اوضاع طهران هم معلوم نيست . گويا بعضي راديوها خبر داده اند كه يك طياره مخصوص از مسكو به طهران رسيده است كه هيئت ايران را به مسكو حمل بكند و گويا عده از وكلاي مجلس و روزنامه نويسان هم جز اين هيئت خواهند بود.
شوراي امنيت با رد كردن درخواست اوكراني داير به ارسال يك كوميسيون تحقيق با اندونزي قضيه را خاتمه داده است .
جمعه 26 بهمن
امروز كه مصادف با دوازدهم ربيع الاول است بنابر روايات اهل سنت روز ولادت حضرت رسول صلي الله عليه و مفيد با آنها موافق ]شيخ [آله است . از شيعه بعضي ها از قبيل است اما اكثر شيعه قائل هستند كه روز ولادت آن حضرت هفدهم ربيع الاول است . لذا آن روز را در شيعه عيد مي گيرند اما سني ها امروز را جشن و سرور مي كنند.
آقاي قوام السلطنه بعد از هجده روز كابينه خود را تشكيل داد و ديروز ساعت شانزده اعضاي كابينه خود را در كاخ مرمر به حضور شاه معرفي نمود. اعضاي كابينه اشخاصي نيستند كه مردم عادي مملكت كه درست از باطن قضايا اطلاع ندارند به خصوصيات آنها پي ببرد و تصور بكند كه شخصيت افراد آنها در حل مشكلات فعليه مدخليت دارند. مثلا وزير جنگ آدم بسيار شجاع باشد كه در صورت منجر شدن وضع فعلي به جنگ از عهده برآيد يا وزير پيشه و هنر از اوضاع معادن آذربايجان مطلع باشد كه با كدام امتياز مي شود جلوي بعضي درخواست هاي غيرقابل قبول را گرفت و هكذا تصور مي كنم كسي هم كه برود از باطن قضايا كسب اطلاع بكند چيزي از اين مقوله كشف نخواهد نمود و بيشتر و بلكه همه اين تعيينات مبتني بر التزام به دادن كار و شغل بر اشخاص به لحاظ اغراض شخصيه است تا ارضاي خاطر اين و آن فراهم گردد و چند نفر از دوستان و حاشيه رئيس الوزرا صاحب مقام و جاه گردند روي هم رفته مثل اين است كه تعمد شده است كه در كابينه شخص مهم و بارز كمتر عضويت داشته باشد.
اشخاص مهم كابينه عبارتند از دكتر متين دفتري وزير مشاور بيات وزير ماليه كه هر دو سابقه رياست وزرا داشته اند و سپهبد احمدآقاخان كه مارشال ايران است . وزارت امور خارجه و داخله را رئيس الوزرا خود به عهده گرفته است .
شايد از همه اعضاي كابينه جالب توجه تر ملك الشعراي بهار است كه به وزارت معارف منصوب شده است . در اين كابينه هيچ آذربايجاني عضويت ندارد.
امروز ميتينگ بزرگي از طرف اولياي دولت آذربايجان ترتيب داده شده بود. موضوع ميتينگ تشويق اهالي به دخول در خدمت نظام بوده است .
بي ريا رئيس معارف هم در جزو ناطقين صحبت كرده است و بنابه قراري كه چند روز قبل اتخاذ نموده اند آقاي بي ريا هم لباس نظامي بر تن نموده است . از خصوصيات اين ميتينگ يكي هم اين بوده است كه يك نفر هم زن نطق نموده است . گويا از زنهايي باشد كه جزو مهاجرين از روسيه آمده است . مردم خيال كرده اند كه قفقازي است . آقاي پيشه وري و آقاي شبستري هم نطق نموده اند. نطق شبستري مختصر بوده است اما نطق پيشه وري با حرارت و مفصل بوده است . يك نفر از عمله هاي كارخانه كلكته چي نطق بسيار با حرارتي ادا نموده است . روي هم رفته نه نفر در اين ميتينگ نطق نموده اند. جمعيت زيادي از طبقات مختلفه شهر در ميتينگ حاضر بوده اند.
