بحران آذربايجان
دوشنبه 22 بهمن
ديروز راديوي طهران در نشريه ساعت شش خود در وسط نشر اخبار ناگهان حرف خود را قطع نمود گفت دقت خبر مهم گوش بدهيد . ساعت 9 15 آقاي مظفر فيروز معاون رئيس الوزرا مژده مهم به ملت خواهد داد. من خيال كردم كه اين مژده راجع به قضيه تخليه ايران از قشون روس است . آقا ضيا هم عقيده داشت راجع به تخليه از قشون انگليس است . احتمال هاي مهم ديگر هم داده مي شد از قبيل مذاكرات با دولت آذربايجان و راه سازش متضمن منافع اساسي ايران ترسيدم كه اين خبر مهم از آقاي فروغ فوت بشود. بامداد يك سطر نوشتم فرستادم كه از راديوي طهران غفلت نكنيد. و دكتر اخوي هم كه مي خواست منزل خودش برود بنا شد آن وقت نوكر خود را بفرستد تا مژده مظفر فيروز را بنويسم . با كمال بي صبري منتظر مژده بوديم . بالاخره وقت مقرر رسيد و مژده عبارت از اين بود كه دولت آزادي احزاب و اجتماعات را برقرار مي نمايد اما حال روزنامه ها به همان ترتيب سابق خواهد بود. حالت ما از اين مژده غيرمنتظره غير قابل شرح است . چاره اي جز صبر نداريم . مژده را نوشته توسط نوكر دكتر فرستادم .
مظفر فيروز حامل مژده معاون رئيس الوزرا است كه رياست تبليغات را هم به عهده دارد. وي پسر نصرت الدوله پسر بزرگ فرمانفرما مي باشد. سياضياالدين طباطبايي كه به ايران مراجعه نمود مظفر فيروز به او پيوست و مدير روزنامه رعد امروز گرديد. فحاشي قلمي بين رعد امروز و روزنامه هاي توده و دست چپ شروع شد. فحش هاي شخصي و عرضي هم در ميان رد و بدل مي گردد . تقريبا 7 ـ8 ماه ميانه مظفر فيروز با آقا سيدضياالدين بهم خورد. روزنامه هاي توده طرفداري از مظفر فيروز نمودند. حالا مظفر فيروز معاون قوام السلطنه كه نامزد رياست وزرا از طرف حزب توده و دست چپ است گرديده است .
روزنامه آذربايجان در شماره امروز خود تفصيل مجلس جشني را كه ديروز در اداره وظيفه ملي (نظام وظيفه ) منعقد شده بود درج كرده است . رئيس مجلس و رئيس الوزرا و وزرا و محترمين در آن مجلس حاضر بوده اند. آقاي پيشه وري نطق مفصل و مهيجي ايراد نموده است . در ضمن نطق باز به طهران و فارس حمله نموده است . گفته است كه طهران را گرفته يك حكومت دموكراتيك تشكيل خواهيد داد و باز هم گفته است كه من خودم هم لباس نظام خواهم پوشيد. جمله « فقط تو پلارين آغزيندان چيخان سوز حقيقتدير » 1 را از نطق آقاي پيشه وري اخذ كرده با خط درشت وزير صفحه اول روزنامه نوشته بودند. اگر جنبه مليت و مقابل گذاشتن آذربايجاني در مقابل فارس در اين نطق نبود اين نطق خيلي شبيه به نطق هاي شيخ محمدخياباني مي شد.
بعد از رئيس الوزرا آقاي صدقياني صحبت نموده و عرض تبريك نموده است . آقاي حاجي نظام الدوله رفيعي هم از طرف مالكين اظهار موافقت نموده است . حاجي عظيم خان برادر ستارخان سردار ملي كه سنش ظاهرا از هشتاد بيشتر است طرفداري خود را نسبت به اقدامات دولت آذربايجان اظهار من حاضرم ]حال [داشته است . ضمنا گفته است كه در اين تفنگ بردارم . در يك دو جاي نطق آقاي پيشه وري اشاره به علما و روحانيون شده بود كه خالي از تامل نيست .
اخبار متفرقه راجع به اوضاع نواحي مختلفه آذربايجان در افوا شايع است . از آن جمله مي گويند كه كردها اروميه را گرفته اند و پنبه اي كه حاكم آنجا شده بود برگشته است . از طرف ميآندوآب هم مي گويند كردها آمده و كارخانه قند را كه در اين واقع است تصرف نموده اند. فدايي ها هم با]جغالو[طرف جغاتو اشكال مي توانند در مقابل آنها مقاومت نمايند. صحبت از زد و خوردهاي زنجان هم در بين است . مي گويند ذوالفقاري كه از طرف پشت سر به همدان متكي است . زنجان را محاصره نموده است . اينجور اخبار از حيث اطلاع ارزش خيلي كمي دارند ولي از اين حيث كه كاشف از نظر مردم و عقيده آنها در سر قضايا است خالي از اهميت شايد نباشد و به همان جهت هم اينجا نوشتم .
نوكر بيوك آقا دايي زاده من امروز آمده بود منزل ما نوشته ماليات بر در آمد را آورده بود كه ضرب الاجل معين شده است كه اگر تا 25 بهمن حساب خود را تصفيه ننمايد راي كوميسون قطعي خواهد شد. تشويش نوكر از اين جهات بود كه مي ترسيد بعد از قطعيت راي كوميسيون مامورين ماليه خانه و اثاثيه بيوك آقا و حسين آقا را توقيف نمايند. افتخار الحاجيه مادر زن حسين آقا و خواهر زن بيوك آقا هر يك يك قسمت از اثاثيه را كه ممكن بود به خانه خودشان بنا شد ببرند كه در ميانه تلف نشود. مابقي را عجالتا اگر توقيف شد. اقدامي بعدا در رفع توقيف آن به عمل بيايد.
در شوراي امنيت قضيه اندونزي همان طور مورد مذاكره است . ويشنسكي از نظريات نماينده اوكراني پشتيباني نموده است . مستر بوين اتهامات را رد كرده و زير بار ارسال كوميسيون تحقيق به جاوه نرفته است .
دولت هلاند با حكومت ملي اندونزي داخل مذاكره شده است و خيال دارد به مستملكات خود حق دو مينيون بدهد يعني مستملكات هلند هم مثل كانادا و استراليا و چند تاي ديگر كه با انگليس يك جامعه ممالك مشترك المنافع تشكيل مي دهند آنها هم با هلند تشكيل بدهند. آن جامعه ممالك را به انگليسي كومون ولي مي گويند. هندوستان هنوز به مرتبه دومينيون نرسيده است .
در مصر هم در اين دو سه روزه نمايش هايي از طرف شاگردان مدارس برعليه دولت و انگليس داده شده است . در اثر تصادم با پوليس مجروحين و مقتولين بوده اند.
پاورقي :
1 ـ تنها صحبتي كه از دهان توپ بيرون مي آيد . حقيقت دارد
