بحران آذربايجان
40
شنبه 20 بهمن
حالت بهار مانند ديروز موقتي بود. امروز دوباره برف مي آيد. هوا ملايم است . برف روي زمين را سفيد نموده است و با اين شدت كه مي بارد تا دو ساعت ديگر كه به ظهر مانده است يك برف روبيدني خواهيم داشت . اطلاع جديدي از تحولات اوضاع نرسيده است . حالتي كه شخص در جماعت احساس مي كند همان بي تكليفي و سرگرداني است . مشمولين نظام هم خيلي در انديشه هستند. خبر آمد كه مدارس را تعطيل و بچه ها را براي نمايش دادن در كوچه ها و تظاهر برله نظام اجباري برده اند. در چند جا نطقهاي هيجان انگيز از طرف ناطقين ادا شده است . هر قدر اينجور مسائل جدي تر مي شود انديشه مردم بيشتر مي شود. مي گويند كه دولت امر نموده است كه پنج هزار چاريق بدوزند. چون دهاتي ها گفته اند كه ما چيز ديگر نمي توانيم بپا بكنيم . قطعا متلك ساخته اند; ولي اگر راست باشد از دايره قدرت دولت فعلي خارج است كه يكجا پنج هزار چاريق درست بكنند. علاوه بر اينها دولت آذربايجان صاحب منصب و مشتاق (مشاق ) هم ندارند; چون تمام صاحب منصبان حتي سرجوخه ها هم بعد از تسليم شدن ساخلوهاي تبريز و اروميه به طهران رفته اند.
در ميان اين همه انديشه و تلاش كه دولت و ملت هر دو در آن فرو رفته اند از بعضي خيالات عاليه هم انصراف حاصل نشده است . يك آكادمي انتخاب شده است در تحت رياست آقاي حاجي ميرزا علي شبستري و چند نايب رئيس و منشي هم انتخاب شده است گويا خيال دارند لغات آذربايجاني وضع نمايند.
مساله تاسيس دارالفنون (دانشگاه ) هم فراموش نشده است . دو سه روز قبل عده اي از اطبا را دعوت نموده بودند. آنها هم سه نفر از ميان خودشان انتخاب نموده اند تا در خصوص مقدمات تاسيس دارالفنون تبادل افكار نموده و با وزارت معارف كمك فكري نمايند. ديروز هم آقايان معلمين را كه غالبا ليسانسيه از دارالمعلمين عالي طهران هستند دعوت نموده بودند. اين دفعه هم سه نفر از معلمين انتخاب شده اند براي كمك فكري به دارالفنون آتيه .
آقاي حسن قاضي خودمان معلم ادبيات جزو سه نفر انتخاب شدگان هستند. در اثناي جريان قضيه حادثه اي هم واقع شده است كه حاكي از اشاره و نمونه نسبت به كيفيت برخورد مردم با دولت جديد و رفتار و روحيه آن نيست . حادثه اين است نيساري نام معلم فارسي كه پسر صولت قره جه داغي است تعصب زيادي در فارسي دولتي دارد. تركي را كه زبان مادري خودش است آن طور حرف مي زند كه يك نفر فارسي زبان مدتي در شهرهاي ترك اقامت نموده است مي زند. آقاي نيساري هم مابين معلمين حاضر بودند. آقاي بي ريا وزير معارف كه صحبت نموده است نيساري بناي مخالفت گذاشته است . آقاي وزير خيلي مودبانه جواب داده است . نيساري متقاعد نشده است . رفقاي وي هم نتوانسته اند وي را متقاعد نمايند. وزير گفته است چرند و پرند نگو; وي هم جسورانه گفته است با نزاكت حرف بزن . وزير امر نموده است او را از اطاق بيرون بكنند. وقت بيرون رفتن نيساري هم تهديد نموده است . فداييهاي ملازم وزير خواسته اند به نيساري هجوم نمايند; چند نفر از معلمين خودشان را از اطاق بيرون انداخته اند و به وزير گفته اند كه اين ديوانه است . وزير را از تنبيه وي منصرف نموده اند.
اين حادثه از چندين جنبه قابل دقت و به اصطلاح عبرت گرفتني است . در هر صورت از لياقت آقاي بي ريا هم كاشف است و باعث خواهد شد كه محبوبيت ايشان در ميان معارفيون بيشتر بشود.(!)
از طرف ديگر اصلاحات شهري آسفالت و ترايل بوس ديگر به آن حرارت در اطراف آن صحبت نمي شود. گداها را كه چندي پيش جمع نموده بودند حالا رها نموده اند باز در كوچه ها گدا زياد ديده مي شود; اما نه آنقدر كه سابق بود. سگها را هم كه در اين اواخر زياد شده بود با زهر از بين مي برند; بلديه اعلان نموده است كه هر كس سگ دارد به گردن آن قلاده آويزان نمايد تا با سگهاي كوچه اشتباه نشود و از طرف مامورين سگ كشي مسموم نگردد.
جواب كاغذ غلامرضا خان مسعود را نوشتم دادم به دكتر كه توسط آدرس نوبخت به مشاراليه ارسال نمايد. نخواستم كه آدرس دكتر يوسف مجتهدي را روي پاكت بنويسم . مي گويند سانسور بر روي پست برقرار شده است . اما مكتوب غلامرضا خان سالم بود.
يكشنبه 21 بهمن
امروز هم نمايشهاي مركب از كارگران و اشخاص متفرقه در خيابانها و كوچه ها به راه افتاده بود. نگراني مردم هم راجع به مساله نظام اجباري زايدتر مي شود. با چند نفر اشخاص متفرقه كه امروز من ملاقات نمودم اين سوال كه چه خواهد شد در سر زبان همه بي اختيار سير مي كرد. نمايشها هم انتظام نمايشهاي روز گذشته را نداشت . كسبه و اصناف هم خيلي مشوش هستند.
صبح قبل از طلوع آفتاب كه هوا هنوز درست روشن نشده بود صداي انفجارهايي شنيده شد. بعد معلوم شد آتش بازي بود. گويا روسها به جهت شروع انتخابات در روسيه آتش بازي مي نمودند.
از تشكيل كابينه خبري نيست . از قرار معلوم رئيس الوزرا كسالت دارد. مشاراليه اظهار نمود كه اگر طبيب معالج اجازه بدهد با هيئت به مسكو خواهد رفت . همچنين اظهار داشته است كه از حزب توده و حزب دموكرات كسي را داخل كابينه نخواهد نمود. شوراي امنيت به جلسات خود در لندن ادامه داده و به مساله اندونزي رسيدگي مي نمايد ولي تا به حال به نتيجه نرسيده است . اوكراني در درخواست ارسال يك كوميسيون تحقيق به اندونزي اصرار مي نمايد. انگليس هم در عدم قبول آن مصر است . برخلاف آنچه تصور مي رفت مساله اختلاف در سر اين قضيه به اين آساني ها حل نخواهد شد.
امروز يك كاغذ سفارشي از آقاي حاجي ميرزا محمدحسين آقا دريافت نمودم كه از قم نوشته بودند. تاريخ تمبر پست 24 10 23 يعني بيست و هشت روزه از قم آمده بود; اما علامت تفتيش و سالوز در پاكت نبود. مكتوب در جواب تلگراف تسليت بود كه به مناسبت وفات والده ايشان مخابره نموده بودم . چون تلگرافها در آن وقت مخابره نمي شد اين مكتوب را علاوه بر جواب تلگرافي نوشته بود لكن تلگراف با چند روز تاخير خيلي قبل از اين مكتوب رسيده بود.
حكمي از رئيس بلديه تبريز خطاب به من امروز رسيد كه بايد به تنقيه قنات مجتهد نسبت به سهم اقدام نماييد. با اين سردي هوا كه زمين حالا يخ بسته است و توقيف شدن پول مردم در بانك انصافا موقع مناسبي بر اين حكم اختيار شده است ! مثل دوره پهلوي جواب آن ; اين جريان علي حده است بايد باشد. مشهدي نقي مقني از اهل كمرگه شكايت نموده و اين حكم عادلانه و مناسب حال وقت در اثر آن صادر شده است !
