بحران آذربايجان
قسمت 39
پنجشنبه 18 بهمن مساله يونان كه در چند جلسه شوراي امنيت مورد مذاكره بود و به نتيجه نمي رسيد بالاخره در جلسه ديروزي بعد از دو ساعت مذاكره حل گرديد. موسيو ويشنسكي اظهار نمود كه وي عرضحال خود راداير بر اين كه قواي انگليس در يونان صلح را تهديد مي نمايد و بايد انگليس قواي خود را از خاك يونان پس بكشد مسترد خواهد نمود.هنوز اعلاميه رسمي منتشر نشده است ولي در خصوص قرار حل شدن قضيه تمام نمايندگان متفق بوده اند. از راديوي هاي عصر تفصيل بيشتر به دست مي آيد.
خبر قصد قوام السلطنه بر اين كه استقلال آذربايجان را به رسميت بشناسد به سرعت ما بين مردم منتشر شده است روزنامه امروز آذربايجان هم آن را از راديو آنكارا نقل نموده است (و اين ) اسباب تاثر طرفداران دولت گرديده است .
راديوي طهران در نشريه ظهر خود اين خبر را كه گويا راديو دهلي هم آن را مع زياده نقل نموده بود بشدت تكذيب نمود و قدري هم از آن راديوها بدگويي نمود. درشماره امروز روزنامه آذربايجان اعلاميه اي به امضاي پيشه وري رئيس الوزراي حكومت ملي آذربايجان نشر شده است كه در آن ملت آذربايجان را دعوت به مسلح شدن و حاضربه جنگ شدن در مقابل دولت مركزي ايران نموده است و در همان شماره رئيس الوزرا به وزارت جنگ دستور داده است كه قانون آذر را به موقع اجرا بگذارد . قانون مزبور هم گويا راجع به نظام اجباري است . اين مساله هم موجب انديشه مردم گرديده است . از آن طرف نفوذ حكومت ملي در قسمت هاي مختلف آذربايجان به هيچ وجه به اندازه اينكه بتواند قشون اجباري بگيرد نيست . حكم حكومت فقط در تبريز و اطراف نزديك آن به نحوي جاري است . شايد اين صحبت اسباب تشديد بيشتري در كار جلوگيري از خروج مسافرين از آذربايجان بشود.
شب گذشته آقاي پيشه وري وزرا را ناگهان براي شور دعوت نموده است . چند نفر از ايشان كه در مجلس مهماني مسامره بوده اند از آنجا بيش بيش (كذا) مهماني را نيمه كاره گذاشته و رفته اند و اين قضيه اسباب اختلاف في الجمله مهماني و موضوع گفتگو ما بين توده مردم گرديده است كه بر آن تفسير و توجيه لازم را بنمايند.
قوام السلطنه هنوز كابينه خود را تشكيل نداده است . گويا تشكيل كابينه به روز يكشنبه موكول گرديده است .
جمعه 19 بهمن
به مناسبت جمعه و تعطيل مطلب مهمي در اينجا نوشتني نيست . هواي تبريز بعد از بارندگي هاي اخير غالبا ابر بود. بيشتر از دو هفته بود كه روز آفتابي در تبريز نشده بود. امروز هوا بي ابر است و از يكساعت به ظهرمانده هوا خيلي معتدل هم شده است و باد ملايمي مي وزيد كه برگرمي هوا علاوه شده متحدا برف ها را آب مي كنند. امروز در كوچه ها عبور و مرور خيلي مشكل بود. در خيابان ششكلان در اثر آب شدن برف ها نهري از يك طرف خيابان جاري بود و مثل اين است كه هوا جنبه بهاري به خود گرفته است . در كوچه ها و خيابان ها اعلان هاي بزرگي با امضاي وزير جنگ جعفر كاويان به ديوارها چسبانده اند . مردم ازدحام نموده مي خواندند . جوانان 20 ساله تا 29 ساله دعوت به زير پرچم مي نمود . در ضمن اعلان كلمه « حكم مي كنم » دقت مرا جلب نمود. تكليف ميانه و زنجان را بعد معين خواهند نمود. گاه گاه صداي تفنگ مسلسل مي آيد. ظاهرا راجع به مشق تيراندازي فدايي ها است .
غلامرضا خان مسعود كه از جمله مهاجرين طهران است مكتوبي براي من با پست نوشته بود. در ضمن اشاره نموده بود كه اقامت در طهران براي وي و امثال وي كه از عايده ملكي معيشت خود را اداره مي كنند بسيار مشكل است . نوشته بود كه اگر تشكيلات جديد حق حيات براي آنها قائل بشود و آن بلايي را كه بر سر آقا ميرزا جعفر امامي آورده اند بر سروي نياورند حاضر است كه مراجعت بكند.
انديشه غلامرضا خان ما بين اغلب ملك داران كه در قضاياي اخيره مرعوب شده به طهران رفتند جاري است . غالب آنها از مالكين متمول بودند كه در سنوات اخيره قدري پس انداز نموده پول مهيا در طهران و تبريز دست و پا نموده بودند اما نه آنقدر كه اساس سرمايه جديدي باشد كه با قطع نظر از عايدي املاك آذربايجان آنها را اداره بكند.
همين كه شلوغي هاي قبل از تشكيل دولت جديد حادث شد آنها به سرعت غالبا با طياره به طرف طهران حركت نمودند به اين تصور كه اين يكحادثه گذرنده و موقتي است كه تا عيد تصفيه مي شود و دولت مركزي تسلط پيدا نموده و امنيت برقرار مي گردد و ضمنا زمستان طهران هم بهتر از زمستان تبريز است و مسافرت و تفريح هم كه جاي خود دارد. حال اين مهاجرين مي بينند كه خير قضيه آن طور هم سهل نبوده است دولت ملي آذربايجان قانوني براي املاك مهاجرين وضع نموده است و حكومت مركزي تسلط كامل پيدا نخواهد كرد روز به روز اعاده اوضاع قديم بعيدتر به نظر مي آيد اين است كه ما بين دو تا ماده فكر گير كرده اند. از يك طرف ذخاير پولي آنها رو به نقصان گذاشته است و با گراني طهران خيلي هم به سرعت و جايش را هم نمي توانند پر بكنند از طرف ديگر اخبار تبريز كه چندين مقابل روي آن گذاشته شده و توسط مسافرين نقل مي شود چندان اطمينان بخش نيست . مي ترسند كه به آذربايجان مراجعت نموده مورد آزار و حبس زمامداران فعلي گردند.
جواب مكتوب غلامرضاخان را امروز خواهيم نوشت .
اخبار سياسي راجع به ايران چندان نرسيده است . شب گذشته شوراي امنيت مساله اندونزي را كه نماينده اوكراني شكايت نموده بود مذاكره كرده است . نمايندگان اوكراني و انگليس و هولاند به ترتيب صحبت نموده اند. نماينده اوكراني درخواست ارسال كوميسيون به محل نموده و نماينده انگليس آن را قبول نكرده است . نماينده هولاند هم كه طرف حقيقي قضيه است اصل قضيه را شرح داده و توضيح نموده است كه چطور شده است (كه ) قضيه به اين جا رسيده است و رفتار انگليس را در آنجا تصويب نموده است بنا شده است قضيه در جلسات بعدي مذاكره بشود.
در طهران پس اندازهاي اهالي را از روي دفتر پس اندازي پرداخت نميكنند. بعضا از حساب جاري اشخاص هم اگر صاحب حساب معتبر باشد و يا ضامن معتبر داشته باشند قسمتي را بانك ملي طهران پرداخت مي نمايد. باز هم غنيمت است .
