بحران آذربايجان
37
پنجشنبه 11 بهمن
امروز اول چله كوچك است كه در واقع نصف يك چله است . برف سنگيني تقريبا دو كمره باريده است كه با برف پنجشنبه گذشته چندان تفاوتي ندارد. وضع ساختماني خانه ها در تبريز كه غالبا پشت بامهاي آنها مسطح و كاه گل كشيده شده است مساله برف را يك كار پرزحمتي مي نمايد. برف روبها بايد بروند پشت بام و برفها را بروبند و بريزند به حياط . بعد آمده از حياط برفها را روبيده به باغچه هاي حياط كه در وسط است جمع بكنند تا عبور و مرور در حياط ممكن باشد. اگر حياط كوچك باشد بايد آدم متوسط حال برفها را از خانه خارج و به رودخانه يا جاي ديگر نقل بكند والا برفها آب شده به بناي خانه صدمه مي زند.
همان طور كه قرار بود ديروز مجلس شوراي امنيت در لندن منعقد گرديد و به مساله ايران رسيدگي نمود. مجلس كه از ساعت سه و ربع لندن شروع شده تا چند ساعت ادامه داشت . آقاي تقي زاده نماينده ايران و آقاي ويشنسكي نماينده روسيه مستر بوين وزير امور خارجه انگليس مستر استينوس نماينده آمريكا در مجمع صحبت نموده اند. ترجمه نطق هاي نمايندگان بعد معلوم خواهد شد. پنج شش دقيقه ديگر كه موقع نشر اخبار راديوي لندن به عربي است نتيجه مذاكرات معلوم خواهد شد. عمده مجادله نماينده ايران با نماينده روس در اين باب بوده است كه آيا روس و ايران در خصوص مساله آذربايجان مذاكراتي نموده اند يا نه . نماينده ايران منكر و نماينده روسيه مثبت بود. نماينده ايران به اين شرط قبول نمود كه آن دولت با روسيه قضيه آذربايجان را مذاكره دو طرفي بنمايد كه حق داشته باشد كه دوباره به شوراي امنيت رجوع نمايد. مستر بوين هم در ضمن نطق خود شوخي نمود كه اسباب خنده ممتد حضار گرديد. شوخي ظاهرا اين بود كه وزير امور خارجه در اثناي نطق خود گفت كه انگليس يكي از سه دولت بزرگ است . بعد گفت كه اميدوارم كه شورا صلاحيت جسماني مرا قبول خواهد نمود. اين اشاره بود به عظيم الجثه بودن ناطق (بود) كه آن همه خنده در حضار توليد نمود. در اول نطق خود هم از نطق نماينده ايران طرفداري نمود و اظهار داشت كه نماينده روس به سئوالات نماينده ايران جواب نداده است . از نطق نماينده آمريكا هيچ اطلاعي تا حال تحصيل نكرده ام كه اينجا بنويسم .
راديوي لندن در نشر اخبار صبح به عربي خبر داد كه شب گذشته شوراي امنيت در نتيجه مذاكرات چنين قرارداد كه دولت روس و ايران قضيه آذربايجان را در ميان خود مذاكره و حل نمايند و نتيجه را به اطلاع شوراي امنيت برسانند. با اين شرط كه شورا در اثناي مذاكرات حق داشته باشد كه از جريان مذاكرات كسب اطلاع نمايد.
با اين قرار شورا يك مرحله از تاريخ سياسي ايران پيموده مي شود. بعد از اين بايد منتظر ساير قضايا بود. راجع به قرار شورا روزنامه هاي صبح انگليس در سر مقاله هاي خود چندان تفسير درج نمي كند. فقط يك نفر از وكلاي مستقل در مجلس انگليس كه در روزنامه نيوزكرونيكل آزاديخواه مقاله مي نويسد در آن روزنامه اين طور اظهارنظر نموده است كه شوراي امنيت از اولين امتحان خود با موفقيت بيرون آمده است و ممكن است كه تمام افراد شورا به يك درجه از اين قرار ممنون نباشد; ولي چون اين يك موفقيت شورا است هيچ دولتي نميتواند بگويد كه فتح كردم و هيچ دولتي نميتواند بگويد كه مغلوب شدم . فقط شورا موفقيت پيدا كرده است . ايران هم كه با روسيه مذاكره مستقيم خواهد نمود نسبت به يك ماه پيش با وضع مساعدتري خواهد توانست وارد مذاكره بشود.
راديوها خبر مهمي منتشر نمودند كه دولت روسيه به مامورين خود در ايران دستور داده است كه شروع به مقدمات تحويل دادن راه آهنهاي ايران بنمايند. ظاهرا آن قسمت از راه آهنها مورد بحث است كه در شمال و منطقه اشغال روسها واقع بودند. راه آهن طهران ميانه طهران تبريز و طاهران شاهرود هستند. خبر شامل راه آهن تبريز جلفا نيست .
طبعا اين خبر به عنوان يك قدم به طرف اصلاح مابين و همچنين مقدمه تخليه ايران تلقي خواهد شد. از قزوين تا ميانه كه خط راه آهن در قلمرو حكومت آذربايجان ممتد است معلوم نيست كه حكومت مركزي چطور تحويل خواهد گرفت .
از اخبار راديوي شب گذشته معلوم شد كه تلگراف رئيس الوزراي جديد ايران به آقاي آتلي رئيس الوزراي انگليس تنها تلگرافي نبوده است كه آقاي قوام مخابره نموده اند بلكه به هر سه دولت بزرگ يعني به روساي آنها تلگراف قريب المضموني نموده است . در آن صورت ديگر اثر و ماهيت قضيه تغيير پيدا مي كند. يك تلگراف تنها به آتلي با تلگرافي كه به هر سه دولت مخابره شده باشد خيلي با هم فرق دارند.
از اخبار مهم ديگر اين است كه شوراي امنيت توصيه نموده است كه وزير امور خارجه نروژ مسيولي به سمت منشي كل مجمع ملل انتخاب بشود; فردا كه جلسه عمومي مجمع ملل متفق تشكيل خواهد يافت موسيولي منشي كل مجمع معين خواهد شد.
برف امروز روابط مابين تبريز و ساير قسمتهاي آذربايجان را تا چند روز قطع يا مشكل خواهد نمود. اساسا بعد از قضاياي اخيره اطلاعات از نواحي آذربايجان خيلي كم شده بود. اين قدر مسلم است كه نفوذ حكومت ملي در تبريز بر ولايات خيلي زياد نيست و بعضي وقت هم به درجه عدم مي رسد. در نطق اخير آقاي پيشه وري به اين معني اشاره شده است . همين مساله با چند مساله ديگر پهلوي هم اگر گذاشته شده و مورد دقت قرار گيرد انسان را به آتيه حكومت ملي چندان اميدوار نمي دارد. در هر صورت القاي شبهه مساله مليت به ميان انداخته شده است و به اصطلاح تخم آن كاشته شده است . اگر با فرض اين دفعه هم طهران موفقيت پيدا نمايد و اين موضوع را از بين ببرد باز قلع ماده نخواهد شد و اين تخم كاشته شده نمو خواهد نمود و دوباره سبز شده و با قوت بيشتري جلو چشم طهران روييده و بلند خواهد شد. مخصوصا كه به كلي از بين رفته مساله و تصفيه فعلي ولو موقت هم باشد خيلي بعيد است و به عرضه و قابليت طهران نمي برازد.
جمعه 12 بهمن ....
شنبه 13 بهمن ....
يكشنبه 14 بهمن ..
دوشنبه 15 بهمن ..
امروز زمستان نيمه مي شود . ساعت 8 صبح است . هوا ملايم است ; ولي برف بشدت مي بارد. اگر اينطور بباريدن ادامه بدهد تا ظهر يك برف بسيار سنگين روي زمين خواهد نشست .
از حوادث سياسي اطلاع مهمي اخذ نشده است . سه روز بود كه به مناسبت ايام وفات روزهاي آخر صفر بازار تعطيل بود. شايد اين ايام وفات كه تصادف با بحران كابينه ايران نموده است در تعويق تشكيل كابينه مدخليت داشته است . بنابراين امروز كه غره ربيع الاول است ديگر مانعي از نحوست صفر براي تشكيل كابينه در تحت رياست آقاي قوام السلطنه باقي نمانده است . شايد امروز تشكيل كابينه اعلام بشود. بعد از قرار شوراي امنيت بر اين كه ايران و شوروي اختلافات خودشان را با مذاكره دو طرفي رفع نمايند خبر محققي در آن خصوص اخذ نكرده ام . روزنامه هاي اخباري از طهران نمي آيد. روزنامه هاي دست چپ هم در اثر مسدود شدن راه با برف به تبريز نيامده اند. راديوي طهران هم خبرهاي مهم را عادتا نمي دهد. از راديوهاي خارجي چنان برمي آيد كه دولت ايران مايل است مذاكرات در طهران جريان نمايد و يك هيئت هم به مسكو عازم خواهد شد تا اولين ارتباط دوستانه را برقرار نمايد. جواب تلگراف رئيس الوزرا طرف مارشال استالين رسيده است . لحن آن دوستانه و محرمانه است . آقاي قوام السلطنه خيال دارد در كابينه جديد وزارت امور خارجه (را) خود متصدي باشد.
برف صبح كه تا يك ساعت بظهر مانده مي باريد. برف سنگيني گرديد كه تقريبا به اندازه آن دو تا برف اولي مي شد و اين همين برف سنگين امسال است .
در اوضاع داخلي آذربايجان در اين دو سه روزه تغيير مهمي حاصل نشده است . سه روز آخر صفر را كه روزهاي وفات بود دسته ها در بازار راه افتاده بودند. در اثر مذاكرات لندن و تعيين قوام السلطنه به رياست وزرا در ميان اشخاصي كه از اوضاع فعلي راضي نيستند و طرفدار دولت مركزي هستند اميدواريهايي حاصل شده است . احتمال دارد كه در ميان آن عده از طرفداران و بلكه از اعضاي دولت جديد هم كه براي عقب نماندن و از كار بيدخل شدن وارد جريان شده اند انديشه هايي توليد شده باشد; ولي مقامات رسمي همان طور تجلد مي نمايد و به اصطلاح خم به ابرو نمي آورند. روزنامه خاورنو كه اسم خود را عوض نموده و تركي كرده است « تيي شرق » گذاشته است در نمره اخير خود به تقي زاده رئيس هيئت نمايندگي ايران در شوراي امنيت خيلي بد نوشته است و به فحش زيادي داده است ; اما روزنامه آذربايجان كه اورگان رسمي دولت ملي آذربايجان است فحاشي و بدگويي زياد نكرده است . حقوق ادارات دولتي را كه ده روز بتاخير افتاده بود پرداخت نموده اند.
