بحران آذربايجان
36
دوشنبه 9 بهمن
ديروز شوراي امنيت در ساعت شش و نيم ظهر به ساعت ايران در لندن منعقد شد. بعد از قدري مباحثه در خصوص قبول شدن آلباني به مجمع ملل متفق كه توسط دولت يوگوسلاوي درخواست شده بود و به تاخير انداختن آن موافق درخواست آمريكا شورا به مذاكره مساله اختلاف ايران و روس شروع نمود. نماينده روس اظهار داشت كه روسيه با مذاكره قضيه مخالفت ندارد اما بهتر آن است كه اين اختلاف با مذاكره بين ايران و روس حل بشود. شورا از مذاكره قضيه منصرف نشده و آقاي تقي زاده نماينده ايران را دعوت نمود كه حرف هاي خود را در جلو مجمع بگويد. آقاي تقي زاده هم نطقي به زبان انگليسي ايراد نمود وعرايض ايران را به مجمع رسانيد. آقاي تقي زاده از اينكه يك چنين مساله مشكلي به حضور شوراي امنيت اجبارا آورده شده است اظهار تاسف نمود. بعد اظهار نمود كه دولت ايران چند دفعه خواسته است كه با دولت روسيه داخل مذاكره بشود ولي روس ها حاضر نشده اند. نماينده ايران اظهار نموده است كه در اثر قضاياي آذربايجان و شمال ومانع شدن روس ها از ارسال قشون براي سركوبي شورشيان اوضاع اقتصادي ايران كاملا مختل شده است و همچنين در ضمن نطق خود درخواست كرده است كه از كمك مادي و معنوي به شورشيان آذربايجان خودداري بشود.
ويشنسكي جواب داده و در جواب خود به دو نكته اشاره نموده است : يكي اين كه مراجعه ايران حالا اساس قانوني ندارد چون حكومتي كه اين شكايت را به شورا داده است استعفا داده و حكومت جديد كاملا تشكيل نشده است . ديگر اين كه شكايات ايران به مواد اساسنامه منطبق نيست و از شورا درخواست نمود كه اين مساله را در شورا مذاكره ننمايند و بگذارند كه طرفين در ميان خودشان حل و تصفيه نمايند و اظهار نمود كه در خصوص مساله آذربايجان چندين دفعه با دولت ايران مذاكره نموده است . بالاخره بعد از سه ساعت مذاكره بقيه مباحثه در اطراف اين مساله به روز چهارشنبه موكول شده است .
اين سطور را من ساعت نه صبح مي نويسم . شايد امشب اطلاعات بيشتري از راديوي فارسي لندن راجع به جريان مجلس ديشبي اخذ بكنم اگر چيزي علاوه نوشتني داشته باشد اينجا مي نويسم .
روزنامه آزاديخواه منچستر گاردين 1 راجع به شوراي امنيت مقاله جالب توجه نوشته و در آن احتمال داده است كه مانورهاي سياسي روسيه نتيجه افكار بعضي سياسيون بي وقوف باشد نه سياست رسمي و ماهرانه كرملين و نوشته است كه در قضيه ايران عجز شورا از حمايت يك ملت كوچك در مقابل يك ملت بزرگ ثابت شد.
مخبر روزنامه ديلي تلگراف در طهران با قوام السلطنه مصاحبه نموده و آن مصاحبه را نشر نموده است . مخبر قوام السلطنه را صاحب قدرت (اتوريته ) توصيف نموده است . قوام السلطنه سنگيني اوضاع را قبول نموده است و براي تصفيه مشكلات يك خوشبيني با وقاري ابراز نموده است . رئيس الوزرا اظهار كرده است كه عرضحال را از شورا پس نخواهد گرفت ; ولي با روس ها هم داخل مذاكره مستقيم خواهد شد.
رئيس الوزرا اين معني را كه وي طرفدار روس وضد انگليس است مسخره نموده و گفته است كه براي تشكيل كابينه خود عجله نخواهد نمود وبراي حفظ تماميت ارضي ايران سعي خواهد نمود. مخبر علاوه نموده است كه رئيس الوزرا طرف بي ميلي ملكه است ; و جهتش آن است كه در اطراف رئيس الوزرا يك عده هستند كه مخالف خانواده سلطنتي هستند كه كينه هاي قديمي را از ياد نبرده اند. مراد مخبر از ملكه والده شاه است .
چهارشنبه 10 بهمن
امروز چهارم چارچارها است . هوا ناگهان ملايم شده است . مختصر برفي آمده . برودت سرما به كلي شكسته است .
راديوي لندن در بخش عربي صبح امروز خبر داد كه آقاي قوام السلطنه تلگرافي به مستر آتلي رئيس الوزراي انگليس مخابره نموده و در آن تلگراف به دوستي ملت ايران با ملت انگليس اشاره نموده است و حاضر بودن خود را براي دوستي و همكاري با انگليس در زمينه منشور آتلانتيك و اعلاميه طهران اعلام نموده است .
اين تلگراف بي سابقه معلوم نشد روي چه تصوري مخابره شده است و به عبارت محلي معلوم نشد كه چه صيغه اي است . آيا براي اين است كه رئيس الوزرا جديد در خيال امتياز و گذشت در مقابل مطالبات روس ها است و اين تلگراف براي جبران و حفظ تعادل است يا مجرد يك خودنمايي است كه رئيس الوزراي جديد مي خواهد همعرض نبودن خود را با رئيس الوزراهاي سابق ثابت نمايد.
در هر صورت بين مردم شايع است كه روس ها ديگر از قوام السلطنه چندان راضي نيستند; چون بنا به آنچه مردم تصور مي نمودند قوام السلطنه بايستي كه عرضحال ايران را از شوراي امنيت پس بگيرد. حالا نه اينكه پس نگرفته است بلكه اختيارات هيئت را زيادتر كرده است ; اما از آن طرف غالبا اين جور اجتهادات ما بين مردم غالبا عوامانه بوده ومبتني بر هيچ اساسي نمي شود.
اوضاع داخلي آذربايجان هم تاريكي خود را حفظ مي نمايد. چند روز بود كه روساي كميته هاي محلي در تبريز اجتماع نموده ـ كنگره ـ تشكيل داده بودند. دولت فعلي با و جود حسن نيت كه دارد نه تجربه كافي و نه اشخاص با كفايت به قدر لزوم دارد تا بر مشكلات فايق آيد. از آن طرف روس ها هم مثل اينكه از كمك نمودن به حكومت ملي اجتناب دارند و علت آن هم شايد اين باشد كه مي خواهند كه براي مذاكرات با حكومت مركزي ايران در به كلي بسته نباشد. تا امروز كه دهم بهمن است حقوق ادارات پرداخت نشده است . كم كم آن عده از اجزاي ادارات كه مدد معاش خارجي ندارند به تلاش افتاده اند وبناي همهمه گذاشته اند و عده زيادي از اشخاص نفع پرست و فرصت جوي كه كم و بيش با انواع مختلفه در اغتشاشي كه منجر به تشكيل دولت ملي آذربايجان گرديد مدخليت داشته اند از يك طرف به ادارات دولتي هجوم آورده طالب شغل شده اند و از طرف ديگر به هر بهانه موهومي متشبث شده ادعاهاي حقوقي و جزايي براي اشخاص مختلفه اقامه مي نمايند. اولياي امور هم كما هو حقه اين جور اشخاص را از سر مردم وا نمي كنند.
قضيه ماليات بر درآمد پيشرفت نمي كند. از بيوك آقا دايي زاده من كه اوايل شلوغي به طهران رفته است و فعلا با خانواده خود در آن شهر اقامت مي نمايد ماليات ششصدهزار تومان عايد را مي خواهند. نوكرش بليط گرفته كه به طهران رفته قضيه را به اطلاع وي برساند. مي ترسد كه بيايند خانه و اسباب منقول وي را توقيف بنمايند.
امروز در روزنامه آذربايجان گزارش مجلس پريروزي را نوشته بوده است كه آقاي پيشه وري در منزل آقاي حاجي ميرزاخليل آقا مجتهد از علما ديدن نموده است . اسم مرا هم نوشته بوده است . شايد اين اولين دفعه باشد كه اسم مرا در روزنامه نوشته باشد.
در موضوع بردن انبار گندم توسط رعاياي مبارك آباد دكتر اخوي من شكايتي به وزارت داخله داده است . از قراين چنين برمي آيد كه اقدام به عمل نخواهند آورد.
دكتر مجتهدي كه نماينده تبريز در طهران است و برادرش شمس الدين مجتهدي مشتركا مكتوبي توسط مسافر به برادرشان فرستاده اند و در آن مكتوب از اوضاع طهران اطلاعات مبهمي داده اند و از بي پولي شكايت شده است و نوشته شده است كه در طهران از شاه تا گدا هيچ كس از اوضاع اطلاع ندارند و همه متحير هستند.
1 ـ در اصل گارديان .
