شماره جديد فصلنامه علمي تخصصي « انتظار » ويژه امام مهدي (عج ) منتشر شد.
شماره هشتم و نهم اين فصلنامه كه ويژه تابستان و پائيز سال 82 مي باشد در يك مجلد 480 صفحه اي عرضه شده است .
اين فصلنامه كه به همت مركز تخصصي مهدويت بنياد فرهنگي حضرت مهدي موعود(عج ) منتشر مي شود مطالب متعدد و متنوعي را در خود جاي داده است . در اين فصلنامه مطالبي با عناوين : مهدويت و مسائل كلامي جديد ضرورت توسعه فرهنگ عدالت پذير براي نيل به جامعه عدل موعود انتظار پويا فلسفه غيبت از منظر روايات جشن ميلاد و سيره معصومان در شادي ها مهدويت از ديدگاه دين پژوهان و اسلام شناسان غربي مهدويت از ديدگاه مستشرقان تاملي در روايتهاي علايم ظهور دفاع از روايات مهدويت شناخت متمهدين و كتابشناسي توصيفي امام مهدي (عج ) به چشم مي خورد. علاقمندان به تهيه اين فصلنامه مي توانند با تلفن 7738434 تماس حاصل نمايند.

از دكتر علي اكبر ولايتي
بسم الله الرحمن الرحيم
« سبحان الذي اسري بعبده ليلا من المسجدالحرام الي المسجد الاقصا الذي باركنا حوله لنريه من آياتنا انه هو السميع البصير . » (1 )
در ازل اراده خداوند تبارك و تعالي بر تقدس برخي از سرزمين ها تعلق گرفته است . غالب پيامبران عظيم الشان الهي در بين النهرين فلسطين شام و حجاز برانگيخته شده اند لذا اكثر مكانهاي مقدس اديان الهي در همين مناطق واقع شده است . در اين ميان مسلمانان و مسيحيان و يهوديان بويژه بر سر حرمت بيت المقدس و فلسطين اتفاق نظر دارند. اين سرزمين كه در نيمه نخست قرن اول هجري (هفتم ميلادي ) به دست مسلمانان فتح شد طي قرن پنجم هجري (يازدهم ميلادي ) و در پي فرمان پاپ اوربان دوم (2 ) (491 ـ 481 ه' 1088 ـ 1099 م ) با حمله عمومي مسيحيان مواجه گرديد كه سلسله جنگهاي خونين صليبي را به دنبال داشت . (3 )
مسيحيان اروپايي كه در اين هجوم با مقاومت سرسختانه مسلمانان مواجه شدند مغولان را تحريك به حمله به جهان اسلام كردند . (4 ) با وجود اين صلاح الدين ايوبي (حكومت 589 ـ564 ه' 1193 ـ1169 م ) و مماليك مصر در همين منطقه بيني صليبي ها و مغولان (در عين جالوت ) را به خاك ماليدند و بيت المقدس به دامن اسلام بازگشت و مجددا " در سايه امن اسلامي پيروان اديان مختلف در ارض اقدس براي اعتكاف و عبادت ساكن شدند.
برخورد ميان صليبي ها و مسلمانان در مرزهاي طولاني جهان اسلام طي ادوار تاريخي بعد نيز ادامه يافت . سلطان محمد فاتح (حكومت 886 ـ 855 ه' 1481 ـ 1451 م ) از بسفر گذشت و قسطنطنيه را فتح كرد و سپاهيان عثماني بالكان را پشت سر نهاده غرش توپهاي عساكر عثماني دروازه هاي وين را به لرزه درآورد. صليبي ها نوادگان طارق بن زياد (حكومت 94 ـ 92 ه' 712 ـ 710 م ) را از شبه جزيره ايبري بيرون راندند(866 ه' 1492 م ) . (5 ) مغولان كه با تحريك صليبي ها به سرزمينهاي اسلامي حمله آورده بودند در مواجهه با جاذبه هاي اسلام و فرهنگ و تمدن ايراني پايه هاي ناچيز فكري خود را از دست داده خود به غازيان مسلمان مبدل شدند. هجوم تاتارها به سرزمينهاي شمال درياي خزر موجب بسط اسلام در مناطق نفوذ كليساي مشرق شد به طوري كه در سالهاي پاياني حكومت تزاري مسكو و آغازين دولت شوراها غازان مركز جمهوري خودمختار تاتارستان منطقه اي مهم براي نشر آثار تمدن اسلامي به زبان فارسي به شمار مي آمد . (6 ) حتي در ايام سياه و ضد خدايي استالين كه خداپرستان قلع و قمع مي شدند و مناره هاي مساجد بر سر موذنان آنها خراب مي شد اين تاتاران و ساير اقوام ترك ـ مغول بودند كه پرچم اسلام را در فضاي سرد و ظلماني كمونيسم به دوش مي كشيدند.
« واسكو دوگاما » قاره آفريقا را دور زد و پرتغاليها سرزمين هند را با تمدن پنج هزار ساله اش كشف كردند! « آلفونسو دو آلبركوك » شهر مسقط را آتش زد و هرمز را اشغال نمود اما چندي بعد شاه عباس اول صفوي (حكومت 1038 ـ 989 ه' 1581 ـ 1628 م ) پرتغاليها را با فضاحت از خليج فارس بيرون كرد . (7 )
انقلاب صنعتي در قرن 18 م 12 ه' توان نظامي صليبي ها را بالا برد. هلنديها در هند شرقي سرزمينهاي خاوري جهان اسلام را متصرف شدند . در آستانه قرن 19 م 13 ه' ناپلئون بناپارت مصر را اشغال كرد(1798 م 1213 ه') و مدخل شمالي درياي سرخ را گرفت . بريتانيا در نيمه اول همان قرن رسما " از مسلمانان در هندوستان خلع يد كرد. روسها در كريمه بر عثماني ها پيروز شدند و به موازات آن عدن و مدخل جنوبي باب المندب به تصرف انگلستان درآمد. ايتاليا بر ليبي حبشه و سومالي مسلط شد و سرزمينهاي شمال و غرب آفريقا كه تحت تاثير مرابطون با شريعت اسلامي مذهب مالكي و طريقت تيجاني و مريدي اداره مي شدند به تصرف فرانسه انگليس پرتغال و اسپانيا درآمد . (8 )
آنچه گذشت مربوط به تهاجم نظامي و فشارهاي ظاهري شبيخون و اشغال سرزمين بود ولي از اوايل قرن 19 م 13 ه' كشورهاي غربي دست به تهاجم گسترده فرهنگي به منظور استحاله اعتقادي مسلمانان زدند. تشويق احساسات افراطي ناسيوناليستي در برابر اخوت اسلامي و نهايتا " تفرقه جهان اسلام جدائي دين از سياست و اباحيگري مذهبي الگوسازي غربي در برابر سنت گرايي و اصولگرايي اسلامي و قومي به بهانه نوگرايي در برابر كهنه پرستي و در جهت هويت زدايي و بي ريشه كردن مسلمانان آثاري به مراتب زيانبارتر از اشغال سرزمين داشته است و زمينه را براي نابودي همبستگي و عزت اسلامي فراهم كرد. اشغال تدريجي و استعماري جهان اسلام و استحاله پيش رونده فرهنگ اسلامي و سنتي موجب شد كه در پايان جنگ اول جهاني مرد بيمار اروپا از پا درآيد . (9 ) قدرتهاي اروپايي عملا " بي اعتنا به اعتراض « سلطان عبدالحميد دوم » كه گفته بود « شنيده نشده كه موجود زنده را كالبدشكافي كنند » عثماني را به چندين قطعه تقسيم كردند و هر كركسي مخلبي بر قطعه اي از بدن او فرو برد بگونه اي كه نه تنها عثماني كه كل جهان اسلام از جبل الطارق تا مالاكا و از كوههاي اطلس تا جزاير اقيانوس آرام به زير سلطه مستقيم و غيرمستقيم صليبي ها درآمد. « لرد آلنبي » انگليسي وقتي وارد بيت المقدس شد گفت : « امروز جنگهاي صليبي به پايان رسيد . » (10 ) و « ژنرال گوروي » فرانسوي در دمشق بر فراز آرامگاه صلاح الدين ايوبي رفته و در حاليكه پا بر قبر او مي كوفت چنين گفت : « صلاح الدين ما برگشتيم ! » . (11 ) ايشان اينگونه براي جلوگيري از التيام زخمهاي شديدي كه در جنگ اول جهاني بر پيكره اسلام وارد شده بود با پيچيدگي و خباثت نقشه هايي را طراحي و اجرا كردند كه تا همين امروز چون اختاپوسي بر دست و پاي جهان اسلام پيچيده شده است .
از دردناك ترين اين توطئه ها اشغال خاك فلسطين توسط نيروهاي بريتانيايي و انتقال حساب شده قدرت به يهودياني بود كه با وعده موهوم وصول به ارض موعود از اقصاي آباد عالم و بويژه اروپا به سواحل بحرالميت كوچانده شده بودند.
سه نظريه در توجيه اين اقدام شيطاني مطرح است :
الف ـ ايجاد يك گسل صهيونيستي و ضداسلامي در قلب جغرافياي سياسي جهان اسلام (كه از ابتداي تاريخ اسلام تاكنون پيوستگي جغرافيايي و سياسي سرزمينهاي اسلامي در ملتقاي سه قاره آسيا افريقا و اروپا محسوب مي شدند) و زمين لرزه ها و پس لرزه هاي متوالي و متعدد حاصل از آن طي چند دهه گذشته كه اوضاع اين منطقه را دستخوش تلاطم نموده است .
ب ـ انتقال بحران تاريخي مسيحيت ـ يهود اروپا(كه موجب قتل عام هاي متعدد يهوديان توسط اروپائيان شده بود) به جهان اسلام و تبديل به آن بحران « اسلام ـ يهود » در فلسطين . اين طرح در نهايت زيركي به انجام رسيد و بدان پايه اهميت داشت كه در يك جمله مي توان آنرا معامله اي تاريخي دانست كه بخشي از آن تبرئه يهود از اتهام تاريخي مسيحيان نسبت به يهوديان در اقدام آنها به قتل عيسي مسيح (ع )(توسط واتيكان ) بود.
ج ـ تحقق تدريجي آرمان موهوم يهوديان نژادپرست و افراطي در برپائي حكومت يهوديان در فلسطين .
شايد بتوان گفت كه تركيب بخشي از اين فرضيه ها يا همه آنها هدف مركب چنين اقدامي بوده است . صليبي ها از يك طرف به بركت تكنولوژي پيشرفته سيطره سراسري به جهان اسلام برقرار كردند و از سوي ديگر به مدد تهاجم فرهنگي موجب استحاله معنوي و تضعيف اعتقادي و سست شدن ريشه هاي باورهاي ديني مسلمانان شدند. سرانجام از جانب سوم به هزينه صهيونيسم و حاميان آنها جنگي فرسايشي را كه ممكن است ده ها سال ديگر به درازا بكشد بر مسلمانان تحميل كرده اند كه طي بيش از نيم قرن سرمايه هاي عظيمي را از آنها بلعيده است . اين جنگ تاكنون به بهاي جان هزاران نفر و آوارگي ميليونهاي انسان تمام شده و هيچ كس نمي داند كه سرنوشت اين شجره خبيثه چه خواهد شد. شجره خبيثه اي كه ابتدا در روياي « هرتزل » شكل گرفت و در وعده « بالفور » تعبير گرديد سپس دستور كشت آن توسط چرچيل در كنفرانس قاهره (12 ) صادر شد و در سرزمين فلسطين به ثمر نشست . به ديگر سخن كاري را كه « ريشارد شيردل » (595 ـ 585 ه' 1192 ـ 1189 ميلادي ) با شمشير نتوانسته بود انجام دهد كشورهاي غربي طي دوره اخير به اتمام رسانيدند و اين بار به صورت تاسف باري همه صليبي ها در رشد و ريشه دار شدن آن سهيم بودند. هم اهداف اوربان دوم محقق شد و هم پيروان « مارتين لوتر » و « كالون » بيشتر مساعدت سياسي و مالي را كردند تا ارتدوكس هاي اروپاي شرقي و مركزي مهاجرين اشكنازي را به ارض اقدس گسيل دارند. در نظري كلي اگر در يك مورد مخالفين قديم (ارتدوكس ها) و معارضين جديد پاپ (پروتستان ها) با پيروان واتيكان در عمل اتفاق نظر نشان دادند آن اشغال فلسطين به دست صهيونيستها بود. البته مسيحيان مشرق خاورميانه و كشورهاي عرب از اين قاعده مستثني بودند. در اين صورت بايد گفت كه مسيحيت چنين تجويزي نكرده است بلكه صليبي گري غربي متاثر از فرهنگ مبتني بر برتري نژاد رومي عامل اساسي اين تفكر صليبي است كه نبردهاي سهمناك قرون 5 ـ 7 ه' 11 ـ 13 م را به نيابت از قيصرهاي روم به راه انداخته بودند نه مسيحيان نسطوري فلسطيني و سوري . اين بحث خود نيازمند تحليل جداگانه اي است به اعتقاد ما آنچه امروز به نام مسيحيت ارائه مي كنند. فرهنگ زورمدارانه روم قديم است كه لعابي از مسيحيت بر خود دارد. آنها كه روزي مي خواستند عيسي مسيح (ع ) را به صليب بكشند(13 ) و صليب را براي مصلوب كردن آن بزرگوار به دوش كشيدند در جنگهاي صليبي به خونخواهي آن وجود بزرگوار با همان نشان صليب بر روي مسلمين شمشير كشيدند.
اگر نيك نگريسته شود هر دو اين اقدامات در يك جهت بود در جهت كلي تاريخ و تقابل غرب با شرق ; شرقي كه همواره خورشيد وحي از آن برتافته و بر غرب تابيده است . خورشيدي كه در حقيقت دعوت موسي عيسي و محمد صلوات الله عليهم اجمعين انوار زرين و درافشان آن بود. در يك منظر كلي انوار خورشيد حقيقت الهيه از مشرق زمين به اروپا تابيده و از سوي مغرب پاره هاي ابر تيره به خاورزمين برآمده است ; هديه مشرق به مغرب خدامحوري و ارمغان مغرب براي مشرق به ظاهر انسان محوري ولي در واقع شيطان محوري بوده است
شرق حق را ديد و عالم را نديد
غرب عالم را بديد از حق رميد.
زيرا انسان خداگونه جز جهت خدايي ندارد و آدم خودمحور جز سيرت شيطاني ندارد ولي متاسفانه به جاي آنكه غرب مسيحي شود مسيحيت غربي شد.
زماني يكي از بلند پايگان سياسي غرب گفته بود : « اگر ما در داخل مرزهاي خود لامذهب هستيم در خارج از مرزها بايد مسيحي باشيم . » در گذشته دولتهاي غربي كليسا را براي پيشتازي استعمار مي خواستند تا مردم مناطق كشف شده (!) را به ترك دنيا و بي اعتنايي به زخارف آن دعوت كنند. دولتهاي متبوع آن كشيشان اين دعوت شدگان به زهد را براي آبادي دنياپرستان به بردگي مي گرفتند و اگر به نصايح آن پدران روحاني واقف نمي شدند يا با شلاق برده فروشان پهنه آتلانتيك آن اندرزها به ايشان تفهيم مي گشت و يا براي در هم شكستن مقاومتشان متوسل به ترياك مي شدند و به زور توپ آنرا در طبق اخلاص گذاشته به ملت هاي لجوج هبه مي نمودند تا آرام گيرند . (14 )
البته ناگفته نماند كه به باور نويسنده اين نوشتار نفي اقدامات اين گروه از مغرب زمينيان كه برپايه توسعه طلبي هاي استعماري به هدم اركان تمدن مشرق زمين پرداختند به منزله ناديده انگاشتن آن دسته از فرهيختگان و فرزانگان بزرگ غربي نيست كه با تلاش و از خودگذشتگي توانستند در تعالي بنيادهاي معنوي و تمدن بشر نقش مهمي ايفا كنند. آزادانديشاني كه بيزار از فزون خواهي و توسعه طلبي هاي رايج كمر همت به تعالي انديشه هاي انساني بسته و برپايه فطرت الهي كه فرمود : « فطرت الله التي فطر الناس عليها » از تلاش باز نايستاده اند. همچنين بايد تمايز آشكاري ميان صهيونيستها با نيت تجاوزكارانه و پيروان راستين حضرت موسي (ع ) قائل شد.
ماجراي اشغال فلسطين خنجري بر پهلوي جهان اسلام بود سه جنگ خانمان برانداز را بر مسلمين تحميل كرد. ميليون ها فلسطيني را به خاك سياه نشانيد و سايه شوم صهيونيستها را به مدت بيش از نيم قرن همچون بختك بر روي كشورهاي مسلمان هم مرز فلسطين انداخت . بخشهاي آباد اردن سوريه و لبنان به اشغال وارثان بن گوريون درآمد. در هر جنگي كه با طراحي مشترك صليبي ها و صهيونيستها به اعراب مسلمان تحميل شد بخشهاي بيشتري از خاك همسايگان فلسطين به اشغال رژيم اشغالگر قدس درآمد. اگر كشورهاي مسلمان در پي آزادي سرزمينهاي اسلامي برآيند سياسيون و تبليغاتچي هاي غربي برچسب حمايت از تروريسم را به آنها مي زنند اما عاملان قتل عامهاي « ديرياسين » « كفر قاسم » « حرم ابراهيم (ع ) » « قانا » و.... نه تنها تقبيح نمي شوند بل به عنوان مناديان دمكراسي و حقوق بشر غربي كه قدر و منزلت آن نزد بوميان منطقه خاورميانه مجهول است مورد حمايت و تمجيد قرار مي گيرند! در سازمان ملل متحد نيز صاحبان نفوذ با مصوبات مكرر به توجيه اين پيوند ناميمون پرداختند و اگر قرار بود فريادهاي دلخراش فلسطينيان به نوعي از منبر آن سازمان منعكس شود با وتوي قدرتهاي حامي صهيونيسم مواجه مي گرديد . (15 )
شكل گيري حكومت صهيونيست ها در خاورميانه همزمان با دوران ضعف دولتهاي مسلمان بود. اجلاس قاهره نه تنها موجب تثبيت صهيونيسم شد بلكه شكل تاريخي جغرافياي سياسي منطقه را تغيير داد و نقشه هاي جديدي ترسيم شد. مي توان اوضاع جهان اسلام را در آن مقطع زمان چنين ترسيم كرد : امپراطوري عثماني به چندين جز تجزيه شد بخشهاي اروپايي و عربي از آن جدا شدند. در آناتولي و استانبول مصطفي كمال پاشا(1938 ـ 1880 م ) با شعار جدايي دين از حكومت نظام جديدي را پايه ريزي كرد و همه تلاش خود را بدين مصروف نمود كه تا از هر آنچه كه رنگ عثماني داشت دوري گزيند. خلف حكومتي كه زماني خود را خليفه مسلمانان مي دانست از هر چه ممكن بود كوچكترين نشان اسلامي داشته باشد گريزان بود. يك معناي اين شكل جديد حكومت آن بود كه اگر دعوايي در فلسطين هست بين فلسطينيان و يهوديان بوده هيچ ارتباطي با ديگر مسلمانان ندارد و اگر نياز به يك مصلح باشد « دولت عليه انگليس » اين وظيفه را برعهده مي گيرد!
ايران كه در عصر صفوي قبله گاه سياسي كشورهاي اروپايي به شمار مي رفت به درجه اي از ضعف تنزل كرده بود كه با قرارداد 1907 م 1325 ه' ـ يعني يك سال پس از انقلاب مشروطه كه در آغاز آن در همه اميد آفريده بود ـ ميان روس و انگليس تقسيم شد و با قرارداد 1915 م . 1334 ه' آن مناطق كويري باقيمانده را هم « توزيع عادلانه » كردند و چون جايي براي دولتمردان دلسوز نماند جمعي از رجال سياسي ـ مذهبي به رهبري نظام السلطنه مافي به تشكيل دولت در تبعيد در جوار مرزهاي ـ كرمانشاه ـ عثماني روي آوردند. جنگ اول جهاني پيروزي متفقين و انقلاب بلشويكي در روسيه براي بريتانيا فرصتي استثنايي فراهم كرد تا با امضاي قرارداد كاكس ـ وثوق الدوله (16 ) آخرين فراز دعاي عديله سياسي را بر سر اين محتضر بخواند! اما مقاومت دليرانه مردم ايران موجب شد لندن نشينان دريابند كه دچار اشتباه محاسبه شده اند لذا پروژه « آيرون سايد ـ ريپورتر » (17 ) را طراحي و اجرا كردند كه الحق حساب شده تر از پروژه وثوق الدوله بود. ژنرال انگليسي آيرون سايد نظامي گري و « ادرشير ريپورتر » (18 ) بازگشت به عصر حاكميت موبدان را در آلياژ پهلوي تعبيه كردند كه عيار آن تا آخرين سال دوره 58 ساله حاكميت پهلوي (19 ) ثابت ماند . نظامي گري آيرون سايد فاتحه نهال نوپاي چهارده ساله مشروطه را خواند. و افسون اردشير جي ـ پارسي هندي الاصل كه به پاس خدمات صادقانه اش به دولت بريتانيا لقب « سر » گرفته بود ـ به قصد خواندن فاتحه چهارده قرن حاكميت اسلام در ايران و گرفتن انتقام از ربعي بن عامر(20 ) بود . او احيا زبان پهلوي و ريشه كني الفباي اسلامي را از نامگذاري سلسله جديد آغاز و امثال ذكاالملك فروغي (21 ) ابراهيم پورداود(22 ) سعيد نفيسي (23 ) احمد كسروي (30 ) شريعت سنگلجي (24 ) و .... توجيه كرد و جاده صاف كن اهداف مذكور بودند. اينك مي دانيم كه آيرونسايد نيز از عناصر اصلي شركت كننده در اجلاس قاهره به رياست سر وينستون چرچيل وزير وقت مستعمرات بريتانيا بود و چشم انداز طرح و طراحي هاي اجلاس قاهره با ارزيابي از نوع گذشته نگر(25 ) را با مروري بر اسامي شركت كنندگان آن نشست بهتر مي توان دريافت .
يكي ديگر از حكومتهاي مقتدر جهان اسلام از عصر صفوي به بعد حكومت گوركانيان هند بود. كمپاني هند شرقي با نفوذ تدريجي در آن سرزمين از اكبرشاه هندي (حكومت 1014 ـ 963 ه' 1605 ـ 1555 م ) و اورنگ زيب عالمگير (1118 ـ 1068 ه' 1706 ـ 1657 م ) و ... سراج الدين ابوالمظفر بهادر شاه دوم (1274 ـ 1253 ه' 1858 ـ 1837 م ) را ساخته بود كه براحتي در 1274 ه' 1858 م پس از چهار قرن تلاش عناصر سياسي ـ فرهنگي بريتانيا به كنار گذاشته شود. انگلستان در سالهاي نخست پس از جنگ چنان به بقاي خود در هند اطمينان داشت كه به ساخت مجموعه حكومتي در دهلي نو براي نايب السلطنه هند اقدام نمود بنايي كه به مراتب عظيم تر از بوكينگ هام است !(26 )
چهارمين حكومت مقتدر اسلامي كه در عصر صفوي تاسيس شد حكومت ازبكان ماوراالنهر بود كه پس از چند دوره تغيير و استحاله تدريجي سرانجام امير عالم خان آخرين امير بخاراي شريف با تهاجم فرونزه سردار مولداوي الاصل حكومت جديدالتاسيس بلشويكي به شمال افغانستان گريخت . (27 )
با دقت در چنين تصويري در مي يابيم كه در هيچ جهاي جهان اسلام قدرتي نبود كه در برابر قدرتهاي فاتح سربرآورده از جنگ اول جهاني قد علم كند و نگذارد اينچنين بلايي بر سر مسلمانان آورند. اكنون ما فرزندان اسلام عظيم و ايران عزيز و پيروان محمد(ص ) و شيفتگان علي (ع ) كه پس از آن همه درد و رنج به بركت عظم راسخ آن پير روشن ضمير و دريادل دوباره خويش را بازيافته ايم و يكبار ديگر پرچم دار احياي ارزشهاي اصيل اسلامي شده ايم و در صدد تجديد حيات تمدن اسلامي هستيم معتقديم كه ايران با همان ظرفيت حكومتي ابتداي عصر صفوي و امكانات فرهنگي ـ معنوي قرون 8 ـ 4 ه' 14 ـ 10 م مي تواند ستون فقرات اين عصر بيداري اسلامي باشد.
پاورقي :

.1 قرآن كريم . سوره اسرا آيه .1
يكصد و پنجاه و نهمين پاپ به شمار مي رود . Urban II 2 .
.3 براي بررسي تاريخ جنگهاي صليبي نگاه كنيد به : ويل دورانت مجموعه تاريخ تمدن (عصر ايمان ) ترجمه ابوالقاسم طاهري (تهران : سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامي 1367 ) ج 4 2 صص 821 ـ .783 و سهيل زكار الحروب الصليبيه (دمشق : دارحسان 1984 ) و هانس ابرهارد ماير جنگهاي صليبي ترجمه عبدالحسين شاهكار (شيراز : دانشگاه شيراز 1371 ) .
.4 جهت مطالعه انگيزه هاي ايشان در گشودن باب مراودات با مغولان و چگونگي روابط پاپ ها با مغولان ر.ك . به : دوراكه ويلتس سفيران پاپ به دربار خانان مغول ترجمه مسعود رجب نيا (تهران : خوارزمي 1353 ) صص 82 ـ.77
.5 مذاكرات سازش اعراب و اسرائيل در سال 1992 م . دقيقا " در پانصدمين سالگرد سقوط اندلس و اخراج مسلمانان از اسپانيا در مادريد برگزار شد.
.6 شاهد اين سخن آثار متعددي است كه اينك در مخازن كتابخانه هاي معتبر كشور روسيه و منطقه آسياي مركزي نگهداري مي شود.
.7 جهت اطلاع بيشتر در اين خصوص ر . ك . به : علي اكبر ولايتي تاريخ روابط خارجي ايران در عهد شاه عباس اول صفوي (تهران : دفتر مطالعات سياسي بين المللي 1374 ) صص 93 ـ .126
.8 در اين باره نگاه كنيد به : احمد عسه المعجزه المغربيه (بيروت : دارالقلم 1974 ) صص .326
.9 اصطلاحي بود كه اروپائيان (در اواخر حكومت عثماني ) براي باب عالي بكار مي بردند و اين خود يك جنگ رواني بود!
.10 براي بررسي چگونگي اشغال فلسطين توسط قواي آلنبي ر. ك . به : احمدي طربين فلسطين في عهد الانقلاب البريطاني الموسوعه الفلسطينيه القسم الثاني بيروت : هيات الموسوعه 1990 ) ج 2 صص 1016 ـ .993
.11 اين جمله عينا " توسط مرحوم حافظ اسد رئيس جمهور فقيد سوريه براي نگارنده نقل شد.
.12 در سال 1922 كنفرانسي به رياست سر وينستون چرچيل وزير دقت مستعمرات انگليس با شركت كارگزاران انگليس در خاورميانه نظير آيرون سايد و لورنس عربستان پشت درهاي بسته تشكيل و نقشه خاورميانه جديد در آن طراحي و تصميم گيري شد كه از جمله آن تصميم ها تاسيس دولت يهود در فلسطين بود.
.13 كه البته به تغبير قرآن كريم : .... و ما قتلوه و ما صلبوه و لكن شبه له ... قرآن كريم سوره نسا آيه .157
.14 جنگ معروف تجارت ترياك كه انگليس به چين تحميل كرد.
.15 دولت آمريكا از بدو تاسيس سازمان ملل تاكنون تعداد چشمگيري از قطعنامه هاي شوراي امنيت را كه بر ضد اقدامات تجاوزكارانه رژيم اشغالگر قدس تهيه شده بود وتو نموده است .
.16 در خصوص قرارداد كاكس ـ وثوق الدوله و آثار احتمالي حاصل از تصويب آن براساس مدارك و اسناد ر. ك . به : اسناد محرمانه وزارت خارجه بريتانيا درباره قرارداد 1919 ايران و انگليس به كوشش جواد شيخ الاسلامي (تهران : كيهان 1365 ) .
.17 براي اطلاع از پروژه آيرون سايد ـ ريپورتر ر . ك . به : جسارتهايي از تاريخ معاصر ايران ظهور و سقوط سلطنت پهلوي (تهران : موسسه مطالعات و پژوهشهاي سياسي .1369
.18 اردشير جي ريپورتر (1931 ـ 1865 م . )
.19 1357 ـ 1299 ش .
.20 ربعي بن عامر از سرداران سپاه اسلام بود كه در عهد خليفه دوم مامور نبرد با دولت ساساني شد. وي همان كسي است كه سعد بن ابي وقاص او را مامور مذاكره با سردار سپاه ساساني رستم فرخزاد به منظور پذيرش آيين اسلام پيش از شروع جنگ كرد.
.21 فروغي از مروجين انديشه باستانگرايي در عهد پهلوي به شمار مي رفت .
.22 ابراهيم پورداوود به رغم احاطه علمي اش از جمله اشخاصي بود كه آشكارا از رسميت بخشيدن از دين زرتشتي به جاي اسلام سخن مي گفت .
.23 سعيد نفيسي اعتقاد داشت كه با تغيير الفاي عربي به لاتين ايران مي تواند به مدارج بالاي پيشرفت نايل شود.
.24 احمد كسروي به شدت از عقايد الحادي خود جانبداري مي كرد اسلام را عامل انحطاط جامعه ايران مي دانست .
.25 شريعت سنگلجي از جمله روحانيون درباري بود كه با سلاح زدودن خرافات و پيرايش دين تيشه به باورهاي مذهبي جوانان ايراني در عصر استبداد رضاخاني مي زد.
.26 اين بنا كه تقريبا " در سال 1928 به اتمام رسيد نمايانگر اعتقاد رهبران سياسي بريتانيا ثبات اركان قدرت خود در هندي است كه توانست نوزده سال بعد به استقلال دست يابد.
.27 جهت بررسي اوضاع ماوراالنهر مقارن آن ايام نگاه كنيد به : تاريخ سليمي نسخه خطي شماره 2016 انستيتوي شرق شناسي ابوريحان بيروني (تاشكند).
صليبي ها با پيچيدگي و خباثت پس از جنگ جهاني اول نقشه هايي را طراحي و اجرا كردند كه تا همين امروز چون اختاپوسي بر دست و پاي جهان اسلام پيچيده شده است
ماجراي اشغال فلسطين توسط استعمارگران خنجري بود كه بر پيكر جهان اسلام وارد آمد
عاملين كشتار فلسطيني ها در جهان به اصطلاح متمدن امروز نه تنها تقبيح نمي شوند بلكه موردحمايت قرار مي گيرند!