متن مذاكرات مجلس شوراي ملي درباره كاپيتولاسيون
قسمت هفدهم
نايب رئيس : آقاي احمدي پيشنهادتان را پس مي گيريد
صادق احمدي : چون با كمال صراحت آقاي نخست وزير فرمودند راننده جز اعضا هيات نيست اتخاذ سند مي كنم ولي پيشنهادم را پس نمي گيرم .
نايب رئيس : آقاي خواجه نوري مخالف هستند.
خواجه نوري : راي بگيريد.
نايب رئيس : آقاي فولادوند بفرمائيد.
فولادوند : جناب آقاي نخست وزير به عنوان مخالف صحبت فرمودند اجازه بدهيد بنده به عنوان موافق صحبت كنم معمولا نبايستي آخر جلسه صحبت كرد.
زهتاب فرد : فرمودند آمريكايي سياه يك توضيحي بفرماييد چون در قانون اسلام و قانون مملكت ما سياه و سفيد فرقي ندارند.
نخست وزير : متشكرم بنده خواهش مي كنم در صورت جلسه اصلاح بشود.
فولادوند : عرض شود حضور مباركتان برخلاف ميل آن آقاي روزنامه نگاري كه گفته است فولادوند زياد شعر مي گويد بنده باز مي گويم .
آن دل كه پريشان شود از ناله بلبل
در دامنش آويز كه در وي اثري هست
چطور مي شود انسان بيانات آقاي زهتاب فرد و آقاي صادق احمدي را بشنود و چيزي نگويد و بگويد به من چه . بنده به شخصه متاثر شدم و تقدير مي كنم و تحسين مي كنم و پيرو هستم . اينجا هم حكومت اكثريت است و حكومت عدد است . تبريك مي گويم به جناب آقاي منصور كه رئيس دولت اكثريت هستند وظيفه ما گفتن است (يك نفر از نمايندگان ـ اگر صحيح باشد قبول مي كنم ) خداوند به شما اين توفيق را همواره عنايت فرمايد. عرض مي شود به عقيده بنده يك قانوني كه مي بينم دليل ماهيتش و كيفيتش اين قدر در مجلس شوراي ملي ايران مورد بحث قرار گرفته كه وكلا نه تنها نگران هستند كه ساعت چهار است بلكه مفتخر مي شوند براي خدمت به وطن و به دوستان خودمان كه تا 4 بعد از نصف شب بنشينيم .
جناب آقاي صادق احمدي فرمودند آقاي دكتر خطيبي تا حالا نشسته اگر آقاي مهندس رياضي بود كه يك دور ساعت ديگر هم مي گشت و نشسته بودند (صادق احمدي ـ اقلا ايشان دستور مي دادند يك ناهار هم بما بدهند) خوب فرمودند كه قانون شما را از ناهار منع كرده خيلي ممنون باشيد بالاخره برگرديم به مطلب و آن اين است كه موضوعي كه اين جا از لحاظ منطق مطرح است به ايستي مورد عنايت مجلس شوراي ملي قرار بگيرد و بنده فكر مي كنم بيشتر ايرادات نمايندگان محترم روي اين اصل است كه براي يك دولت دوست يك دولتي كه هم ظاهرا و هم قهراگ بايد با هم دوست باشيم آيا احتياج به مصونيت سياسي هم دارد سفت كردن يك پيچ الكترونيك و آيا اگر اين مصونيت سياسي نبود اين دستگاه را در عالم دوستي و هم عهدي و هم پيماني نبايد سفت كرد اين به عقيده بنده صميميت دوستان محترم كه به اصطلاح ايران كننده آن فرمايشات هستند و آن بيست سالي كه از جنگ گذشته تا حالا دوستان آمريكايي ما در ايران بودند چه به سرشان آمده غير از احترام و دوستي و مودت زيادي كه يك شوخي آن روز در خدمت جناب آقاي مهندس رياضي عرض كردم و دوستان هم بودند و خنديدند.
نايب رئيس : آقاي فولادوند خيلي معذرت مي خواهم كه نطق جناب عالي را قطع مي كنم ولي پنج دقيقه بيشتر حق صحبت نداريد.
فولادوند : اولا پنج دقيقه نشده ثانيا مي فرماييد كه بنده در اين مورد مهم صحبت نكنم بسيار خوب مرخص مي شوم حالا كه اجازه نمي فرماييد مي روم و سكوت مي كنم .
نايب رئيس : بفرماييد صحبت كنيد.
فولادوند : اجازه نمي دهيد.
نايب رئيس : عرض كردم پنج دقيقه بيشتر وقت نداشتيد و تمام شد با اين همه تقاضا كردم به اختصار بفرمايشات خود ادامه دهيد.
فولادوند : در موارد تخلفات گروهبان هاي آمريكايي به عقيده بنده دولت ما دستگاه ما خيلي با رافت و عطوفت و با در نظر گرفتن روابط بين المللي رفتار كرد. زيدي شوخي مي كرد مي گفت حالا دولت آمريكا يا مقامات آمريكايي اين مسئوليت را مي خواهند سلب كنند و شايد گاهي گروهبان هايشان را تنبيه كنند براي اين حركاتي كه در مي آورند براي اينكه شما كه تنبيه نكرديد.
از اين مطايبه كه بگذريم جناب آقاي دكتر ضيائي اين مطلب پيش مي آيد كه مصونيت سياسي براي اين به عقيده بنده انجام شده است كه عده اي بتوانند وظايف عالي خطير و محرمانه سنگين و خطرناك براي دولتشان در كشور دوست يا دشمن انجام بدهند و معمولا اين مزيت را به كسي دهند كه تربيت هاي متنوعه سياسي او اكثرا به او اجازه مي دهد كه سواستفاده از اين موهبت و مزيت نكند و نمي كند و بيشتر معنايش اين بوده است كه بيشتر اين مصونيت را به اشخاص سياسي با تربيت هاي عاليه مي دهند كه اگر كاري به خلاف مملكتي كه در آنجا هستند و كار مي كنند انجام بدهند و به نفع كشورشان هست بشود فورا جلبشان كرد يك تشريفاتي داشته باشد تا اين كار را شروع كنند و هم چنين متقابلا عرض مي شود كه درست است كه كشور آمريكا قريب دويست ميليون جمعيت دارد و درست است كه ما در حقيقت يك دهم آنها بيشتر نيستم . درست است كه ما نمي توانيم 1500 نفر يا 5000 نفر اعضاي سفارت به عناوين مختلف به آنجا بفرستيم ولي اين دليل نمي شود كه تقابل نباشد.
ملاحظه مي فرمائيد مثلا ما نمي توانيم البته مطابق پيشنهادي كه شد تكليف براي دولت آمريكا معين كنيم ما مي توانيم دولت خودمان را موظف كنيم به موجب يك طرحي كه تو هم برو اين كار را بكن ولي واقعا بسيار شايسته است از دولت جناب آقاي منصور استدعا مي كنيم شما هم اقدام بفرمائيد كه براي ما هم كنگره و سناي آمريكا يك چنين وضعي قائل بشوند و يا راي بدهند من كه خيلي خوشحال مي شوم (يك نفر از نمايندگان ـ ما آنجا كسي را نداريم ) بنده وقتي كه صحبت مي فرمائيد ناچارم گوشزد كنم كه نمي توانند. ما زير سايه شاهمان بايد صحبتمان را در مجلس آزاد بكنيم اينكه فرمودند برخلاف تصور صحيح فرمودند. اين مرد شجاع وطن پرست آزاد كرد اصيل گروهبان قربان يا افسر به دليل اين كه خود دولتش او را افسر كرده او را گروهبان كرده يك تفاوت هايي دارد كار گروهبان كه به او مي گويند افسر غير رسمي چه اين سنگين تر است و ما ديده ايم در عمل بايستي جزئيات را در مجلس ها بگويند.
نايب رئيس : آقاي فولادوند تقاضا مي كنم اگر مطالب بيشتري داريد در كليات آخر صحبت بفرماييد كه برخلاف نظامنامه رفتاري نشده باشد.
فولادوند : بر خلاف نظامنامه مثل اين كه رفتار شد تقاضا نفرمائيد بنده مي روم .
نايب رئيس : پس براي مجلس مي گذاريم .
فولادوند : بگذاريد.
نايب رئيس : خانم ها و آقاياني كه موافقند آقاي فولادوند تا ده دقيقه ديگر صحبت شان را ادامه بدهند قيام فرمايند (عده كمتري برخاستند) متاسفانه تصويب نشد.
مهندس بهبودي : احترام با اقليت همين است
نايب رئيس : پيشنهاد آقاي صادق احمدي مطرح است پيشنهاد مشابهي هم آقاي عبدالحسين طباطبائي داده اند كه نظير پيشنهاد آقاي احمدي است قرائت مي شود.
(به شرح زير خوانده شد)
بنا به قول جناب آقاي نخست وزير پيشنهاد مي شود تصريح گردد مستشاران نظامي كه از مصونيت موضوع قرارداد و متن استفاده مي نمايند منحصر به رئيس و افسران مستشاري نظامي آمريكا باشد. عبدالحسين طباطبائي .
نايب رئيس : همين را به يك صورت ديگري آقاي صادق احمدي پيشنهاد كرده اند اين است كه بيك پيشنهاد راي گيريم .
صادق احمدي : پيشنهاد ايشان گفته است افسر جناب آقاي نخست وزير فرمودند غير از افسر درجه داران متخصص هم هست بنده عرض كردم درجه داران از شمول تبصره خارج بشوند.
عبدالحسين طباطبائي : پيشنهاد بنده لازم است اگر پيشنهاد جنابعالي رد بشود نايب رئيس : به پيشنهاد جناب آقاي صادق احمدي كه يك بار ديگر قرائت مي شود راي مي گيريم . (پيشنهاد به شرح زير قرائت شد)
پيشنهاد مي نمايد درجه داران هيئت مستشاري از شمول اين ماده مستثني بشوند ـ احمدي .
نايب رئيس : راي مي گيريم به پيشنهاد آقاي احمدي خانم ها و آقاياني كه موافقند قيام فرمايند (عده كمتري برخاستند) تصويب نشد پيشنهاد ديگري قرائت مي شود.
(به شرح زير خوانده شد)
پيشنهاد مي نمايد جمله زير به انتهاي ماده واحده اضافه شود.
« مادام كه اجراي اين قانون تاثير سوئي در روابط ايران و ساير دول متحابه پيش نياورد » ـ رامبد.
نايب رئيس : آقاي رامبد.
رامبد : هروقت جناب آقاي نخست وزير صحبت فرمايند من معتقد مي شوم كه بايد دولت را كمك كرد تا كارهاي مملكتي را پيش ببرد و هر وقت بنده به سهم خودم مي خواهم دستشان را باز كنم كه وظايف مملكتي را انجام بدهند مي ترسم خداي نكرده سوتفاهمي پيش بيايد. اين پيشنهادي كه بنده كردم اجازه مي خواهم يك بار ديگر بخوانم شما وقتي منزل تشريف برديد يك بار ديگر ماده 29 و 35 و عواقب آن را بخوانيد (يك نفر از نمايندگان به استثناي ماده 32 ) در اين مواد هيچ گونه پيش بيني نشده اگر بر اثر اعطا اين مصونيت ها پيش آمدي كرد جرمي واقع شد كه از نقطه نظر دولت خارجي ثالثي دولت ايران در بن بست قرار گرفت چه خواهد كرد خواهد گفت من از خودم سلب مسوليت مي كنم به اين جهت (يك نفر از نمايندگان چنين وضعي پيش نمي آيد) اگر پيش نمي آيد كه شكر خداوند كه هيچ وقت اين مورد استفاده قرار نمي گيرد اگر پيش آمد لااقل دولت ايران و جناب آقاي منصور نخست وزير دستهايش باز است و به دوستان عزيز ما مي گويد كه ديگر براي خاطر شما تا قعر چاه حاضر نيستم بروم چه خوب گفت : مكن كاري كه بر پا سنگت آيد جهان با اين فراخي تنگت آيد ـ چو فردا نامه خوانان نامه خوانند ـ تو نام خود به بيني ننگت آيد.
نايب رئيس : نسبت به پيشنهاد آقاي رامبد نظري نيست
خواجه نوري : پيشنهاد را نفهميديم .
نايب رئيس : يك بار ديگر قرائت مي شود.
(به شرح زير خوانده شد)
پيشنهاد مي نمايند جمله زير به انتهاي ماده واحده اضافه شود. مادام كه اجراي اين قانون تاثير سوئي در روابط ايران و ساير دول متحابه پيش نياورد ـ رامبد.
نايب رئيس : آقاي نخست وزير توضيحي داريد بفرمائيد.
نخست وزير : براي مناظره پارلماني مشاوره بحث نطق بيان و خاصه عرضه معلومات اطلاعات وطن پرستي و درجه احساسات امروز يكي از روزهاي بسيار برجسته بود ولي وقتي نسبت به مسائل اساسي مملكت و مسائل كلي مملكت قضاوت مي كنيم در ضمن توجه به فرمايشات آقايان كار مملكت هم بايد بگذرد كار مملكت هم بايد اجرا بشود بنده اين مطلبي را كه جناب آقاي رامبد فرمودند و پيشنهادي كه كردند بنده اصلا نمي دانم چه ارتباطي به اين مسئله دارد براي اينكه ما به هيچ وجه من الوجوه كاري كه احتمالا خدشه اي بر روابط با ساير دول بزند نه در اين مورد نه در ساير موارد نبايد بكنيم و نمي كنيم و اين گفتنش در قانون همان توهمي مي آورد كه جناب عالي از آن نگران هستيد به نظر بنده كاري كه شما مي كنيد و ما مي كنيم نه ننگ است و نه عار بلكه عين حقيقت است و خدمت به مملكت است مسائل مملكتي را بايد از دريچه چشم حقيقت بيني نگاه كرد.
