متن مذاكرات مجلس شوراي ملي درباره كاپيتولاسيون
قسمت شانزدهم
نايب رئيس : آقاي نخست وزير.
نخست وزير : بنده در اين لايحه كه الان مطرح است مطلب جناب عالي را نمي بينم براي اينكه به هيچ وجه من الوجوه اشاره به موادي ... (رامبد ـ اين را نفرمائيد براي اينكه خدا نكرده الان لايحه اي كه قبلا تصويب شده ملغي مي شود).
در چاپ اگر گاهي اوقات اشتباهي مي شود يا اگر كلمه اي افتاده اين به هيچ وجه به اين ماده واحده ارتباطي ندارد ماده واحده را عرض مي كنم مي گويد ما توجه به لايحه فلان و ضمائم كه در تاريخ 42 11 25 به مجلس سنا تقديم شده به دولت اجازه داده مي شود كه رئيس و اعضا هيئت مستشاري نظامي را از مقررات قرارداد وين كه در تاريخ 18 آوريل به تصويب رسيده برخوردار نمايد اين به هيچ وجه من الوجوه آن مطلبي كه آقا مي فرماييد درش نيست آن يك مطلبي است جداگانه يا اگر يك اشتباهي در چاپ يا در توزيع شده باشد اين را مجلس مي داند و اصلاح مي كند. (رامبد ـ اگر حضرت عالي نماينده بوديد به اين راي داديد قبول مي كرديد) بنده نه علاقه كمتري به مجلس دارم نه خودم را از مجلس دور مي دانم .
نايب رئيس : آقاي رامبد توجه بفرماييد اين به همين صورت از مجلس سنا آمده است .
رامبد : پس ماده سي و دو كجاست
نايب رئيس : در موقع چاپ لايحه اشتباها چاپ نشده آقاي پاينده بفرمائيد.
ابوالقاسم پاينده : اولا معذرت مي خواهم و تشكر مي كنم كه امروز مجلس حوصله به خرج داد و من به اندازه يك ماه صحبت كردم انشاالله يك ماه صحبت نمي كنم جناب آقاي نخست وزير استدعا مي كنم توجه بفرمائيد يك خط زنجيري پيوسته است مي بينم در قرارداد وين در ماده 37 مي خوانيم بستگان ماموران سياسي كه اهل خانه اش هستند به شرط آنكه تابع كشور پذيرنده نباشد از مصونيت هاي مندرج در مواد 29 تا 36 برخوردار خواهند بود كارمندان اداري و فني از همين مصونيت ها يعني مصونيتهاي ماده 29 تا 35 برخوردار خواهند بود آقاي نخست وزير توجه بفرمائيد (دكتر عدل طباطبائي ـ شما براي مجلس صحبت مي كنيد) در اينجا ملاحظه بفرمائيد يك خط زنجيري پيوسته است مصونيت ها از ماده 29 تا 35 مصونيت هاي بند 2 ماده 37 همان مصونيت هاي ماده 29 تا 35 مي گويد مصونيت به آنها مي دهيم كدام مصونيت بنده قسم به خدا اگر در اين مطلبي كه عرض كنم جز حرمت مجلس نظري ندارم اين طريق صحيح نيست و هيچ گونه كلمه پردازي با اين حقيقت تطبيق نمي كند.
نايب رئيس : آقاي نخست وزير
نخست وزير : بنده به جناب آقاي رامبد عرض كردم تشريف فرما شده بودند. البته يك مطلب از مجلس سنا آمده راجع به كنوانسيون بين المللي وين اين يك مطلبي است چاپ شده منتشر شده و دنيا قبول كرده و ممالك زيادي وابستگي خودشان را اعلام كردند فرض كنيد كه در چاپ اين يك كلمه افتاده باشد مصوبات ما روي كنوانسيون وين است و تغييري در آن اصل نمي دهد يا ما تائيد مي كنيم يا نمي كنيم اگر ما يك كلمه اش را تغيير بدهيم ديگر آن وابستگي را نداريم و چون مجلس راي داده به اين وابستگي خودش به كنوانسيون در حقيقت ماده 32 را هم جزو آن تلقي كرده چنانچه اگر شما يك اصل را تغيير بدهيد شما جزو آن كنوانسيون نيستيد اين مطلبي است كه تصور مي كنم كه اگر بخواهيم مته به خشخاش بگذاريم موردي ندارد ترديدي ندارد كه اين اصل كلي را كه توضيح دادم مورد قبول آقايان قرار مي گيرد و در آن لايحه اي هم كه الان مورد بحث است اين لفظ اشاره به كنوانسيون بين المللي وين ميكند كه آن كنوانسيون را مورد تائيد قرار داده و حق تغيير ندارد و اين هم چون نسبت به مواد در اينجا تذكري نداده به نظر بنده عرايض بنده را قبول بفرمائيد (صحيح است )
نايب رئيس : آقاي سرتيپ پور.
سرتيپ پور : تصويب هر چيز مجهول بلا اثر است (نمايندگان ـ تكرار بفرمائيد) تصويب هر چيز مجهول بلا اثر است يا بايد رئيس كميسيون خارجه تشريف بياورند بگويند اين ماده 32 چه بود ما بفهميم يا مخبر كميسيون تشريف بياورند اين ماده 32 كه تصويب شده چي است (يكي از نمايندگان ـ خودشان نمي دانند) عمل ما وقتي كه بدون توجه به مواد تصويب شده باشد نمي تواند موثر باشد و حتي المقدور آقايان سعي بفرمائيد كاري را كه ميخواهيد بكنيد كاري صحيح باشد در مسئله كنوانسيون مسئله قرارداد بين دول يك ماده را نميشود كم و بيش كرد بايد قبول كرد موضوع تسري دادن يك ماده است به مامورين داخلي من بايد بدانم كه حق داده ام اتباع خارجه بزنند در شكم افراد داخله يا حق ندارند من بايد بفهمم قربانت بروم چه اصراري است كه مبهم باشد (صحيح است ـ احسنت ).
نايب رئيس : توضيحاتي كه جناب آقاي نخست وزير دادند درباره اينكه اين يك قرارداد بين المللي است و هيچ گونه تغييري در آن نمي شود داد (يك نفر از نمايندگان ـ ما داديم ) در هر صورت آقاي نخست وزير توضيح مي فرمايند.
نخست وزير : در اينجا توجه بفرمائيد ماده واحده اي را كه مجلس راي داد اينست :
ماده واحده : قرارداد وين درباره روابط سياسي كه در تاريخ هجدهم آوريل 1961 با 29 فروردين 1340 در شهر وين به امضا نماينده مختار دولت شاهنشاهي رسيده و مشتمل بر 53 ماده و دو پروتكل مي باشد تصويب و به دولت اجازه داده مي شود اسناد تصويب آن را مبادله نمايد. در حقيقت اينجا به مجموع اين لايحه كه در پايان آن هم گفته مي شود كه متن هاي انگليسي چيني اسپانيولي فرانسوي و روسي بين 5 زبان رسمي سازمان ملل متحد معتبر است و آن مورد توافق قرار مي گيرد اگر به فرض در ترجمه اين قرار يك اشتباهي رخ داده بود و ما تصويب كرده بوديم اين معتبر نيست وابستگي ما به اين كنوانسيون بين المللي وين مطرح است نه ترجمه آن چه برسد به اينكه قسمتي در چاپ افتاده باشد حالا اتفاقا ماده 32 در اين اسنادي كه وزارت خارجه اينجا داشتند پيدا شده عين آن را قرائت مي كنم .
ماده 32 ـ دولت فرستنده مي تواند انصراف خود را از مصونيت قضائي نمايندگان سياسي و اشخاصي كه بر طبق ماده 37 از مصونيت برخوردار مي شود اعلام نمايد .
2 ـ انصراف بايد هميشه صريح باشد .
3 ـ در صورت طرح دعوي از طرف يك نماينده سياسي يا شخصي كه بر طبق ماده 37 از مصونيت قضائي بهره مند است توسل او به مصونيت قضائي نسبت به هرگونه دعواي اصلي باشد پذيرفته نخواهد شد. اينجا همه جنبه هاي منفي دارد كه خوشبختانه در تاييد نظريات آقايان است .
4 ـ انصراف از مصونيت قضائي در برابر يك دعواي مدني يا اداري متضمن انصراف از مصونيت نسبت به اقدامات اجرائي مربوط به حكم محكمه نخواهد بود براي اين امر يك انحراف جداگانه لازم است . اين ماده اي است كه در اينجا افتاده بنده عرض مي كنم كه قسمتي از اين ترجمه را فرض بفرمائيد مترجمي اشتباه ترجمه كرده باشد دولت و مجلس آنچه كه وابستگي خودشان را به آن اعلام كرده اند اصل قرارداد موافقت بين المللي وين است با وجود اين من با اجازه جناب رئيس مجلس اين را بدهم كه ملاحظه بفرمايند و تكميل بفرمايند.
نايب رئيس : پيشنهاد آقاي صادق احمدي قرائت مي شود. (به شرح زير خوانده شد)
صادق احمدي : پيشنهاد نمايد درجه داران هيات مستشاري از شمول اين ماده مستثني بشوند.
نايب رئيس : آقاي صادق احمدي بفرمائيد
صادق احمدي : عرض كنم بنده نمي خواستم در چنين وقتي در ساعت سه و نيم بعد از ظهر كه نمي دانم جناب آقاي دكتر خطيبي چطور تا اين وقت جلسه را ادامه داده اند صحبت كنم در موقع طرح بودجه اقلا يك ساندويچي داده شد و بنده حالا كه آمده ام اينجا با يك دل درد و سر درد عجيبي آمده ام اينجا صحبت كنم آيا همين عمل يك عكس العمل بدي ندارد كه اين لايحه چه لايحه اي بود كه يك كارهاي بي تربيتي در موقع طرح آن مي شود و بنده متاسف و متاثرم خيلي متاسفم (صحيح است )
آن چه كه مي خواهم عرض كنم اين است كه نمي دانم چه اصراري جناب آقاي نخست وزير دارند كه اين لايحه عينا بايد تصويب بشود (يك نفر از نمايندگان ـ احترام به اقليت مجلس نيست ) محقق بدانيد مردم مملكت به مجلس شوراي ملي احترام بيشتري مي گذارند تا به مجلس سنا براي اينكه در آنجا اين بحث ها نشد و همه متاثر شدند كه يك لايحه به اين مهمي را سربسته تصويب كردند اما مجلس شوراي ملي خوشبختانه تا ساعت سه و نيم نشسته و اين نشانه اين است كه مجلس شوراي ملي نمايندگانش نمايندگان حقيقي مردم هستند علاقه مندي بيشتري دارند و اين حقيقتي است كه بايد اينجا عرض كنم مردو حقيقتا گله مندند از سناتورها آنچه كه بنده مي خواهم عرض كنم در خارج از جلسه كه رفته بودم براي كشيدن سيگار با يكي دو نفر از آقايان اعضاي محترم حزب ايران نوين كه بنده نسبت به همه شان احترام دارم و ارادت دارم بحث مي كرديم ديدم اين عضو محترم حزب ايران نوين با اينكه مرد فوق العاده مطلعي است اطلاع ندارد كه اين لايحه شامل چند نفر مي شود. مي گفت شامل 40 نفر است . بنده گفتم در متن مطالعه كرديد گفتند نه مطالعه نكردم . اين لايحه شامل تمام افراد هيات مستشاري مي شود. من نمي گويم خانواده شان چون آقاي نخست وزير فرمودند شامل خانواده نمي شود ولي با توجه به متن ماده واحده و آن تعريفي كه از مامورين فني كردند خانواده شان هم مشمول مي شود. حالا بنده اتخاذ سند مي كنم از فرمايشات جناب آقاي نخست وزير مي گويم مشمول افراد خانواده نمي شود اما اعضاي هيات مستشاري تعدادشان زياد است اكثرشان هم درجه دار هستند و تمام ناراحتي مردم از اين درجه دارها است و الا قبول مي كنم فرمايش جناب آقاي نخست وزير را كه گفته يك عده افرادي هستند كه متخصص اند آمده اند به عنوان معلم و ممكن است سيويل باشد اما از درجه دارهاست كه مردم ناراحتند و مي گويند اگر ما فردا مثلا با زنمان بيرون رفتيم و يك گروهبان آمريكائي نيشگون از زن ما گرفت نمي توانيم به هيچ جا مراجعه كنيم . اين جاست كه مردم را عصباني مي كنند. ديروز در روزنامه خوانديد كه يك گروهبان آمريكائي سه نفر را زير كرده است . خود بنده در موقع دادستاني پرونده هائي از گروهبان هاي نظامي آمريكا داشتم كه افرادي را زير كرده بودند كه شما مي خواهيد راي بدهيد وجدانتان را چطور قانع مي كنيد (صحيح است )
من متاسفم مي بينم دوست عزيز بنده جناب آقاي قراچورلو كه بنده به ايشان ارادت دارم مي آيند و مي گويند زود باشيد. چرا زود باشيم آقاي قراچورلوي عزيز من جناب آقاي نخست وزير فرمايش كردند بنده هم خوشوقتم گفتند ممكن است مقتضيات ايجاب بكند بنده هم آنقدر انجماد فكري ندارم كه بگويم مقتضيات ايجاب نمي كند ولي اين را محدود بكنيد بگويند افسران مستشاران آمريكائي چون آنها ممكن است افرادي باشند كه كمتر تخطي بكنند. واقعا هم اين طوري است كمتر پشت اتومبيل مي نشيند كمتر مست مي كنند كمتر تخطي كنند ما كمال احترام را برايشان قائليم و قبول مي كنيم آنها را در رديف خدمه سفارت محسوب بكنيم اين عيبي ندارد اما مشمول درجه داران نكنيد اين خطرناك است و خداي نخواسته واقعه سقاخانه را تكرار خواهيد كرد وقتي كه من ديدم بچه ام زير اتومبيل يك نفر آمريكائي رفت و هيچ مرجعي ندارم كه شكايت بكنم چكار مي كنم مي روم آمريكائي را مي كشم اين به ضرر خود آنها است نكنيد اين كار را.
نايب رئيس : قبل از اين كه آقاي نخست وزير توضيحي فرمائيد بايد عرض كنم آقاي صادق احمدي ايراد فرمودند چرا بنده جلسه را ادامه دادم و تنفس ندادم به علت راي مجلس براي اينكه تقاضا شد جلسه روز پنجشنبه باشد مجلس راي نداد و من موظف به تبعيت از راي مجلس هستم (صحيح است ) آقاي نخست وزير بفرمائيد.
نخست وزير : راجع به موضوع درجه دار فرموديد بنده فكر مي كنم توضيحات قبلي جوابگوي فرمايش فعلي جنابعالي است البته اين احساسات احساسات بسيار خوبي است و اگر بنده شديدتر اين احساسات را نداشته باشم كمتر ندارم ولي هيچ وقت نبايد يك مطلب كلي و اساسي مملكت را با يك مطالب استثنائي مخلوط كرد. موضوع درجه دار مطرح نيست و اعضا هيات نمايندگي مستشاري آمريكا در خدمت ارتش ايران است . درجه دار در لفظ ما و در قاموس ما به معناي كساني مي آيد مثل گروهبان و غيره و اصلا اين مطرح نيست اين موضوع ممكن است يك آدم سيويل و متخصص باشد اكسپر باشد يك تكنيسين باشد يا يك درجه دار متخصص الكترونيك كه از وزارت دفاع آمريكا آمده باشد. اينها را نمي شود تفكيك كرد تشخيص داد. تعداد آنها را صد نفر هستند دويست نفر هستند هزار نفر هستند و اعضا محترم حزب ايران نوين هم نبايد مستحضر به تعداد اعضا مستشاران در خدمت ارتش ما باشند. اين موضوع در حزب مطرح نمي شود نسبت به اصول كلي بحث مي شود. يك زماني ممكن است چهل نفر يك زماني ممكن است چهار نفر احتياج باشد و يك زماني اصلا احتياج نباشد. اين يك مصونيت معقول متداول دنياي متمدن امروز است در روابط بين المللي نسبت به حوائج فني يك دستگاهي كه متخصص داده است به دستگاه كه تكنيكش از اين امور فني فعلا بي بهره است بايد تكميل بكند. حالا ممكن است اين فرد فني يك كلنل باشد يا يك گروهبان يا يك سيويل آن گروهباني را كه شما تصور مي فرمائيد فلان سياه آمريكايي در زمان جنگ فلان كار را مي كرده است نيست در شان ارتش ايران نيست (يكي از نمايندگان ـ مرقوم داشتيد اعضا هيات اعضا هيات را بنده تشريح كردم كه ممكن است يك افسر باشد يك گروهبان متخصص باشد (صادق احمدي ـ راننده جز اعضا هيات است ) نه قربان آن جز اين نيست آن جز اين هيئت در نمي آيد يك دولت يك ارتش يك دستگاهي اين تشخيص را نمي دهد كه راننده اتومبيل جز اين قسمت باشد اين جز هيات نيست اين جز متخصصين آمريكائي در نمي آيد (صادق احمدي ـ بنده اتخاذ سند مي كنم )
