بحران آذربايجان
قسمت سي ام دوشنبه 1 بهمن
تغيير مهمي در اوضاع حاصل نشده است . اخبار گوناگون مابين مردم منتشر مي شود كه غالبا به هيچ اساس مبتني نيست . شايد از آن قبيل باشد كه شايع شده است كه بين حكومت مركزي و دولت ملي آذربايجان بنابر سازش و مسالمت شده است و آقاي پيشه وري بنا است براي مذاكره به طهران برود.
در راديوي طهران هيچ اشاره اي هم به قضيه تسليم عرضحال به نمايندگان ايران به مجمع نشد. فقط گفت كه جلسه علني مجلس كه بنا بود روز يكشنبه منعقد بشود به روز دوشنبه موكول شد.
بعد از تسليم يادداشت ايران به شوراي امنيت حادثه جديدي راجع به ايران اتفاق نيفتاد. رئيس هيئت نمايندگي دولت شوروي كه چند روز بود هر روز راديوها خبر مي دادند كه در شرف ورود به لندن است ديروز آخرين خبر راجع به مشاراليه اين بود كه وي با طياره حركت نكرده است .
امروز صبح راديوي لندن خبر بسيار مهم استعفاي ژنرال دوگل رئيس دولت فرانسه را از رياست دولت نشر نمود. اصل وجود بحران در حكومت فرانسه را راديوهاي شب گذشته خبر داده بودند و از احتمال استعفاي ژنرال بحث مي شد. اين احتمال تحقق پيدا كرده است . ژنرال امشب پاريس را ترك خواهد نمود. تمام فرانسه در بهت و حيرت است . احزاب سياسي براي تعيين خلف ژنرال ما بين خود مشغول مذاكره هستند تا تعيين رئيس جديد معاون ژنرال دوگل ون سان اوريول رئيس دولت خواهد بود. اوريول با بيدول وزير خارجه در لندن بود كه فورا مراجعت كرده است .
راديوي لندن استعفاي محمود نريمان وزير پست و تلگراف ايران را خبر دادو از راديوي طهران چيزي در اين باره نشنيدم . شايد در نشريه شب خبر بدهد.
تقليل اجزاي ادارات دوام دارد. پنج شش نفر از اجزاي اداره ثبت را از خدمت منفصل نموده اند. از آن جمله اسماعيل آقا پسر آقاي مجتهد است . علي آقا امامي و علاالدين سراج مير پسر حاجي ذكاالدوله جزو منفصلين هستند. بهانه ظاهري براي اصابت قرعه به نام اينها ظاهرا آن است كه اينها منسوب به خانواده هايي هستند كه كم و بيش معروف به ثروت هستند.
بالاخره آقاي حكيمي استعفا داد. اين استعفا ديشب ساعت ده به شاه تقديم گرديده است . شاه با تعيين شدن رئيس الوزراي جديد از آقاي حكيمي خواهش نموده است كه به كارها رسيدگي نمايد. آقاي دكتر مصدق مبلغ زيادي از وطن پرستي و پاكدامني آقاي حكيمي تمجيد و توصيف نمود و اظهار اميدواري نمود كه رئيس الوزراي تازه بايد محل اعتماد و اكثريت كامل مجلس و عموم مردم باشد. آنچه راجع به سياست خارجي دولت است اظهار نمود كه بايد حتي الامكان قضايا را با مذاكرات مستقيم حل نمايد و به مجمع ملل متفق تا مذاكرات مستقيم ممكن است مراجعه نشود اما آنچه در ياد نگارنده اين سطور مانده است آن است كه آقاي دكتر مصدق چند روز قبل بنا به خبر راديوي طهران در مجلس بياناتي نمود كه در ضمن آن از آقاي حكيمي درخواست نمود كه قضيه ايران و روس به مجمع ملل ارجاع بشود. شايد رفع تناقض اين طور ممكن باشد كه آن دفعه آن درخواست در مقابل صحبت ارسال كوميسيون سه دولتي بود كه از طرف نمايندگان انگليس و آمريكا به ميان آورده شده بود اما اين دفعه مقايسه مابين مذاكره مستقيم با روسيه و ارجاع به جامعه ملل شده است و ترجيح با مذاكره مستقيم است . ممكن است كه در آتيه دكتر مصدق اعتراضات و انتقاداتي به جريان مراجعه ايران به مجمع ملل نمايد و اين هم طبيعي است كه كار سياست خارجي ايران از اين رو به مشكلات بيشتري دچار خواهد شد.
آژانس فرانس پرس از طهران خبر مي دهد كه خلف حكيمي قوم السلطنه كه طرفدار روس ها است خواهد بود و قوام السلطنه به هيچ وجه با استقلال داخلي آذربايجان موافقت نخواهد نمود بلكه سعي خواهد نمود كه با وسايل ديگر با روس ها سازش نمايد. از آن جمله تحريم انتخابات را در مدت اقامت قشون اجانب در ايران مي خواهد بردارد و با اين ترتيب وكلاي ولايات شمالي كه از طرفداران روس ها انتخاب مي شدند با وكلاي ولايات جنوب كه طرفدار انگليس خواهند بود يك موازنه در مجلس برقرار خواهد نمود و در نتيجه ايران از سياست بيست و پنج ساله خلاص خواهد شد يعني از تحت نفوذ انگليس بيرون خواهد آمد. ديگر بقول روزنامه هاي دست چپ سياست يك جانبه ترك خواهد شد. انجمن هاي ايالتي و ولايتي افتتاح خواهد يافت . آقاي قوام السلطنه برادر كوچكتر وثوق الدوله عاقد قرارداد معروف ايران و انگليس است كه در طرف اعتراض و انتقاد بلكه فحش ]متحدا[ايران به قول واحد گرديد و عاقد قرارداد از آن وقت از صحنه سياست ايران بيرون رفت . حالا معلوم مي شود كه آقاي قوام السلطنه از دادن موافقت و معاهده با انگليسها از برادرش استفاده كامل نموده است .
