متن مذاكرات مجلس شوراي ملي درباره كاپيتولاسيون
قسمت چهاردهم
نايب رئيس : پيشنهادي رسيده است از آقاي رامبد قرائت مي شود.
(به شرح زير قرائت شد)
« پيشنهاد مي نمايد لايحه معافيت مستشاران به شرح زير اصلاح شود.
به دولت اجازه داده مي شود طبق تصويب نامه هيئت دولت هر يك از مستشاران نظامي دولت آمريكا را كه در استخدام و خدمت ارتش ايران هستند براي مدت يك سال از هر يك از مواد 29 الي 35 قرارداد وين بهره مند سازد. »
نايب رئيس : آقاي رامبد بفرمائيد.
رامبد : در فرمايش بعضي از سروران محترم حداقل اين سو تفاهم براي من پيش آمد كه ضمن اسم بردن از پادشاه بزرگ ما هر مطلبي را كه مي خواهند عنوان بكنند به يك ترتيبي مي زنند به صحراي كربلا. بنده خودم نصف كتاب شاهنشاه را كلمه به كلمه در ظرف هفت ساعت خواندم عينا جمله به جمله خواندم ولي به هيچ ايراني فكر نمي كنم اين حق داده شده باشد كه مسئوليت وظيفه و خدمتي را كه قبول كرده به هيچ عنواني در تحت عنوان اسم بردن شاهنشاه بزرگ بخواهد خود را از مسئوليت مبرا كند. اين مجلس و دولت و ما همه كه براي خدمت در اينجا جمع آمده ايم صحبت مي كنيم نسبت به شاهنشاه خادميم . اگر خيانت كرديم اين ما هستيم كه خيانت كرديم و هيچ ربطي به شخص شاهنشاه ندارد. شاهنشاه جز صلاح ملت و ايران هيچ چيزي نمي خواهد (صحيح است ) ما مي رويم دولت مي رود و اشخاص و مجريان و خدمتگزاران مي روند ولي شاهنشاه ثابت هستند (صحيح است ـ احسنت )
برگردم سر مطلب در اين دو سه ساعت كه در باره اين لايحه صحبت مي كردند. يك عده معتقدين و محترمين نسبت به دولت و عمل دولت و لايحه دولت و يك عده مخالفين يا حداقل منقدين و ايراد گيرندگاني به اين لايحه اگر توجه به اين لايحه درست مي شد مي پذيرفتيم كه شايد از جهاتي واقعا دولت احتياج به اين لايحه دارد مثلا يكي از دوستان من به من مي گفت فلان ژنرال آمريكايي كه ميهن پرستيش را در دنيا به ثبوت رسانده شما مي خواهيد از يك امتيازي كه به يك آشپز سفارتخانه مي دهيد به او ندهيد. ديدم اين حرف قابل رد نيست . ديگري به من مي گفت فلان شاگرد راننده اي كه به اسم عضو فني آورده اند شما مي خواهيد تمام مصونيت هايي كه لازم نيست به او بدهيد. خداي نكرده فلان پرونده را كه در مقامات اختيار ماموري گذاشته اند براي مطالعه با اين مصونيتي كه دولت ايران مي دهد اصطلاحش را شايد آقاي خواجه نوري به فرنگي بگويند كه كوريه ديپلماتيك به او مصونيت مي دهيد هيچ به مكاتباتش هم همينطور آمديم پرونده را اسناد سياسي را گذاشت توي يك پاكت و به يك مقصدي فرستاد. دولت ايران حق بازجويي نداشته باشد ديدم اين صحيح است و ديدم از اين طرف اين منقد هم درست گويد بنده يك پيشنهادي كردم كه هم نظر اكثريت محترم كه دولت عزيز را تاييد فرمودند يك بار ديگر اعتماد و اعتقادشان را به دولت تكميل كنند اين حق را به دولت بدهد منقدين اينجا ايراد دارند و خداي نكرده فكر نمي كنند كار خبطي داريد انجام مي دهيد. ديگر اين قدر وقت سايرين را چرا مي گيريد بگذاريد اقليت در اشتباه خودشان باقي بمانند. از آن گذشته تصديق فرمائيد هر حقي را كه به يكي داديد اگر بخواهيد سلب بكنيد يك احساس سردي به وجود مي آيد به همين جهت مدت (يك سالي ) را اينجا گذاشتيم معلوم نيست سال آينده به همين موقعيت و كيفيت مورد احتياج دولت باشد. اجازه بفرمائيد همين يك سال باشد اگر لازم داشت تمديد مي كند و اگر لازم دانست تجديد كند و يا اگر لازم ندانست ديگر تعبير اينكه تا ديروز اين حق را داشتند سلب مي كند براي دولت مشكلي به وجود نمي آورد. از آن گذشته اين معافيت ها و مصونيت ها نمي دانم ناطق محترم چطور شد كه نخواندند كه اين قسمت از ماده از 29 تا 35 انواع و اقسام معافيت دارد و ممكن است خود دولت در اين مورد ميل نداشته باشند كه همان امتيازي را كه به فلان متخصص اتمي و فلان ژنرال داده مي شود به شاگرد راننده هم داده شود پس همه اينها موكول به اين مي شود كه دولت چه تشخيص مي دهد به چه كسي مي دهد و به چه ميزاني كه لازم دارد مي دهد و به اين ترتيب ديگر اگر به اين پيشنهاد راي دادند يك بار ديگر نسبت به دولت اظهار اعتماد كرده اند اگر خداي نكرده راي ندادند دليل اين است كه به اين دولتمان اعتماد نداريم (عده اي از نمايندگان ـ راي مي دهيم ) (قراچورلو ـ هيچ همچو چيزي نيست راي نمي دهيم ).
نايب رئيس : نسبت به اين پيشنهاد نظري نيست آقاي نخست وزير.
نخست وزير : بنده لازم بود كه توضيحي عرض كرده باشم . نامه اي را كه وزارت امور خارجه به سفارت آمريكا در تاريخ مهر ماه يك سال گذشته نوشته است و آن ماخذ كار ما در آينده خواهد بود (يكي از نمايندگان ـ زمان دولت جناب عالي بود) بنده كه شش ماه است هستم در مهر ماه بنده نبودم اين نامه اين طور حكايت مي كند كه رئيس و اعضا هيئت مستشاران نظامي در ايران از مصونيت ها و مزايائي كه براي كارمندان اداري و حتي موضوع بند فلان الي آخر استفاده مي كند به اين جهت اين عملي است كه خيلي ارتباط پيدا مي كند. شما وقتي در نامه تان اشاره به كنوانسيون وين مي كنيد پس توافق شده است پس اين موضوع وارد خدعه و سكنه و غيره و فلان به هيچ وجه من الوجوه نمي شود كه در آن ماده قرار داد وين نوشته شده است ممكن است آن را تسري داد ولي نامه اي را كه وزارت خارجه به سفارت آمريكا نوشته است فقط نسبت به رئيس و اعضا هيات هاي نمايندگي است .
مطلبي را كه جناب آقاي پاينده فرمودند مقامات آمريكائي رسما و صريحا اعلام داشته اند كه در صورت شمول قرارداد وين به مستشاران آمريكائي از لحاظ حقوق مدني در صورتي كه حقي از يكي از افراد ايراني تضييع گردد كماكان در محاكم ايران قابل تعقيب خواهند بود. در زندگي روزمره به هيچ وجه من الوجوه اين مصونيت موجود نيست . يك كسي از كسي طلب دارد حق كسي را تضييع مي كند.
اگر در حال خدمت و وظايف اداري و نظامي است قابل تعقيب است در مسائل جزائي هم آنها به مجازات مي رسند منتهي چون در يك عملي شركت مي كند كه احتمالا ممكن است وقوع حوادثي را پيش آورد و طبق قوانين و محاكم و معاهده (صادق احمدي ـ توضيح بفرمائيد كه با گروهبان آمريكايي كه پريروز سه نفر را كشت چه مي شود اين تصادفات اتومبيل چطور مي شود) قرارداد و موافقت نامه دو جنبه دارد دو طرف دارد تا حدي مورد موافقت قرار مي گيرد كه اين پاره نشود. اگر نيازي باشد كه اين موافقت نامه ها به وجود نمي آيد همان طور كه اشاره شد ما امروز وسائلي داريم دستگاه هاي رادار در سراسر مملكت موجود است جت هاي خارج از سرعت صوت داريم عرض كنم احتياجات و نيازمندي بسيار زيادي داريم و اينها در تمام كشورهاي آزاد دنيا بايد گفته بشود كه در حقيقت اين ترقيات شگفت انگيز صنعت نظامي متعلق به ملت آمريكا است و تعهداتي را كه با آن دولت و دولت هاي ديگر با موافقت نامه هايي به وجود آمده و اگر فرض بفرمائيد كشور فرانسه اين وسائل نظامي را به ايران داده بود اين قرار داد و اين موافقت نامه با دولت فرانسه بسته مي شد. حدود اين هم در مذاكرات و مباني كار بايد منطقي باشد با توافق دو طرف وقتي به يك جائي برسد كه قرار باشد پاره بشود اين ديگر قرارداد نيست .
(صادق احمدي ـ اگر يك گروهبان مرتكب جرمي شد چه مي شود) چون اين را اشاره فرموديد عرض مي كنم افسران نظامي آمريكا كه در ارتش خدمت مي كنند به عنوان هيات نظامي تلقي مي شود امكان دارد كه يك متخصص الكترونيك يا رادار ممكن است سيويل باشد اين ديگر نظامي نيست در اين خدمت موضوع افسر و نظامي و غير نظامي نيست آن عده كه مورد استفاده ارتش است و دولت موافقت مي كند در انجام خدمت شامل اين مقررات مي شود حالا اين ممكن است كلنل ارتش آمريكا باشد ممكن است يك متخصص طياره جت و رادار باشد كه اين متخصص نظيرش هم در دستگاه هاي نظامي آمريكا افراد سيويل خيلي زياد هستند و در ارتش ما خدمت مي كنند منظور غرضم كارمندان فني هستند يعني تكنيسين يعني كارشناس اين موارد را اگر توجه بفرمائيد يك قدري روشنتر خواهد شد.
نايب رئيس : نسبت به پيشنهاد آقاي رامبد مخالفي نيست آقاي خواجه نوري .
خواجه نوري : بنده خواستم توضيح بدهم علت اين كه جناب آقاي رامبد اين پيشنهاد را فرمودند باز روي حسن نيت و روي مطالبي است كه دوستان عزيز فرمودند. بنده فقط يك نكته را مي خواهم خدمتتان عرض كنم كه اين افراد در خدمت دولت ايران هستند و هر وقت دولت ايران از اينها تخطي مشاهده بكند مي تواند آنها را از خدمت خارج بكند وحتي از مرز هم خارج بكند. بنابراين هيچ موردي ندارد كه يك شرطي براي مدت يك سال و دو سال معين باشد اين تا آن مدتي است كه مورد استفاده دولت ايران هستند و در خدمت ما هستند از اين مصونيت استفاده مي كنند آن آني كه وزير جنگ حدس زد كه آن آدم مقررات را رعايت نكرد آنا به خدمت او خاتمه مي دهد و از مرز هم او را خارج مي كنند (رامبد ـ يكسالش را حذف بفرمائيد موافقت مي كنم ) منظور حاصل است تحصيل حاصل است قربان .
نايب رئيس : آقاي فخر طباطبائي موافقيد بفرمائيد.
فخر طباطبائي : با پيشنهاد آقاي رامبد موافقم . عرض كنم حسن مذاكره و مشاوره اين است كه وقتي در باره يك مساله اي صحبت بشود و اطراف و جوانب قضايا بيشتر روشن مي شود. بنده از مجموع مذاكراتي كه شد و توضيحاتي كه جناب آقاي نخست وزير حالا دادند روشن شدم به اينكه منظور دولت از تقديم اين لايحه اين نيست كه تمام اشخاص غير ذيصلاحي كه مربوط به كادر مستشاري باشند از اين معافيت استفاده كنند و بنده اين را احراز كردم كه منظور اين است كه اشخاصي كه ذيصلاح هستند متخصص فني هستند مشاور نظامي صاحب منصب هستند استفاده كنند و از اين لايحه به اين كيفيت جناب آقاي نخست وزير پس از اينكه به صورت قانون درآمد وافي به مطلب نيست و محتاج به اين مي شود كه باز بيائيم روي تذكراتي كه در مجلس داده و روي توضيحاتي كه آقاي نخست وزير روي گزارشي كه دولت مبادله كرده صحبت بكنند و استنتاج بكنند. بنابراين با اين پيشنهاد اگر موافقت بكنند. مطلب اين لايحه را خلاصه كرده هم نظر دولت تامين است هم نظر مجلس تامين است عرض كنم حضورتان ما هيچ وقت برخلاف واقعيات فكر نمي كنيم و مصلحت امور را هميشه در نظر مي گيريم . النهايه تا حدي كه اين مصلحت امور تالي فاسدي پيدا نكند اين است كه بنده آن عرضي را كه كردم كه اگر در كميسيون دادگستري هم مطالعه مي شد خدا شاهد است كه اين بحث ها و مذاكرات در مجلس نمي شد براي اينكه در آنجا فرمه مي شد و اصلاحاتي به عمل مي آيد و يك ماده كاملي مي شد كه تمام جهات كار و هم نظر دولت تامين شده باشد البته به همان دليل كه يك سياستمدار خارجي حق دارد از مصونيت استفاده مي كند يك مستشار عالي مرتبه اي هم كه مورد استفاده ماست . ما اين مصونيت و معافيت را به او اعطا مي كرديم ولي اين لايحه به اين صورت كه درآمد گاهي اوقات در امور عجله اي كه مي شود باعث زحمت مي شود اين است كه بنده اين پيشنهاد جناب آقاي رامبد را يك پيشنهاد بينابين مي دانم و خالي از تعصب هم عرض مي كنم و فكركنم اگر آقايان موافقت بكنند اظهار راي بكنند من فكر مي كنم اين مساله حل شده هم نظر دولت تامين است هم نظر آقايان تامين مي شود.
