جلد اول « تاريخ ايران اسلامي » را رسول جعفريان نوشته و موسسه فرهنگي دانش و انديشه معاصر آن را در 354 صفحه منتشر كرده است . اين كتاب به سفارش كانون انديشه جوان تاليف يافته است .
بدون ترديد آشنايي با تاريخ كشور اسلامي ايران براي هر فرد ايراني امري ضروري است . براي زندگي بهتر و آگاهانه تر بايد دانست كه چه تجربه هايي بر ملت ما رفته و چه ميراثي برجاي مانده است . وجود هر ايراني امتداد قوم با سابقه اي است كه از نظر فرهنگي و تمدني هويت مشتركي را در تاريخ داشته و دارد و هر روزي از روزهاي تاريخي او برگي از همين كتاب هويت اوست كه در پهنه تاريخ ورق خورده است . بايد دانست كه هر ايراني از ميراث گذتشه بهره مي برد و اندوخته اي براي آيندگان برجاي مي گذارد.
لازمه داشتن يك نگرش جامع نگرشي مبتني بر گذشته از يك سو همراه با آينده نگري از سوي ديگر خواندن تاريخ پرفرازونشيب گذشته اين كشور و ملت است ; ملتي با پيشينه درخشان ملتي با پيروزي ها و شكست هاي فراوان ملتي با فرهنگ غني و استوار و در نهايت ملتي مقاوم سخت كوش و پرتحرك و اميدوار به آينده .
برگ برگ تاريخ كشور عزيز ما با هجوم بيگانگان از شرق و غرب همراه بوده و هر بار فرزندان سرافراز اين مرزوبوم كوشيده اند در عين حفظ هويت خود از تجارب ساير امتها بهره گيرند. در اين باره همواره افراط و تفريط هايي وجود داشته و سبب شده تا دشواري هايي براي هويت و امنيت فكري و اجتماعي مردم ما به وجود آيد.
آشناشدن با تجربه هايي كه پدران ما درگير آنها بوده و در لابه لاي كتابهاي تاريخ گزارش شده مي تواند راه آينده ما روشن كرده و چونان چراغي پرفروز ما را از درافتادن در اشتباهات نگاه دارد. يك انسان مومن آگاه نبايست تجربه اي را تكرار كند و به فرمايش رسول خدا(ص ) مومن زيرك دوبار از يك سوراخ گزيده نمي شود. بنابراين بايد با تجربه هاي پيشين و پيشينيان آشنا شد و باتوجه به اصل قرآني عبرت در چارچوب سنت هاي الهي نظم نوين زندگي خويش را شكل داد.
به هر حال كتاب حاضر دفتر نخست تاريخ ايران اسلامي است كه مولف آن كوشيده تا مروري بر تاريخ اسلام و ايران داشته و از اين رهگذر آگاهي جوانان فرهيخته و تاريخ دوست را نسبت به تاريخ كشور عزيزمان بيفزايد.
عناوين فصول و برخي مطالب كتاب مذكور چنين مي باشد : جزيره العرب در آستانه اسلام روزگار نبوت نقش قرآن در تربيت ديني طلوع اسلام اسلام رودررو با مشركان ستيز اشرافيت بت پرست با اسلام شكل گيري امت و تشكيل دولت جنگ و جهاد در دوران مدينه فتح مكه پايان قدرت سياسي مشركان حجاز پيدايش نفاق غدير و اعلام ولايت علي (ع ) روزگار خلافت روزگار خلافت اموي فرقه هاي اسلامي در دوره امويان روزگار خلافت عباسيان عصر تدوين كتاب و عناوين متعدد ديگر.
جلد دوم « تاريخ ايران اسلامي » نيز توسط مولف مذكور تاليف يافته و موسسه فرهنگي دانش و انديشه معاصر آن رادر 386 صفحه منتشر كرده است . جلد دوم تاريخ ايران اسلامي مباحث و حوادث تاريخي بين طلوع طاهريان تا برافتادن خوارزمشاهيان را در بردارد. عناوين عمده مطالب كتاب مذكور چنين است : روزگار طاهريان روزگار صفاريان روزگار سامانيان روزگار علويان طبرستان روزگار زياريان روزگار بويهيان روزگار درخشان تمدن اسلامي روزگار غزنويان روزگار سلجوقيان روزگار خوارزمشاهيان و...
ذيل يكي از عناوين كتاب مذكور كه « برآمدن آفتاب تمدن اسلامي در قرن چهارم هجري » نام دارد چنين مي خوانيم : قرن چهارم و پنجم هجري قرن درخشش تمدن اسلامي است . پس از آن تا يكي دو قرن جهان اسلام حركت يك نواخت خود را ادامه داد. آن گاه كه مغولان به سرزمين اسلام حمله كردند توقفي كوتاه پديد آمد تا آن كه باز حركت كند تمدن اسلامي ـ اما روبه رشد ـ آغاز شد.
زمينه هاي رشد نخست اين تمدن از دين مقدس اسلام آغاز شد. دين اسلام موفق شد تا يك امت و دولت بزرگي را پديد آورد كه ميليون ها انسان از هر نژادي بتوانند به راحتي در كنار هم زندگي كنند و بااستفاده از ميراث گذشته و تجربه هاي خود سنگ بناي يك تمدن برجسته را در تاريخ بنيان نهند. در اينجا لازم است تا مروري بر زمينه هاي فكري تمدن اسلامي كه يك تمدن ديني داشته باشيم :
تمدن ديني بر محور دعوت انبيا
تمدن اسلامي از درخشان ترين تمدن هاي بشري است كه آثار و يادگارهاي فراواني از آن برجاي مانده و هنوز حضور قاطعي در عرصه تمدن جهاني دارد. دامنه درخشش تمدن اسلامي تا آن اندازه است كه براي قرنها دنياي تاريك بشري را نورافشاني كرده و بشريت را به سمت تعالي و تكامل مادي و روحي پيش برده است . زماني كه اشرافيت ساساني و استكبار كسرايي و قيصري عالم را به تباهي كشانده بود در يكي از سياه ترين نقاط عالم از حيث تمدني نور اسلام پرتو افشانيش را آغاز كرد. پيدايش اسلام تمدن هاي كهن و پوسيده را كه در اثر گرد و غبار جنگ ها و تجاوزات رنگ باخته بود تحت الشعاع قرارداده و با ارشادهاي خود تمدن نويني را بنياد گذاشت .
تمدن جديد شرق و غرب عالم را در نورديد و تا دورترين نقاط غرب جامعه تاريك قرون وسطاي اروپا را نيز روشن كرد. بدون ترديد تمدن اسلام از برترين ميراث هاي بشري است ميراثي كه افتخارش از آن اسلام و مسلمانان است . اين تمدن رنگ عربي يا عجبي ندارد بلكه صدها قوم و طايفه در ساختن آن سهيم بوده و فداكارانه براي پيروزي آن تلاش كرده اند.
نسل جديد ما بايد اين گذشته پرافتخار را بشناسد و بداند كه بازسازي آن دوران كار دشواري نيست همان گونه كه اجدادشان بر پايه تعاليم حيات بخش اسلام كاروان تمدن بشري را به پيش بردند آنها نيز مي توانند و بايد با تكيه بر آن ميراث و نوآوري هاي امروز بشر نقش خود را در پيشبرد كاروان تمدن بشري ايفا كنند.
تمدن ديني
در يك نگاه مي توان تمدن هاي بشري را بر دو بخش دانست : نخست تمدن هاي مادي دوم تمدن هاي ديني . هر كدام اين دو تمدن بر پايه طرز فكر و نگرش مستقلي شكل گرفته است . پايه تمدن مادي نگرش شرك آميز ـ و البته با حفظ بخش زيادي از فرهنگ معنوي به ارث رسيده از انبياي الهي ـ و پايه تمدن ديني بر توحيد مي باشد. نگرش دنياگرايانه جهان و انسان را بدون حضور خداوند تفسير مي كند. در اين تفسير انسان از درون خاك برخاسته و به درون آن باز خواهد گشت بدون آن كه بستگي به عالم غيب داشته و يا بازگشتي ـ معادـ را بپذيرد.
زماني كه تمدن بشري بر اين اساس سامان يابد مهم ترين هدف آن تامين معاش مادي و نيز رفع خستگي هاي روحي با بهره گيري از ابزار مادي است . مفهوم كمال در اين تفسير دستيابي به رفاه و آسايش مادي و در نهايت كمك به ديگران براي رسيدن به اين هدف است .
در برابر اين نگرش تمدن ديني بر پايه پيوند انسان با خداست . انسان آفريده خدا و برگزيده مخلوقات اوست چرا كه روح الهي در او دميده شده است . در اين نگرش انسان موجودي نيست كه از خاك باشد و به خاك باز گردد بلكه از خداست و به سوي خدا باز مي گردد. انسان مومن در روبرو شدن با پديده مرگ مي گويد : انا لله و انا اليه راجعون ـ بقره 156
تمدن هاي ديني براساس چنين نگرشي از جهان و انسان شكل گرفته و به همين دليل هدف اصلي و پايه اي آن نزديك شدن به خداوند و جلب رضايت اوست . در تمدن هاي ديني دنيا فرع بر آخرت است . با اين حال توجه به دنيا و آباد كردن آن به شيوه درست در جهت آبادي آخرت سخت توصيه شده است . خداوند از انسان خواسته است تا دنيايش را آباد كند براي داشتن زندگي خوب تلاش كند نصيب خود را از دنيا فراموش نكند و از نعمت هاي پاك خداوند بهره برد.
تمدن اسلامي به عنوان يك نمونه شناخته شده از تمدن هاي ديني كه گرد و غبار تاريخ آن را پنهان نكرده نشانگر توجه همزمان مسلمانمان به دنيا و آخرت است . پيشرفت هاي دنيوي همراه باتوجه به مساله عبوديت و معنويت ركن اصلي و اساسي در تمدن اسلامي است . البته گروه هايي مانند صوفيان بيگانگي محض از دنيا را توصيه مي كرده اند اما اينان در دوره درخشش تمدن اسلامي در قرن چهارم و پنجم هجري نفوذي نداشتند. گسترش اين گروه ها در دوره هاي بعد سبب تضعيف تمدن اسلامي شد. هر چند هر از گاهي آنجا كه صداقتي در كار بود صوفيان در برابر فراگير شدن فساد وتجاوز و تباهي به نوعي ايمان و معنويت ديني را حفظ و تقويت مي كردند.
اصول اين جهاني تمدن در دعوت انبيا
دعوت اصلي انبيا آشنا كردن انسان باتوحيد و معاد است . آنها از انسان مي خواهند تا خداي واحد را بپرستد فرمان او را بپذيرد به ولايت او تن دردهد و آماده آن باشد تا در قيامت از تمامي اعمالش بازخواست شود و پاداشي مناسب براي كردار درستش بدست آورد. بر پايه اين دعوت از انسان خواسته شده تا براي اصلاح دنيا و آخرت خود راهي ويژه را سپري كرده در جهت دستيابي به جايگاهي برتر خود را آماده كند. بيان اين راه و هدف كه در جهت اصلاح دنيا و آخرت انسان است و عبارت از اصول اين جهاني دعوت انبيا است شامل چند اصل مي شود :
1 ـ دانش اندوزي : يكي از اركان دعوت انبيا فراخواني بشر به فهم و درك بيش تر و آشنايي با « آيات انفسي (خودشناسي ) آفاقي (جهان شناسي ) » است . خداوند از انسان خواسته تا خود و طبيعت را بشناسد در گذشته جهان بينديشد و از مجموعه آنچه شناخت زندگي بهتري بسازد. در قرآن واژه هاي فراواني آمده كه ابعاد مختلف درك و فهم را نشان مي دهد. برخي از آنها عبارتند از : علم تفقه فهم شعور يقين حكمت بصيرت و تعقل .
بايد گفت هدف اصلي دين از هر نوع معرفتي شناخت خداوند است اين در حالي است كه اين آشنايي و آگاهي در مراحل بعد در بهبودي زندگي انسان نقش اساسي دارد. فراخواني انبيا به دانش اندوزي از علل پيدايش تمدن اسلامي است . همان طور كه نكوهش جهل و تقليد كوركورانه از عوامل دور شدن جامعه اسلامي از گمراهي ضلالت و بي فرهنگي است . خداوند بيش ترين افراد جهنم را كساني مي داند كه از عقل و شعور كافي بي بهره بوده اند :
براي جهنم بسياري از جن و انس را بيافريديم ايشان را دل هايي است كه بدان نمي فهمند و چشم هايي است كه بدان نمي بينند و گوش هايي است كه بدان نمي شنوند. اينان همانند چهار پايانند. حتي گمراه تر از آنهايند. اينان خود غافلانند. (اعراف 179 )
2 ـ تربيت و تزكيه : از ديگر اصول اين جهاني دعوت انبيا دعوت به تربيت و تزكيه نفس است . عنوان فراگير اين دعوت داشتن اخلاق الهي است آن گونه كه اخلاق از پايه هاي اساسي تمدن ديني است . چهره هاي مهذب و متخلق به اخلاق الهي به خداوند نزديكترند. انان با داشتن خصال نفساني نيك از درون در برابر هر تخلف و فسادي مقاوم شده اند. در مجموعه معارف اسلامي اخلاق نقش مهمي در مناسبات اجتماعي و اقتصادي داشته و مهم ترين پايه اعتماد عمومي در جامعه است . خداوند تعليم و تزكيه را در كنار يكديگر ياد كرده است . اين دو وابسته به يكديگر بوده و يكي بدون ديگري هويت اصيل خود را از دست مي دهد. خداوند مي فرمايد :
پيامبري از خود شما را بر شما فرستاديم تا آيات ما را برايتان بخواند و شما را پاكيزه گرداند و كتاب و حكمت آموزد و آنچه را نمي دانستيد به شما ياد دهد . (بقره 151 و نگاه كنيد به : بقره 129 حديد 25 آل عمران 164 جمعه 2 )
اين تهذيب و پاكيزه ساختن دور كردن انسان از فساد و فحشا و اموري است كه سبب تباهي روح انسان مي شود. اين تباهي نه تنها آخرت انسان را ويران مي سازد بلكه دنياي بشر را نيز در منجلابي از فتنه و دشمني و كينه توزي و فساد غرق مي كند
3 ـ آزاد ساختن انسان از اسارت : در نگرش اديان الهي منزلت واقعي انسان در گرو رهايي از همه بندهاي اسارت اعم فكري و مادي و خودي و بيگانه است . زماني اين رهايي به دست مي آيد كه بشر تنها بنده خدا باشد و خود را از هر نوع قيد و بندي جز آنچه از سوي خداست رهاسازد. انبيا وظيفه دارند تا انسان را از بندهاي اسارت برهانند شخصيت واقعي او را به وي بشناسانند و راه و رسم بندگي خدا و رهايي از بندگي هر طاغوتي را به او بنمايانند. گرفتاري انسان در فسق و فجور بزرگترين اسارت براي روحي است كه مي تواند در آسمان بلند معنويت صعود كند. خداوند درباره رسول خود مي فرمايد :
آن كه به نيكي فرمانشان مي دهد و از ناشايست بازشان مي دارد و چيزهاي پاكيزه را بر آنها حلال مي كند و چيزهاي ناپاك را حرام و بار گرانشان را از دوششان برمي دارد و بند و زنجيرشان را مي گشايد . (اعراف 157 )
4 ـ تحقق امنيت و عدالت اجتماعي : عدالت اجتماعي يكي از اصول مهم تمدن اين جهاني در دعوت انبيا است . خداوند به هيچ روي ميانه اي با ظلم ندارد نه آن را دوست دارد و نه به آن دستور مي دهد خداوند تنها و تنها عدل رامي پسندد و از همه انسانها مي خواهد تا براساس عدالت با يكديگر رفتار كنند. چنان كه مي فرمايد :
خدا به عدل و احسان و بخشش به خويشاوندان فرمان مي دهد و از فحشا و زشتكاري و ستم نهي مي كند . (نحل 90 )
عدالت بهره مندي همه انسانها از حقوق الهي و طبيعي براساس شايستگي آنها و ضوابط شرعي است . هر نوع تجاوزي به حقوق ديگران و محروم ساختن آنها از حقوق شناخته شده الهي با عدالت تعارض دارد. عدالت اجتماعي روح قوانين اسلامي و تحقق آن يكي از وظايف مهم انبيا و رهروان راه آنهاست . در جامعه اسلامي هر انساني حقوق ويژه تعريف شده اي دارد كه در سايه امنيتي كه دولت اسلامي بايد ايجاد كند مي تواند از آن بهره مند شود. هيچ كس نمي بايست ديگري را از حقوق حقه خود محروم سازد. امير بر مردم حقي دارد و مردم نيز بر امير به همين قياس فرزند نسبت به پدر و بالعكس زن در قبال شوهر و بالعكس . اگر در جامعه اسلامي جايگاه عدالت سست شود تمدن اسلامي يكي از مهم ترين استوانه هايش را ازدست خواهد داد. تا وقتي كه جامعه گرفتار ظلم و تجاوز به حقوق ديگران باشد نمي تواند راه كمال را طي كند نمي تواند انسان سالم بسازد و زمينه پيشرفت مادي و معنوي جامعه را فراهم كند.
به يقين بايد يكي از علل افول تمدن اسلامي را در روي كارآمدن سلاطين جابر و ستمگر دانست . خداوند در قرآن از عدالت اجتماعي تعبير به « قسط » مي كند و آن را حاصل و نتيجه فرستادن كتاب ميزان و حديد مي داند :
ما پيامبرانمان را با دليل هاي روشن فرستاديم و با آنها كتاب و ترازو را نيز نازل كرديم تا مردم به « عدالت » عمل كنند. و آهن را كه در آن نيرويي سخت و منافعي براي مردم است فرو فرستادي (حديد 25 )
عدم وجود عدالت اجتماعي سبب رسوخ سستي در اركان جامعه خواهد شد اميد به زندگي از بين خواهد رفت و زماني كه انسان شاهد از بين رفتن ثمره تلاش خود باشد در انجام وظايفش كوتاهي خواهد كرد. جان كلام آن كه علي عليه السلام فرمود : استواري آسمان و زمين به عدل است چنين است جامعه انساني اسلامي
آفت هاي تمدن ديني
آفت هاي تمدن ديني به تناسب تضعيف اصولي است كه اين تمدن را پايه گذاري كرده و اركان آن را ساخته است . اگر انديشه هاي شرك آلود در جامعه ديني نفوذ كند و از وسعت نفوذ عقيده توحيد كاسته شود بايد در انتظار زوال تمدن ديني بود.
زماني كه در جامعه اسلامي علم ودانش به ويژه معرفت خداوند از ميان برود و جهل و عقب ماندگي جايگزين آن شود نابودي تمدن ديني سرنوشت قطعي جامعه ديني است . زوال اخلاق ديني در يك جامعه مذهبي و رواج فسق و فجور انحلال آن جامعه را در پي خواهد داشت . به همين قياس اگر ظلم جايگزين عدالت اجتماعي شود جامعه ديني را رو به ويراني مي برد.
اين را هم بايد دانست كه توجه به دنيا از پايه هاي تمدن اسلامي است گر چه زندگي واقعي و جاودانه در آخرت است . اگر نگرش هاي صوفيانه در جامعه ترويج شود مردم متدين جامعه از تلاش براي آباداني دنيا بازخواهند ماند.
برآمدن و درخشش تمدن اسلامي را بايد مربوط به قوت عناصر ياد شده دانست چنان كه افول تمدن اسلامي ريشه در دور شدن از همان اصول دارد.
تمدن اسلامي از درخشان ترين تمدن هاي بشري است كه آثار و يادگارهاي فراواني از آن بر جاي مانده و هنوز حضور قاطعي در عرصه تمدن جهاني دارد.
تمدن اسلامي به عنوان يك نمونه شناخته شده از تمدن هاي ديني كه گرد و غبار تاريخ آن را پنهان نكرده نشانگر توجه همزمان مسلمانان به دنيا و آخرت است پيشرفت هاي دنيوي همراه باتوجه به مساله عبوديت و معنويت ركن اصلي واساسي در تمدن اسلامي است .
عدالت اجتماعي يكي از اصول مهم تمدن اين جهاني در دعوت انبيا است .
زماني كه در جامعه اسلامي علم و دانش به ويژه معرفت خداوند از ميان برود و جهل و عقب ماندگي جايگزين آن شود نابودي تمدن ديني سرنوشت قطعي جامعه ديني است . زوال اخلاق ديني در يك جامعه مذهبي و رواج فسق و فجور انحلال آن جامعه را در پي خواهد داشت .

موسسه فرهنگي دانش و انديشه معاصر كتاب « تكامل زيستي و آيات آفرينش » را در 83 صفحه منتشر كرده است . اين كتاب را ابراهيم كلانتري به سفارش كانون انديشه جوان تاليف نموده است . برخي عناوين مطالب كتاب مذكور چنين مي باشد : سيماي جهان در نگاه دانشوران انسان محصول تكامل موضع عالمان دين در قبال نظريه تكامل ديدگاه قرآن كريم درباره خلقت انسان بررسي سازگاري و يا ناسازگاري نظريه تكامل با محتواي آيات خلقت و عناوين متعدد ديگر.
در پايان كتاب چكيده آن را چنين مي خوانيم :
پيشرفتهاي علمي بشر كه در عصر حاضر سرعت اعجازآميزي به خود گرفته همانگونه كه عرصه معيشت انسان را دگرگون ساخته حوزه معرفت آدميان را نيز به گونه اي جدي متاثر ساخته است . حوزه الاهيات نيز كه بر محور شناخت و ايمان به مبدا ازلي و فوق طبيعي براي هستي استوار است به نوبه خود از محصول علم جديد تاثير بسيار گرفته است . در قرن 19 ميلادي كه « فرضيه تكامل زيستي موجودات زنده » توسط زيست شناس انگليسي چارلز داروين به حوزه علوم جديد عرضه شد به سرعت اين سئوال در اذهان شكل گرفت كه آيا اين فرضيه با اعتقاد به وجود خداي آفرينش گر كه هستي و از جمله انسان را با قدرت اراده علم و هدف معين آفريده است سر سازش دارد يا نه از آن زمان تاكنون اين سئوال همواره محور مباحث بسياري قرار گرفته و پيرامون آن كتابها و مقالات بسياري به رشته تحرير در آمده است .
كتاب حاضر به بررسي نسبت ميان نظريه تكامل و آيات آفرينش انسان در قرآن پرداخته و با سيري منطقي ابتدا فرضيه مذكور را مورد بررسي و نقد قرار داده و آنگاه به جمع بندي آيات آفرينش انسان در قرآن پرداخته و سپس پاسخ هاي منطقي و شفافي را بر خواننده گرامي عرضه نموده است . گرچه بناي اين نوشتار از آغاز تا انجام بر اختصار است ; ليكن خواننده گرامي با مطالعه دقيق آن به نيكي بر اين نكته واقف خواهد شد كه از ناحيه فرضيه تكامل هيچ چالشي ـ چه جزيي و چه كلي ـ متوجه آيات آفرينش در قرآن كريم نخواهد شد.