بحران آذربايجان
26
سه شنبه 25 دي
امروز دكتر آمد منزل ما تا در خصوص قضيه انبار كه پيش زمامداران فعلي تشبثاتي خواهيم نمود صحبتي بنماييم . بنا شد مشاراليه اول با آقاي بادكان كه رئيس فرقه و از قضيه مستحضر است مطلب را مذاكره نمايد. اشكال قضيه در اينجا است كه وضع داخلي حكومت ملي مختل است و روابط روساي فعلي باهمديگر به هيچ وجه روشن نيست و نفاذ امر روساي دولت و فرقه در جاهاي دور مثلا در محل كاودوان مراغه مشكوك است .
شب بعضي از راديوها خبر دادند كه در محافل كنفرانس ملل متفق در لندن انتظار مي رود كه ايران قضيه اختلاف ايران و شوروي را در كنفرانس طرح نمايد; انگليس و آمريكا براي احتراز از رنجش روسيه به اين چندان متمايل نيستند.
امروز راديوي لندن در پخش تركي صبح خود خبر داد كه سيد حسن تقي زاده در كنفرانس صحبت خواهد نمود; اما توضيح نداد كه صحبت نماينده ايران راجع به چيست .
آقاي اشرفي رئيس ماليات بر عايدات و آقاي صابر عضو ماليات بر عايدات توقيف شده اند. علت توقيف معلوم نيست . فعلا در جاي آقا اشرفي حاجي خان برومند كار مي كند. وي برادر حاجي ميرزا كاظم خان مدير روزنامه فرياد آذربايجان است كه در زمان قيام تبريز در خصوص مساله نظام اجباري منتشر مي شد. خود حاجي ميرزا كاظم خان هم در آن زمان گرفتار و تحت تعقيب قرار گرفت و به همان مناسبت به حاجي ميرزا كاظم خان كه حالا چند سال است كه فوت كرده است « فرياد » لقب داده اند. حاجي خان برومند پدر زن آقاي عظيمي وزير عدليه فعلي آذربايجان است .
راديوي تركيه امروز صبح گفت كه روس ها به نمايندگان جرايد انگليس و آمريكا در طهران كه خيال مسافرت به آذربايجان داشته اند اظهار نموده اند كه مسافرت آنها فعلا بي مورد و در آذربايجان به خوشي تلقي نخواهند شد. باز همان راديو خبر داد كه روس ها در اين نزديكي ها به دولت ايران يادداشتي (نوت ) داده و به رسميت شناختن استقلال آذربايجان را درخواست خواهند نمود.
راديوي تركيه از راديوي دهلي نقل نمود كه محافل مطلع در طهران به اين عقيده هستند كه اگر حكيمي استعفا بدهد كليه مطالبات روس ها از ايران بجا آورده خواهد شد.
امروز كه روز جلسه مجلس ادبي خودمان است با عده تقليل يافته مجلس را در منزل خودمان تشكيل داديم . آقاي قاضي به مناسبت اين كه مهمان به منزلشان آمده بود عذر آورده بودند. اگر چه به نظر من اگر مهمان هم نمي آمد بنا نداشت كه بيايد. در عوض آقا ضيا كه از اجزاي رسمي مجلس ادبي نيست حضور داشت و راجع به قضيه تفنگ به آقاي پنبه اي رجوع نموده بود و رفع مزاحمت حاصل شده است .
قريه موجود مباركه در تقريبا چهار فرسخي تبريز واقع است و سكنه آن ارمني هستند ملكا به همشيره آقا ضيا متعلق است كه فعلا با شوهر خود ميرزاعلي اصغر جوادي مقيم طهران است . سابقا چند نفر از رعاياي آنجا مشتري اجاره شده اند و به عنوان زيانبود مبلغي ظاهرا در حدود سيصد تومان به آقاي جوادي پرداخته اند. بعد منصرف از اجاره شده و از زيان بود هم صرف نظر نموده اند. حالا كه اوضاع منقلب شده است سه نفر از ارامنه مسلح از آقا ضيا كه به كارهاي جوادي رسيدگي مي كند زيانبود را مطالبه نموده اند. آقا ضيا هم كه از قضيه دلگرمي حاصل نموده بود كه به حرف حسابي رسيدگي مي شود به ارمني ها تشر زده و از خود رانده است . بعد با خليفه ارامنه كه از قضيه مستحضر بود ملاقات نموده است . خليفه هم خيلي احترام نموده است و گفته است قهوه درست نموده براي آقا ضيا آورده اند. راجع به قضيه زيانبود هم وعده داده است كه ارمني ها را خواسته و امر خواهد نمود كه مزاحمت ننمايند. اگر گوش ندادند كاغذي خواهد داد كه كيفيت اصل قضيه را توضيح بنمايد و با آن كاغذ جوابشان داده بشود.
از اين طرز حركت خليفه ارامنه خيلي خوشم آمد. در ايران غالبا در اين گونه موارد كه كسي از زورگويي يك نفر شكايت بكند مي گويند آقا چه بايد كرد; اوضاع اين طور شده است . هر چه مي خواهد بدهيد دهنش را ببنديد. سيصد تومان كه براي شما چيزي نيست به منزله 30 تومان سابق است . آدم اين پول را بدهد صورت اين جور اشخاص را نبيند بهتر است و از اين قبيل حرفها و مقصودش هم اين است كه خود را از زحمت مداخله در اين كار آسوده نمايد. شايد از اين راه باشد كه در ايران هميشه حس تسكين قيل و قال براجراي عدالت و فصل خصومت بر احقاق حق غلبه داشته است و اين جور فيصله دادن را در اصطلاح خودشان كدخدامنشي مي گويند.
امين پور مستنطق را كه چند روز بود كه توقيف شده بود مرخص نموده اند.
