بحران آذربايجان
24
جمعه 21 دي
مجمع ملل متفق ديروز در ساعت ... در لندن افتتاح يافت . نمايندگان ايران كه در وقت افتتاح حاضر بودند : رئيس آقاي تقي زاده و طرف راست او آقاي باقر كاظمي و دست چپ وي آقايان عدل و عبده و زينل و چند نفر ديگر بودند. در تالار سانترال هاي كه هفتصد نفر در آن بودند كه دويست و بيست نفر آن نمايندگان پنجاه و يك دولت بود; جايي هم براي مخبرين راديو گذاشته بودند كه شنوندگان خود را از جريان قضايا مطلع مي نمودند. از جمله يك نفر فارسي گو و يك نفر تركي و يك نفر عربي گو شنوندگان خود را تقريبا ده دقيقه از آن تالار از كيفيت مراسم افتتاح مطلع مي نمودند. از چند روز قبل در روزنامه ها و راديو صحبت از رياست موسيو سپاگ وزير امور خارجه بلژيك به طور امر مسلم در ميان بود لكن وقتي كه در جلسه صحبت از تعيين رئيس براي مجمع به ميان آمد نماينده روسيه وزير امور خارجه نروژ1 (لي ) را پيشنهاد نمود . نمايندگان لهستان و اكراني و دانمارك پيشنهاد روسيه را تاييد نمود. بالاخره بنا به اخذ راي مخفي گذاشتند. موسيو سپاگ با 28 راي به رياست انتخاب شد .
نطق مختصري رئيس مجمع نمود. بنا شد كه نطق خودش را فردا بكند. پيشنهاد غير منتظره روس راجع به اين رئيس مجمع اسباب حيرت در بعضي محافل شده است . راديوي طهران ديشب نطق آقاي صادقي نماينده تبريز را در مجلس نقل نمود كه در آن نطق آقاي صادقي مبلغي از بانك ملي تبريز تمجيد نموده بود. آقاي صادقي گفته است كه به واسطه پرداخت نكردن ماليات مردم اعتبار بانك ملي در تبريز در معرض تزلزل است و درخواست كرده است كه دولت اقدامي بكند كه بانك ملي تبريز بتواند حساب مردم را پرداخت نمايد.
راديوي طهران همچنين نطق آقاي فريور را در مجلس نقل نمود. در نقل خود آقاي فريور گفته است كه كوميسيون امور خارجه مجلس پيشنهاد فرستادن كوميسيون تحقيق درباره ايران را رد كرده است و از دولت هم خواستار شده است كه اين پيشنهاد را قبول نكند. آقاي هژير وزير ماليه كه در مجلس حاضر بوده جواب داده است كه دولت اين پيشنهاد را قبول نكرده است . بعضي از نمايندگان در اين خصوص از دولت تشكر نموده اند. فرمانفرمائيان هم در خصوص توقيف سرتيپ درخشاني از وزير جنگ توضيح خواسته است . وزير جنگ خواسته است كه جواب بگويد مجلس از اكثريت افتاده است .
مسافرت ابن السعود پادشاه حجاز به مصر و استقبال ملك فاروق از وي تشريفات پذيرايي مفصلي كه در آن موقع به عمل آمده است در راديوها خيلي با اهميت تلقي شده است ; و ورود ابن السعود به قاهره مصادف بود با افتتاح مجلس ملل متفق در لندن . راديوي لندن به زبان عربي گفت كه در اين روز دو حادثه مهم تاريخي اتفاق افتاده است كه يكي ملاقات دو پادشاه عرب و ديگري افتتاح مجلس ملل متفق است . دولت مصر مبلغ پانصد هزار ليره خرج پذيرايي ابن السعود مي كند. ابن السعود دوازده روز در قاهره خواهد ماند و در اين مدت در قصر زعفران اقامت خواهد داشت . ده تا از پسرهاي ابن السعود همراه وي مي باشند. نود نفر هم حاشيه دارد.
اما اوضاع آذربايجان تاريكي خود را حفظ مي كند. دو روز قبل اعلان نموده بودند كه ساعت شش صبح (كه قبل از طلوع آفتاب مي شود) اعضاي حزب براي حركت به سان يا رژه حاضر بشوند. بعد روز پنجشنبه عصر حكم فسخ گرديد. طبعا اين حكم و فسخ منشا تعبيرات گوناگون در ميان مردم شده است . در شماره 20 دي روزنامه آذربايجان مقاله اي نوشته شده بود كه معني دار بود. در اين مقاله رئيس دولت از رفتار اعضاي دولت شكايت نموده بود كه بنا به اظهار وي بعضي از آنها در خيال منافع شخصيه اند. بعضي از آنها به اصرار درخواست اتومبيل سواري مي نمايند و در اين خصوص آقاي پيشه وري مي نويسد كه طرز توقعات آنها طوري است كه آدم مي خواهد به كائنات فحش بدهد. در آخر مقاله رئيس دولت اينجور اشخاص را تهديد نموده بود كه اينها در صورت ادامه رفتار خودشان به عاقبت كاظم مشهور به (قارني يارتيخ = شكم پاره ) گرفتار خواهند شد. اين نوشته كه سر مقاله روزنامه آذربايجان را تشكيل مي داد با حرف (پ ) حرف اول اسم رئيس دولت امضا شده بود. اين مقاله با قراين ديگري كه در خيلي از موارد آشكار است از يك بحران داخلي در باطن تشكيلات دولتي حكومت جديد حكايت مي نمايد.
شنبه 22 دي
ديشب راديوي لندن خبر داد كه دولت ايران در مجلس اظهار داشته است كه دولت ارسال كوميسيون متفقين را قبول نخواهد نمود. ولي در اين خصوص به لندن جواب رسمي نداده است . چون معلوم مي شود كه دولت خيال دارد مساله ايران را به كنفرانس ملل متفق احاله بنمايد. راديو اظهار نمود كه دولت ايران بايد تامل بكند كه ارجاع اين مساله به كنفرانس مفيد است يا نه . آمريكا اظهار داشته است كه راجع به اين مساله اظهار رايي نخواهد كرد. ظاهرا انگليس هم همين رويه را داشته باشد. در جلسه پنجشنبه مجلس دكتر مصدق از دولت درخواست نموده بود كه به آقاي تقي زاده دستور بدهد كه اين مساله را در كنفرانس طرح نمايد.
از اوضاع داخلي ايران و مخصوصا آذربايجان از همه جا كمتر اطلاع در دست است . امروز صحبت از طرفيت كلباغيها( ) كه ظاهرا از اكراد هستند با فدائيان در ميان است . از شلوغي اروميه هم اخبار مبهم در ميان مردم منتشر است . امروز از شلوغي قراجه داغ هم خبري شنيدم كه عبدالصمد خان نامي با چند صد نفر سوار با قواي دولت آذربايجان زد و خورد مي كند. عيب كار در اين است كه سياست استتار را دولت جديد از حكومت ايران به ارث برده و مبلغي هم بر آن افزوده است . قضيه جمع آوري ماليات هم مثل اينكه پيشرفت روزهاي اوليه را ندارد. در حدود يك كرور تومان ظاهرا پول جمع كرده اند. ديگر جمع نمي شود. سرگرداني و بلاتكليفي مردم هر روز بيشتر مي شود. از آن طرف هم دولت جديد خيالات عاليه دارد كه مي خواهد آنها را بدون تاخير به موقع عمل بياورد. دانشگاه مي خواهد در اين دو سه روزه مفتوح نمايد. استاسيون راديو مي خواهد تاسيس نمايد. يك شركت تشكيل مي دهند به سرمايه چهار ميليون تومان ; و صحبت آسفالت كوچه ها در بين است .
امروز رفتم منزل طاهرآقا مسعود عموزاده كه مجلس روضه ده روزه منعقد نموده است . از من خواهش نمود كه در خصوص طلب مشاراليه با قدس الحاجيه خانم و ساير كسان وي مذاكره نمايم . مقصودش اين است كه مبلغي از طلب را قدس الحاجيه خانم پرداخت نمايد و براي مابقي هم باز ايشان سند بدهند والا روز سه شنبه اجرائيه را در خصوص حياط محمد صادق خان به موقع عمل خواهد گذاشت . من هم في الجمله وعده دادم كه اقدامي در اين خصوص به عمل بياورم .
ديروز از ابوالقاسم مكتوبي دريافت نمودم . روي پاكت را به تركي نوشته بود. در مكتوب خود ابوالقاسم نوشته بود كه پسران حاجي ميرزا موسي آقا در طهران بي پول هستند. پدرشان يكهزار تومان حاضر نموده است ولي بانك قبول نمي كند و تجار هم امتناع مي نمايند و از من خواسته بود كه براي رساندن پول در تبريز وسيله اي پيدا نمايم .
