بحران آذربايجان
23
چهارشنبه 19 دي
امروز كه نوزدهم دي و چله اول زمستان مي خواهد نصف بشود براي اولين دفعه برفي كه مستحق اسم برف باشد باريده است . اگرچه به جهت ملايم بودن هوا و آب شدن آنچه مي بارد برف زياد تراكم نشده است ; ولي از پنج ساعت به اين طرف احتمالا مي بارد و فعلا كه يك ساعت تقريبا به ظهر مانده است مي بارد و در روزهاي برف رفقاي مباحثه ما نمي آيند و از آن جهت امروز مباحثه را تعطيل نموديم .
از اخبار راديوها كم كم مسلم مي شود كه مساله ايران و روسيه و آذربايجان در كنفرانس متفق مطرح نخواهد شد; اين مساله شايد چندان اهميت نداشته باشد ولي افكار عامه در تبريز و شايد در جاهاي ديگر ايران از اين قضيه چنين استنتاج مي كنند كه نظريات حكومت آذربايجان فايق شده است و سياست و تفوق منظورهاي حكومت مركزي بعيدتر شده است . در راديوي طهران كه چندي بود كه در پخش ساعت نه سرود آذربايجان نواخته مي شد ديگر دو شب است كه نواخته نمي شود و معلوم نيست كه قطع سرود از روي يك حكمتي است با همان طور كه بدون نقشه روشن و غرض متين سرود را مي نواخته حالا هم بدون نقشه و فكر عقلايي قطع كرده اند. بي فكري آورده را بي فكري مي برد. راديوي تركيه خبر داد كه حركت استقلال طلبي در گيلان هم قوت پيدا كرده است . گويا اسم اين دسته از استقلال طلبان جنگلي است و اين اسم اتباع ميرزا كوچك خان مشهور است كه چندين سال در گيلان در مقابل روسها و بعد انگليس ها قواي دولت ايران مقاومت نمود; و اوايل وزارت جنگ رضاخان (پهلوي ) به توسط قزاقها مقتول گرديد. حالا معلوم مي شود نهضت جديد هم مي خواهد از نام نهضت ميرزا كوچك خان و محبوبيتي كه در نقاط مختلفه ايران آن قيام وطن پرستانه داشت استفاده نمايد. همانطور كه در آذربايجان از دموكرات و ستارخان و شيخ محمد خياباني همان استفاده ها منظور است .
راديوي تركيه همچنين خبري نقل نمود كه سرتيپ درخشاني را كه فرمانده لشكر سوم آذربايجان بود و بعد از تسليم شدن به دمكراتها به طهران رفته است حالا دولت ايران به محاكمه كشيده است . بنا بر راديوي ترك وي با دادن خبرهاي غيرواقع دولت را اغرا نموده است تا دستور ترك مقاومت صادر كرده است . اين جور خبرها از راديوي طهران تراوش نمي كند. سياست ايران چه در زمان قوت مثل دوره پهلوي و چه در زمان ضعف مثل حالا هميشه مبتني بر همان سياست استتار است . اين رويه در روزنامه هاي مختلف الملك ايران هم به طور وضوح نمايان است . باز هم راديوي تركيه خبر از جنگ توده چي ها و مليون در آذربايجان داد; در صورتي كه در خود آذربايجان از چنين قضيه اي صحبت در ميان نيست . شايد اين خبر تحريف شايعات راجع به جنگ قواي ملي آذربايجان با اتباع ذوالفقاري در حوالي زنجان است . اوضاع آذربايجان هم درست روشن نيست . هيچ كس نمي تواند راجع به آتيه حدسي بزند. مي گويند آقاي پيشه وري به اروميه رفته است . گاه گاه خبر بعضي عزل و نصبها در ادارات و توقيف اشخاص شنيده مي شود.
از جمله دو سه روز قبل برادرهاي حاجي ميرزا محمود دوزدوزاني را توقيف نموده اند حاجي ميرزا محمود پسر حاجي فخر دوزدوزاني است و از علماي تبريز است . طايفه دوزدوزاني اخيرا ترقي كرده است و تمول آنها از شترداري حاصل شده است . فعلا چندين پارچه ده املاك دارند. چند دانگ دوزدوزان وطن اصلي خودشان از آن جمله است . گويا قضيه توقيف برادرهاي حاجي ميرزا محمود حاجي سيفعلي و حاجي ايمان مربوط به اختلافاتي باشد كه با امير آقا نام اهل خاكي ملكي دوزدوزاني ها كه از مهاجرين بود داشته اند و او را از قريه كوچانده بوده اند.
آقاي حاجي ميرزا عنايت فقهي شوهر عمه مرا هم امروز توقيف نموده اند. ديروز عيالش عمه من در خانه ما ميهمان بود و خيلي نگران بود. گويا بعد از توقيف مستقيما به محبس شهر نو برده اند. علت حبس برحسب معمول اظهار نشده است .
شب گذشته سرلشكر مقدم را در منزل آقاي خديوي كه آنجا وارد بود توقيف نموده و برده اند. آقاي ضيا عموزاده من كه حاضر قضيه بود گفت كه با چند نفر در اطاق آقاي خديوي نشسته و صحبت مي نموديم . در اين بين نوكر آمد به سرلشكر گفت كه معاون وزير جنگ با شما كار دارد. سرلشكر برخاست ; پالتو خود را پوشيد رفت بيرون كه با معاون وزير جنگ غلام يحيي ملاقات نمايد. سرلشكر را فورا بر اتومبيل كه آورده بودند سوار مي نمايند و مي برند. مصدرش هم كه خواسته است با وي همراه برود نگذاشته اند. از آن وقت مراجعت ننموده است . شايع است كه به طهران خواهند فرستاد. در اينصورت ممكن است كه قضيه توقيف مشاراليه مربوط به اتهام اخلاس باشد كه از دو سال به اين طرف تحت تعقيب آن واقع است .
پنجشبنه 20 دي
امروز كه 10 ژانويه 1946 است مجلس مجمع ملل متفق در لندن افتتاح خواهد يافت . در تبريز اين قضيه كه راجع به ايران در اين مجمع گفتگو نخواهد شد اسباب ياس شده است . ديروز در جلسه علني مجلس ثقه الاسلامي و دكتر مصدق بر عليه دولت صحبت نموده اند و بر عليه گفتگوي تعيين كوميسيون سه طرفي (آمريكا انگليس و روس ) براي رسيدگي به قضاياي اخيره صحبت نموده اند.
ثقه الاسلامي اين پيشنهاد را منافي استقلال ايران توصيف نموده است . دكتر مصدق گفته است كه در ايران اختلافي نيست كه محتاج به رسيدگي كوميسيون باشد. اينها مطالبي است كه نگارنده از راديوي طهران شب گذشته فهميدم . ممكن است آقاي مصدق اينجور نگفته باشد. مخالفت ثقه الاسلامي با دولت و ارسال كوميسيون به آذربايجان معني دار است و شايد يك قدمي باشد كه براي نزديك شدن به جريان فعلي برداشته است . تا اين اواخر ثقه الاسلامي از حمله نمودن به حركت استقلال طلبي هر وقت موقعي به دست مي آورد خودداري نمي كرد. طرف مقابل هم در عوض از فحش و بدگويي خودداري نداشت . اسم او را دم سيد ضيا گذاشته بودند و با اين اسم در عنوان مقالات روزنامه آذربايجان نام وي را گنجانده و بچه هاي روزنامه فروش در كوچه و بازار داد زده و روزنامه فروشي مي كردند.
حالا مثل اين كه مي بينند كار قدري جدي شده است و به اصطلاح سمبه پر زور است ; از حرارتش كاسته شده است . اثر آن هم در روزنامه آذربايجان ظاهر شده است و ديگر چندان اسمي از وي برده نمي شود. حاجي ميرزا عنايت را كه ديروز توقيف نموده بودند امروز خلاص نموده اند. راجع به قضاياي زنجان اطلاع صحيح در بين نيست ; اما شايعات مختلف ميان مردم منتشر است .
