از دكتر علي اكبر ولايتي
پس از سالها مبارزه و زندگي سراسر عزت سرانجام هفته گذشته آقاي « علي عزت بگويچ » دار فاني را وداع گفت و بايد در رثاي او همچون رثاي شهيد بلخي بسرائيم :
كاروان شهيد رفت از پيش
و آن ما رفته گيرو مي انديش
وز شمار دو چشم يك تن كم
وز شمار خرد هزاران بيش
كساني كه او را از نزديك مي شناختند تاييد مي كنند كه از نمونه هاي مثل زدني و كم نظير دنياي ما بود. مردي از تبار سلف صالح كه در خط مقدم جبهه كفر پرچم خونين اسلام را در روزگار تلخ و تيره كمونيسم بر ارتفاعات سارايوو برافراشت و به جرم حمايت از نهضت امام خميني (ره ) به زندان جمهوري فدراتيو سوسياليستي يوگسلاوي رفت .
سقوط كمونيسم در مسكو اضمحلال سوسياليسم را در بلگراد به دنبال داشت و عملا بندي كه پيمان يالتا به دست و پاي قوميت هاي مختلف پيچيده و از مجموعه اي نامتجانس يك جمهوري فدراتيو اشتراكي ساخته بود گسيخته شد. ابتدا اسلواني و كرواسي اعلام استقلال كردند و سپس در ماه مارس 1992 آقاي علي عزت بگويچ بوسني و هرزه گوين را يك جمهوري مستقل اعلام كرد. اقليت صرب بوسني شورش كرد و بلگراد هم از آنها حمايت نمود و فاجعه اي بي نظير در تاريخ معاصر بوجود آمد. صربها شروع به قتل تبعيد و نفي بلد دسته جمعي غ مسلمانان از مناطق آبا و اجدادي خويش كردند. از سوي ديگر كروات ها نيز بر سر تصرف هرچه بيشتر سرزمين هاي مورد نزاع مسلمان كشي براه انداختند. شرايط بسيار سنگيني بود. مسلمانان در بين دو لبه تيغه صربها و كروات ها دست و پا مي زدند.
اروپائيان دست بكار شدند. اسلواني با حمايت اروپا به سرعت به استقلال رسيد. كرواسي حمايت واتيكان و بن را داشت . آن هم گليم خويش را از امواج طوفاني بالكان به كناره آدرياتيك برد.
صربها و كروات ها مستقيما " در سارايوو و موستار و هركجا كه ممكن بود حملات خويش را عليه مسلمانان متمركز كردند و فجايعي باورنكردني مرتكب شدند كه از يادآوري آنها عرق شرم بر جبين انسان مي نشيند.
اروپائيان با شعار برقراري صلح به ميدان آمدند ولي اي كاش نيامده بودند. آقاي دكتر « ديويد اوئن » وزير خارجه اسبق انگليس از سوي اروپا مامور ميانجيگري شد. آمريكا در ابتداي امر ظاهرا بركناري نشست و نظاره مي كرد. ظاهرا طرفين منازعه (صربها و مسلمانان ) مورد تحريم تسليحاتي قرار گرفتند ولي تقريبا " تمامي ميراث نظامي يوگسلاوي سابق به صربها رسيد و مسلمانان بي دفاع گوشت جلوي توپ توپچي هاي « ردوان كاراجيج » شدند.
« ناوگان ناتو » مامور محاصره دريايي بوسني شد. و اين سومين حلقه محاصره بعد از حلقه هاي صربها و كرواتها بود كه شكستن آنها نزديك به محال بود. به شليك شبانه روزي صربها و كرواتها گرسنگي و سرماي زمستاني و انواع محروميتها و بيماري ها اضافه شد. اين جنگ قريب سه سال و نيم به درازا كشيد (مارس 1992 تا نوامبر 1995 ) .
براساس بعضي آمارها از جمعيت 2 ميليوني مسلمانان بوسني 200 هزار نفر (10 درصد) جان باختند . در اين فاصله زماني دولت هاي اروپائي چهره زشتي از خود نشان دادند. با عنوان ميانجيگري وارد صحنه شدند ولي بجاي دفاع از مظلوم در عمل دست صربها و كرواتها را براي قتل عام مسلمانان باز گذاشتند.
آقاي دكتر « ديويد اوئن » وزير خارجه اسبق انگليس نماينده « جامعه اروپا » در تحرك ميانجيگرانه بود كه بايد گفت كاري جز كارشكني در كار مسلمانان نداشت . با تلاش « ايران » « كنفرانس اسلامي » فعاليت هائي از خود بروز داد ولي اغلب كشورهاي اسلامي جرات شكستن طلسم تحريم تحميلي عليه مسلمانان را نداشتند.
جمهوري اسلامي ايران منتظر تصميمات « سازمان ملل » و « كنفرانس اسلامي » نماند. ضمن اينكه از هيچ تلاشي براي فعال كردن سازمانهاي بين المللي فروگذار نكرد.
با وجود همه مخاطراتي كه نظام و افراد كمك كننده را تهديد مي كرد سيل كمك ها از سوي دولت سازمانهاي مردمي و افراد كشورمان بسوي بوسني سرازير شد.
در اوج درگيريها اينجانب به همراه هيئتي به بوسني رفتيم . نحوه رسيدن به سارايوو آسان نبود بالاخره يك هواپيماي ابلوشين اوكرائيني را كه در اجاره سازمان ملل متحد بود و كمك هاي امدادي را براي مردم پايتخت مي برد يافتيم كه با اعضاي هيئت بر روي صندلي هائي كه در فاصله تنگ شايد 50 سانتيمتري بدنه هواپيما و كانتينرهائي حامل كمك ها موجود بود نشستيم . علت انتخاب هواپيماهاي ساخت بلوك شرق از سوي سازمان ملل اين بود كه ظاهرا صربها ملاحظه مي كردند و به سوي آنها با ضدهوائي شليك نمي كردند.
قبل از پياده شدن كلاه كاسك و جليقه ضدگلوله بين اعضاي هيئت توزيع كردند كه از زمان پياده شدن و حركت آزاد به روي باند فرودگاه آنها را بپوشيم كه از چشم زخم احتمالي تك تيراندازان صرب در امان باشيم !.
به دوستان مطالبي را قريب به اين مضمون گفتم كه « پوشيدن لباس ضدگلوله موجب شرمندگي ما در مقابل مردم محاصره شده سارايوو خواهد بود. اين مردم نان سوخت و تن پوش و امنيت جاني ندارند و بانهايت رشادت در مقابل توپ و تك تيراندازان و بمباران ايستاده اند و ما كه با سروصدا و تبليغات براي كمك آمده ايم . اگر چنين هيئتي به خود بگيريم و جوشن پوش وارد پايتخت بوسني شويم موجب ياس مسلمانان خواهيم شد و عزت دولت و ملت خود را حفظ نكرده ايم . »
به ملاقات آقاي عزت بگوويچ رفتيم . در دفتر رياست جمهوري ما را پذيرفت . پس از مذاكرات علني و محرمانه در مصاحبه مطبوعاتي مشترك شركت كرديم . بالاي سر ما اثر گلوله توپ (خمپاره ) صرب ها بود و ديوار تخريب شده كاخ حكومتي كاملا توي چشم مي خورد. آقاي علي عزت خطاب به خبرنگاران داخلي و خارجي حدودا چنين گفت : « اگر دولت جمهوري اسلامي ايران نبود اكنون كشور بوسني وجود خارجي نداشت . » از جمله برنامه ها بازديد از گلزار شهداي بوسني بود. به اتفاق آقاي بگوويچ به سمت گورستان رفتيم . در حين عبور از كوچه هاي سارايوو سادگي برخورد آقاي بگوويچ و صميميت ملت در برخورد متقابل بين رئيس جمهور و توده مردم واقعا " شگفت آور و مثل زدني بود. ايشان در حين عبور از كوچه ها ضمن اشاره به جنگل هاي كاج ارتفاعات اطراف سارايوو به من گفت : « فلاني لابلاي اين درختان كاج تك تيراندازان صرب حضور دارند و از آنجا عابرين را نشانه مي گيرند! »
يك شب او ما را در خانه اش ميهمان كرد. خانمش مرحوم شده بود و فرزندش « باقر » شام را پخته بود.
مسلمانان با مشقت و فداكاري توانستند جلوي صربها بايستند و شايد در آستانه يك پيروزي بودند كه آمريكائي هاي كمين كرده وارد صحنه شدند و قرارداد « ديتون » را به مسلمانان تحميل كردند و رياست جمهوري چرخشي را به تصويب رسانيدند. مشكلات اجراي اين قرارداد به قدري بود كه سرانجام آقاي بگوويچ ضمن اعتراض به اين وضعيت از حكومت كنار رفت و سرانجام با بجا گذاشتن خاطره اي افتخارآميز هفته پيش جان به جهان آفرين تسليم كرد. خدايش بيامرزد كه با صداقت پاكي ايمان و جهاد الگوئي مثل زدني از خود بجاي گذاشت .

قسمت ششم
8 ـ طرح و تصويب گزارش كميسيون خارجه راجع به اجازه استفاده مستشاران نظامي آمريكا در ايران از مصونيت و معافيت هاي قرارداد وين .
نايب رئيس : گزارش كميسيون خارجه راجع به اجازه استفاده مستشاران نظامي آمريكا در ايران از مصونيت ها و معافيت هاي قرار دادن وين مطرح است قرائت مي شود.
(به شرح ذيل خوانده شد)
گزارش شور اول از كميسيون امور خارجه به مجلس شوراي ملي كميسيون امور خارجه در جلسه 12 مهر ماه 1343 با حضور آقاي ميرفندرسكي معاون وزارت امور خارجه و تيمسار سپهبد شكيبي معاون وزارت جنگ لايحه شماره 3422 ـ 1343 5 4 ارسالي از مجلس سنا راجع به اجازه استفاده مستشاران نظامي آمريكا در ايران از مصونيت ها و معافيت هاي قرار داد وين را مورد رسيدگي قرار دارد و عينا تصويب نمود اينك گزارش آن را به مجلس شوراي ملي تقديم مي دارد.
ماده واحده : با توجه به لايحه شماره 2157 2291 18 ـ 1342 11 25 دولت و ضمائم آن كه در تاريخ 42 11 21 به مجلس سنا تقديم شده به دولت اجازه داده مي شود كه رئيس و اعضاي هيئت هاي مستشاري نظامي ايالات متحده را در ايران كه بموجب موافقتنامه هاي مربوطه در استخدام دولت شاهنشاهي مي باشند از مصونيت ها و معافيت هائي كه شامل كارمندان اداري فني موصوف در بند (و) ماده اول قرار داد وين كه در تاريخ هجدهم آوريل 1961 مطابق بيست و نهم فروردين ماه 1340 به امضا رسيده است مي باشد برخوردار نمايد.
مخبر كميسيون امور خارجه ـ فتح الله مافي
نايب رئيس : اين لايحه يك فوريتش در جلسه چهارم مرداد تصويب شده است بنابراين فعلا شور نهائي است (سرتيپ پور بنده اخطار دارم ) (صادق احمدي ـ بنده هم اخطار دارم ) آقاي سرتيپ پور بفرمائيد.
سرتيپ پور : طبق ماده 137 اخطار بنده راجع به منافي بودن لوايح و طرحها با قوانين كشور است اخطار راجع به نظامنامه داخلي مجلس مقدم بر اظهارات ديگر است و مذاكرات را در موضوع اصلي متوقف مي سازد ما نمايندگان ايران هستيم در مجلس ايران مجاز هستيم قانون اساسي خارج شويم (صحيح است ـ احسنت ) جناب نخست وزير در نطقي كه امروز فرمودند تاكيد فرمودند كه بايد ما كارهايمان اصولي باشد و اساسي .
قانون اساسي در مملكت ما مبناي عزت ما است (احسنت ) و اگر خداي ناكرده يكي از اركانش صدمه ببيند اي بسا ساير ركن ها دچار صدمه بشود در قانون اساسي حقي براي ملت ايران قائل شده اند كه بنده آن حق را در اينجا عرض مي كنم اصل 71 مرجع تظلمات اهالي مملكت در ديوان عدالت عظمي است (احسنت ـ صحيح است ) در جاي ديگر قيد مي كند اصل 11 متمم قانون اساسي هيچ كس را نمي توان از محكمه اي كه بايد درباره او حكم بكند منصرف كرد (احسنت ) اصل ديگر اصل 50 فرمانروائي كل قشون بري و بحري با شخص پادشاه است (احسنت ) لايحه اي كه عرضه شده به مجلس مزاحم اين سه اصل قانون اساسي است (صحيح است ) دليلش اين است كه اگر بنا باشد يكي از مستشاران احيانا بيكي از ايرانيان تصادم كند مرجع تظلم آن ديوان عدالت است و اگر ما اين لايحه را تصويب كنيم به ديوان عدالت است و اگر ما اين لايحه را به آن ايراني فهمانده ايم كه مرجع تظلم ديوان عدالت عظمي نيست كجا است هر جائي باشد نمي تواند بر وفق قانون اساسي باشد هر چيزي كه قانون اساسي را نفي كند مطرود است (صحيح است ) قسمت ديگر اينكه قدرت فرمانروائي بري و بحري ايران تفكيك پذير نيست (احسنت ) نمي توان عده اي را تحت تعليمات و احكام و فرمانرواي ايران قرار داد و عده اي را مجلس منتزع بكند حق ندارد (صحيح است . احسنت ) اگر بنا باشد ما تا اين حد سهل انگاري بنمائيم اي بسا بسياري از موارد و اصول اساسي قانون كه با عزت ايران پرچم ايران حاكميت ايران مرتبط است متزلزل مي شود قلمرو قضائي ايران محدوده اي است در بين مرزهاي ما آنچنان كه قلمرو قضائي ملت هاي ديگر محدوده اي است در مرز خودشان و مستعمراتشان ايراني اگر قتل بكند در جاي ديگر غير از مرزهاي خودش در ايران محاكمه نمي شود اگر در آنجا كه نظام حقوقي را بهم زده محاكمه نشود جواز قتل گرفته است ايران روي هر مصلحتي كه بوده باشد از همه دوستان خودش كه در قرار داد وين امضا تساوي مطلق گذاشته اند تقاضا دارد كه تجديد نظر بكند در خواهش خودشان اگر هر كسي جزئي از اقتدارات ما را كه بر وفق قانون اساسي به ملت ايران داده شده است قصد نفي داشته باشد براي ما اين فكر را بوجود بياورد كه اگر فردا ناخن بند كرد از كجا كه ساير اقدامات ما را نگيرد و ما ناچار با هر دولتي كه اين طور فكر بكند بايد در حالت دفاعي باشيم من خيال مي كنم كه همه ما مقدساتي داريم در زمين (صحيح است ) كه عمري با آن مقدسات خو گرفته ايم انس گرفته ايم در شدايد از اين مقدسات همت خواسته ايم و بر اثر همان همت بر شدايد ملي و مملكتي غلبه كرده ايم و به نام آن مقدسات و به ياد آنها و به حفظ احترام آنها قسم ياد كرده ايم با خداي خود عهد بسته ايم كه آن مقدسات را محترم بشماريم كه از جمله آن مقدسات قانون اساسي و سلطنت مشروط است و صيانت حقوق و منافع ملي ايران است كدام دولت حاضر است كه ما پيماني كه با خداوند بسته ايم بر آن استوار نباشيم آيا كسي كه بر پيمان خود با خداوند استوار نباشد با مخلوق خداوند استوار مي ماند اين مقدمه فساد است هيچ دولتي فساد دولت دوست را نبايد بخواهد والا دوست شناخته نمي شود ما ميل داريم كه جناب آقاي منصور كه واقعا ميل دارند مرد اصولي باشند و به قانون اساسي احترام بگذارند (عده از نمايندگان مي گذراند) عرض كردم ميل دارند. ايشان فرصت اين را دارند كه مذاكره بكنند از دوستان ما بخواهند ما را در حال صلاح نگاه دارند يكي از شرايط دوستي اين است كه دوست پيمان ما را نسبت به مقدساتي كه داريم محترم بشمارد.
نايب رئيس : پنج دقيقه وقت داشتيد در اخطار نظامنامه اي صحبت بفرمائيد ممكن است در كليات صحبت بفرمائيد مانعي ندارد.
سرتيپ پور : ولي اين لايحه را در حال قابل طرح در مجلس نمي دانم (احسنت ) چرا براي اينكه خلاف قانون اساسي است مگر اينكه ثابت كنند خلاف قانون اساسي نيست .
نايب رئيس : جناب آقاي صادق احمدي اخطار نظامنامه اي داريد بفرمائيد.
صادق احمدي : عرض كنم فرمايشات محكم و مستدل و متين جناب آقاي سرتيپ پور بنده را مستغني كرد كه مزاحم خانم ها و آقايان محترم شوم آنچه كه به عنوان اخطار نظامنامه خواستم عرض كنم و الان به عرض نمايندگان محترم مي رسانم اين است كه اين لايحه در دستور كار روز پنجشنبه گذشته بود بنده كه مطالعه كردم چند اشكال درش ديدم يك عده از نمايندگان مثل بنده فكر مي كردند و تشخيص داده اند رفتم خدمت جناب آقاي مهندس رياضي رئيس مجلس و گفتم كه اين يك اشكالاتي دارد اولا به قرارداد وين اشاره شده كه آن قرارداد تصويب نشده و شما اين را مقدم برقرار داد وين گذاشته ايد ثانيا در مقدمه ماده واحده بر خلاف معمول مقدماتي نوشته شده است كه با توجه به لايحه شماره فلان كه تقديم به مجلس سنا شده از همه اينها گذشته اين لايحه اي است كه حتما بايد به كميسيون دادگستري و كميسيون نظام مي رفت و وظايف كميسيون نظام و كميسيون دادگستري كاملا مشخص است بنده اين طور تشخيص دادم شايد غلط تشخيص دادم ايشان ظاهرا قانع شدند و گفتند اين كار را مي كنم خدمت جناب آقاي خواجه نوري دوست عزيز رسيدم گفتم عين جمله اي كه آنجا گفتم اينجا تكرار مي كنم مخصوصا از لحاظ توجه جناب آقاي نخست وزير گفتم براي بنده مسلم است كه اكثريت محترم مجلس يعني فراكسيون ايران نوين خوشبختانه همه افراد وطن پرست و علاقمند هستند (صحيح است ) اگر غير از اين بود اطمينان داشته باشيد جناب آقاي خواجه نوري بنده در اين مجلس نمي آمدم اما اگر آمدم و افتخار همكاري خانم ها و آقايان را دارم براي اين است كه مي دانم همه خانم ها و آقايان علاقه به كشورشان دارند علاقمند به استقلال كشورشان هستند وطن پرست و شاه دوست هستند خدمت جناب عالي عرض كردم كه اين يك اشكالاتي دارد البته راي اكثريت محترم است ولي شما كه مي خواهيد راي بدهيد توجه بفرماييد نشستم مذاكراتي كردم به هر حال چون نتيجه به اينجا منتهي شد كه اين لايحه از دستور خارج بشود و به كميسيون هاي دارائي و نظام برود بنده هم به سهم خودم كه يك عضو كوچكي از اين مجلس هستم رفتم مطالعه كنم به بينم نسبت باين لايحه مي توانم موافق باشم اگر موافق مي توانم باشم مطالعاتي بكنم كه وجدانم ارضا بشود حتي بنده قصد داشتم كه توي همين هفته خدمت جناب ميرفندرسكي برسم در وزارت امور خارجه بعضي از عهدنامه ها را بخوانم و مطالعات بيشتري بكنم هنوز بنده نمي توانم بگويم مخالفم يا موافق چون مطالعاتم ناقص است يك دفعه امروز آمدم ديدم اين لايحه در دستور امروز قرار گرفته حال نمي دانم اين كاري كه مصونيت ايجاد مي كند براي عده اي و از تعقيب جزائي مصون مي شوند نبايد به كميسيون دادگستري برود اين لايحه كه مربوط به مستشاراني است كه در خدمت وزارت جنگ هستند نبايد به كميسيون نظام برود علي ايحال بنده در حال حاضر نمي توانم نسبت باين لايحه نفيا يا اثباتا نظري بدهم چون مطالعاتم ناقص است نمي دانستم در دستور كار امروز مجلس قرارگيرد عرض ديگري ندارم (احسنت ).
نايب رئيس : آقاي فخر طباطبائي هم اخطار نظامنامه اي دارند بفرمائيد.
فخر طباطبايي : عرض كنم كه قسمتي از عرايض بنده را جناب آقاي صادق احمدي فرمودند بنده اين لايحه را كه مطالعه كردم ديدم اصولا جنبه بين المللي اين لايحه ندارد (صحيح است ) جنبه اصلي اش جنبه داخلي است . مستشاران محترمي كه به آنها جهات فني دادند و براي كشور ما وجودشان لازم است از اين مستشاران مي خواهيم استفاده كنيم و اين مستشاران محترم را استخدام كنيم مستخدم ما هستند. خواستم ببينم آيا به صلاح است يك چنين معافيتي به آنها بدهيم اين مطلقا جنبه بين المللي ندارد يك امر داخلي است وقتي كه ما قائل شديم كه مستخدم باشند اين مستقلا هيچ جنبه بين المللي ندارد يك امر داخلي است وقتي ما قائل شديم كه اين موضوع موضوعي است كه مربوط به حق حاكميت خودمان است و به وجودشان احتياج داريم كه مي خواهيم آنها را استخدام كنيم اين لايحه مي بايست در كميسيون اصلي مورد مطالعه قرار مي گرفت كميسيون هايي كه براي اين لايحه ايجاد حق رسيدگي مي كند صراحت آئين نامه است كميسيون دادگستري است در درجه اول و از لحاظ ديگر اينها چون در استخدام نظام هستند كميسيون نظام هم صلاحيت رسيدگي دارد. مع التاسف اين لايحه به جاي اينكه به كميسيون مربوط برود به كميسيون خارجه رفته به اعتبار اينكه نوشته اند از معافيت موضوع در بند (و) قرارداد وين استفاده مي كنند در صورتي كه آن كميسيون كميسيون اصيل نيست و اين دو كميسيون كه عرض كردم اصالت دارد اين است كه بنده صرف نظر از جهات امر ماهيت امر جناب آقاي نخست وزير خدا شاهد است اينكه بنده عرض مي كنم بنده در اين مجلس افتخار مي كنم با قيافه هايي روبرو شدم كه اسباب افتخار من است همه روشنفكر روشندل و بنده خودم را فرد كوچكي از آقايان حساب مي كنم و دولت جناب آقاي منصور غير از خدمت مملكت به چيزي نمي انديشد و هر خدمتي هر قدم مثبتي كه اين دولت بردارد بنده از دل و جان تائيد مي كنم و يك چيزهايي كه راجع به حقوق داخلي و آئين نامه باشد در كمال دلسوزي و صداقت عرض مي كنم . اين هيچ ارتباطي به هيچ جاي ديگر ندارد ماده 43 آئين نامه صراحت دارد جناب آقاي رئيس محترم مجلس بايد اجازه بفرمايند كه اين لايحه برود و در اين دو كميسيون اصيل مطالعه بشود اگر عرايض بنده نارسا است و استدلالي نيست آن را هم جناب آقاي نايب رئيس محترم مجلس استدلال بكند به اين دليل نبايد برود بنده عرضي ندارم (احسنت )