بحران آذربايجان
قسمت بيست و يكم
يكشنبه 16 دي
امروز هم برف مختصري باريده است . روي زمين سفيد شده است ولي محتاج به روييدن با پارو نيست . هوا ملايم و ابر است . ديشب راديوي لندن در انتشار فارسي خود خبر درخواست سفيران انگليس و آمريكا را داير به اعزام كوميسيون تحقيق به ايران را بيان نمود. راديو تركيه اظهار نمود كه آقاي حكيمي به تعيين چنين كوميسيون مايل است ; اما شاه اين پيشنهاد را رد كرده است . به اين جهت كه اتخاذ تصميم در اين قضيه از وظايف مجلس است . نگارنده اين سطور در علم قوانين بي اطلاع هستم . نمي دانم كه آيا واقعا يك دولتي كه در مجلس اكثريت دارد نمي تواند كه درخواست تشكيل يك كوميسيون مركب از اتباع دول خارجه بدهد تا تحقيقاتي در يك موضوعي در خاك ايران بنمايند يا مي تواند. علي اي حال اين خبر جانب داري شاه از مجلس اگر راست باشد از جنبه ديگر جالب توجه است و آن عبارت از تشابه بسيار واضحي است كه مابين طرز رفتار دربار فعلي و دربار سلطان احمد شاه در مقابل مذاكرات خارجي و تصادم سياست هاي دول بزرگ در ايران مي باشد. اين واقعه و چند تا از قبيل آن كه نزديك هم گذاشته بشود براي يك نفر مطالعه كننده در اوضاع سياسي ايران اين حس را مي بخشد كه دربار هم از دماگوژي خوشش مي آيد و مي خواهد كه ما بين روزنامه نويس ها و يك قسم از مردم كه افكار آنها فعلا در گردشگاه ها و تحولات سياسي بيشتر مدخليت دارد كسب محبوبيت نمايد. خواه آن افكار به استقلال و تماميت ارضي ايران و حتي به آتيه سلسله سلطنتي وفق بدهد يا نه . مختصرا چنين به نظر مي آيد كه محمدرضا شاه پهلوي در همان سراشيبي سير مي كند كه سلطان احمد شاه در سال 1919 مي كرد .
راديوي تركيه خبر مي دهد كه دولت ايران از مطرح نمودن قضاياي ايران وآذربايجان در كنفرانس مجمع ملل متفق در لندن صرف نظر نموده است . باز آن راديو خبر داد كه از وكلاي دست راست و دست چپ به آقاي حكيمي پيشنهاد نموده اند كه استعفا بدهد و براي جانشيني حكيمي اسم (...) سلطنه و علي منصور برده مي شود. ظاهرا مراد از سلطنه قوام السلطنه است كه گوينده مضاف را به جاي نام شخصي گرفته و مضاف اليه را بجاي نام فاميلي و اكتفا به آن نموده است .
راديوي طهران خبر فوت مرحوم حاجي ميرسيد محمد امام جمعه طهران را در سن هفتاد و پنج خبر داد. جنازه مرحوم در مسجد شاه گذاشته شده است كه امروز تشييع به عمل بيايد. بازار ديروز و امروز به همين مناسبت تعطيل است . مرحوم در مقبره خانوادگي واقعه در سر راه حضرت عبدالعظيم (سر قبر آقا) مدفون خواهد شد. خداوند رحمتش كند.
تصادف فوت مرحوم امام جمعه با فوت مرحوم حاجي امام جمعه خوي كه به فاصله كمتر از پنج ماه اتفاق افتاد خالي از غرابت نيست . در كارهاي كه پيش مي آيد و در آنها روحانيون طهران مداخله داشتند نام اين دو امام جمعه بسيار در يكجا برده مي شد و بعضا با صيغه تثنيه ادا مي كردند; مثلا مي گفتند : امام جمعتين هم آنجا بودند; يعني حاجي امام جمعه خويي و امام جمعه طهران . خانواده امام جمعه طهران اول از اصفهان به طهران آمده اند. پدر امام جمعه هم در عصر خودش امام جمعه بود; وي داماد ناصرالدين شاه بود و يك پسر از دختر ناصرالدين شاه داشت ملقب به ظهيرالاسلام كه حالا در قيد حيات است .
دو پسر هم از عيال ديگر داشت كه بزرگتر از ظهيرالاسلام بودند. يكي حاجي سيد ابوالقاسم امام جمعه و يكي همين حاجي سيد محمد امام جمعه كه ديروز فوت نموده است . هر دو برادر در نجف تحصيل نموده بودند و نسبتا با فضل بودند. حاجي سيد ابوالقاسم كه در اوايل گفتگوي مشروطيت امام جمعه بود; و چون با مشروطيت مخالفت نمود از امام جمعه گي معزول و برادرش سيد محمد به جاي وي امام جمعه منصوب شد.
حاجي سيد ابوالقاسم تقريبا 18 سال قبل وفات نمود . حواشي بر مكاسب شيخ دارد كه چاپ شده است .
مرحوم حاجي سيد محمد امام جمعه هم با فضل بود. طلاب طهران از محضرش استفاده علمي و مالي هر دو مي توانستند بكنند. از مراتب فضلي ظهيرالاسلام اطلاع ندارم . همين قدر مي دانم كه داماد مظفرالدين شاه بود. در دوره پهلوي تغيير شكل داده بود. تقريبا بيست روز قبل همين امام جمعه مرحوم با آقاي بهبهاني كه معتبرترين علماي طهران است بيانيه اي امضا نموده بودند كه در آن تخليه ايران از قشون اجانب درخواست شده بود. از آنجايي كه از متن بيانيه ظاهر مي شد كه درخواست هاي آن بنام عموم روحانيون ايران است بنا ببعضي جرايد مخالف دولت در قم اين بيانيه مورد اعتراض واقع شده است . بعضي از علماي قم گفته اند كه بيانيه فقط عقيده شخصي امضاكنندگان آن است و ربطي به عالم روحانيت ندارد و روحانيون از مداخله به كارهاي سياسي اجتناب دارند. نگارنده آن روزنامه را نديده ام و هر چه در اينجا نوشتم نقل از آن هايي بود كه روزنامه را ديده بودند. ولي برحسب وضع فعلي روحانيت در ايران اين جور قضايا محتمل الوقوع بلكه مظنون است .
تلگرافي هم براي آقاي حاجي ميرزا خليل آقا مجتهد راجع به وفات امام جمعه از طهران مخابره شده است . اگر اوضاع در حال عادي بود مقتضي بود كه مجلس ترحيم از طرف آقاي حاجي ميرزا خليل آقا مجتهد منعقد بشود.
از طرف وزارت ماليه آذربايجان اعلاني منتشر شده است كه راجع به ماليات بر درآمد است . تخفيف صدي پنجاه عايدات فلاحتي را به صدي بيست و پنج تغيير داده است . جريمه هم براي اشخاصي كه اظهارنامه نداده اند معين شده است . بعضي تشديدات ديگر را هم حاوي بوده است . با اين تشديدات از يك طرف و ماليات تصاعدي دكتر ميليسپو از طرف ديگر در اين وضع جديد و آشفته خوف ظهور جريانات غيرمنتظره مي رود. خداوند عالم خودش ترحم فرمايد.
راديوي لندن صبح امروز از قاهره خبر داد كه امين عثمان پاشا وزير ماليه سابق از طرف يك نفر ناشناخت به قتل رسيد. قاتل بعد از انداختن تير رو به فرار نهاده است . چند نفر به تعاقب وي پرداخته اند; اما در اين بين دو نفر كه شريك جرم او بوده اند بومب هاي دستي انداخته اند و در اثر آن قاتل موفق به فرار شده است . پاشاي مجروح به مريض خانه حمل شده است و در آنجا تحت عمل جراحي قرار گرفته است ; ولي فايده نبخشيده و فوت نموده است . اين عثمان پاشا از اعضاي حزب وفد و طرفدار دوستي بين مصر و انگليس بوده است . جراحاني كه زخم را عمل نموده اند از جراحان مشهور انگليسي هستند. يكي آميرال و جراح نيروي دريايي است . دولت مصر براي هر كس كه نشاني كه منجر به كشف قاتل بشود بدهد پنج هزار ليره جايزه معين نموده است .
