بحران آذربايجان
قسمت هفدهم
سه شنبه 11 دي
امروز با روز جلسه مجلس ادبي خودمان است . جلسه در منزل ما بخودي خود منعقد است . هوا آفتابي و ملايم است . شب يخ كمي بسته بود. شنيدم از توقيف شدگان حاجي ميرزا علي اكبر بافته اي را خلاص نموده اند. گويا ميرزا تقي بيت الله را هم مستخلص نموده اند و براي هر دو هم يك نفر ضامن شده است . راديو خبر داد كه سه نفر از مخبرين جرايد انگليس به طهران آمده و از آقاي حكيمي ديدن نموده و سئوالاتي نموده اند. مخبر رويتر و آسوشيتدپرس چند سئوال كرده بود كه مهمترش عبارت از اين بود كه آيا دولت ايران از آمريكا و انگليس درخواست كمك در موضوع قضيه آذربايجان خواهد نمود يا نه جواب آقاي حكيمي با عبارتي غير فصيح نفي صريح بود. مخبر ديلي اكسپرس هم چند سئوال نموده است . از همه جالب توجه تر آن است كه آيا ايلات جنوب و مغرب مراجعه به دولت نموده و حاضر به جنگ با دمكرات هاي آذربايجان هستند يا نه جواب آقاي حكيمي مشعر است كه نه تنها از جنوب و مغرب بلكه از نقاط شمالي مملكت هم تلگراف هاي وفاداري و كمك به دولت دريافت شده است . نمايندگان ايران در كنفرانس ملل متفقه كه بيست دي در لندن منعقد خواهد شد معين گرديده است . از اين قرار است : آقاي سيد حسن تقي زاده انتظام دكتر عبده حكيمي ظاهرا برادر رئيس الوزرا
آقاي حاجي ميرزا هاشم روضه خوان از آقاي حاجي ميرزا باقر آقا قاضي روايت نمود كه بنا است فردا با عده اي از علما به ديدن آقاي پيشه وري بروند.
مساله مهمي كه فعلا پيش آمده است مساله ماليات بر عايدات است . دولت جديد به شدت مشغول به جمع آوري ماليات است واشكال آن از دو ناحيه است : اولا از آن جهت كه قرار گذاشته اند آن ماليات را كه دولت تشخيص داده است مودي پرداخت نمايد بعد برود در كوميسيون ثابت نمايد. كه بدهي وي آن قدر نبوده است مازاد آن به وي مسترد خواهد شد. در ايران هم رسم است اداره ماليات بر عايدات عايدات هنگفتي بر موديان تعيين نموده و از روي آن مطالبه ماليات مي نمودند : موديان هم اعتراض مي نمودند : رجوع به كوميسيون مي شد. بالاخره در كوميسيون به مبلغي معقول قطع مي شد كه مودي آن را پرداخت مي نمود. حالا دولت جديد حكم نموده است كه موديان اول آن مبلغ تعيين شده را پرداخت نمايند بعد به كوميسيون اعتراض نمايند. اشكال دويم آن است كه بانك به امر دولت جديد پول مردم را كه به عنوان حساب جاري يا سپرده امانتي در بانك داشتند نمي دهد. حالا خيلي ها هستند كه پولشان در بانك است و مي خواهند به دولت ماليات بدهند حواله بانك را قبول نمي كند. فقط ميزان ربع ماليات را حواله بانك قبول مي كند. سه ربع ديگر را بايد از جاي ديگر پيدا بكند. اگر كار بدين منوال ادامه پيدا بكند كار خيلي مشكل خواهد شد. در بازار چك بانك ملي را توماني نه قران خريد و فروش مي كردند و اين كار تا اندازه اسباب گشايش براي مردم بود. آن را هم شديدا قدغن كرده اند. از جمله اشخاصي كه راجع به قضيه ماليات گرفتار است آقا ضياالدين عموزاده ما است كه هم براي خودش و هم براي علي آقا برادرش ماليات گزافي معين نموده اند. براي علي آقا برادرش كه در طهران است شصت و چهار هزار تومان عايد معين نموده اند در صورتي كه از ربع آن هم كمتر است . ديشب در منزل ما بود. خيلي متفكر و انديشناك بود.
چهارشنبه 12 دي
امروز يك ماه است كه مشغول نوشتن اين يادداشت هستم . در عرض اين يك ماه حوادث مهمي در آذربايجان اتفاق افتاده است . بعضي چيزها كه وقوعش مستبعد و مشكل به نظر مي آمد حقيقتا واقع شد آن هم خيلي به آساني استقلال داخلي آذربايجان فعلا عملي انجام يافته است . چنين به نظر مي آيد كه حوادث اين يك ماه از 12 آذر تا 12 دي منشا حوادث مهمي در تاريخ آذربايجان واقع بشود. ممكن است كه اين استقلال داخلي منجر به تجزيه قطعي از ايران بشود در هر صورت چه استقلال داخلي يا استقلال كامل براي آذربايجان مقدر باشد اعمال و رويه زمامداران فعلي از اين جهت كه مبدا حركت به منزله خشت اول ديوار است در تطورات اوضاع آتيه آذربايجان از حيث خوبي و يا بدي مدخليت عظيمي خواهد داشت . خداوند عالم مرحمت خويش را شامل اهالي آذربايجان بفرمايد. آمين .
ديشب راديو نطق دكتر مصدق را خبر داد كه به دولت اظهار بي اعتمادي نمود. همچنين عدم اعتماد خود را به هيئت نمايندگي ايران كه در مجمع ملل متفق در لندن ايران را تمثيل (نمايندگي ) خواهند نمود ابراز داشت . در خصوص اعلام جرم به سهيلي و تدين و (محمود) بدر (وزير دارايي ) هم صحبت نمود از آنجايي كه كوميسيون مخصوص مجلس تدين را تبرئه نموده بود. نسبت به راي كوميسيون در مجلس راي گرفته شد. با اكثريت راي كوميسيون رد و بنا شد كه پرونده (دوسيه ) به ديوان كيفر ارجاع بشود. از نود نفر نمايندگان حاضر فقط دوازده نفر راي موافق با كوميسيون داده اند مابقي يا مخالف يا ممتنع بوده اند كه ممتنع ها هم جزو مخالفين محسوب شده اند. راي مخفي بوده است .
عصر رفتم منزل آقاي مجتهد تا از جريان ملاقات ايشان با آقاي پيشه وري كسب اطلاع نمايم . معلوم شد كه ملاقات پريروزي به عمل نيامده و به جهت ناخوشي آقاي پيشه وري ملاقات به امروز محول شده بود. ايشان هم امروز ساعت ده با آقاي حاجي ميرزا باقر آقاي قاضي و حاجي ميرزا علي اصغر آقا شيخ الاسلام در عمارت عالي قاپو از آقاي يشه وري ديدن نموده اند. مجلس به خوشي گذشته است . آقاي باش وزير خيلي احترام از آقايان نموده است . حتي خواسته است دست آقاي مجتهد را هم ببوسد ايشان مانع شده اند. صحبت هم خيلي مودبانه بوده است . چايي و شيريني آورده اند. صحبت از امنيت فوق العاده كه در شهر برقرار است و بعضي ناامني ها در اطراف به ميان آمده است . باش وزير اظهار نموده اند كه صدرهاي اطراف را احضار نموده اند كه براي امنيت در اطراف به آنها تعليمات داده بشود وامنيت در اطراف به زودي مستقر خواهد شد. مجلس با خوشي خاتمه پذيرفته است . تصور مي كنم كه اين مجلس اثر نيكويي داشته باشد وان شاالله خالي از فوايد نوعي نخواهد بود. آقاي ثقه الاسلام بنا بوده كه بيايند ولي تا آقايان آنجا بودند نيامده است . ممكن است بعد خودش تنها رفته باشد. مجتهد قاضي شيخ الاسلام وثقه الاسلام هيئت روحاني رسمي ديدن نمودن اين اشخاص از رئيس دولت جديد يك نوع رسميت دادن به دولت جديد از نظر روحانيت است .
در روزنامه آذربايجان شماره امروز چهارشنبه 12 دي خبر انتصاب فرماندارها (حكام ) : اردبيل اهر خلخال و خوي را درج نموده بود. فرماندار اردبيل خاكپور است كه پنج شش ماه قبل رئيس شهرباني تبريز بود در اثر مسامحه كاري كه در قضاياي ليقوان از وي ديده شده بود بعد از آمدن هيئت تفتيش سرلشكر جهانباني معزول گرديد. حالا حاكم اردبيل گرديده است . گويا حكومت اردبيل سابقا مرغوب ترين حكومت هاي ولايت آذربايجان بوده است . در زمان قاجاريه كه براي هر حكومت بايستي پيشكشي به وليعهد يا حاكم آذربايجان داد پيشكش حكومت اردبيل از همه بيشتر بوده است . نيكجو كه در آن وقت رياست نظميه خاكپور كفيل ايالت بود و شغل خاكپور به جهت جانبداري از توده از نظر دولت افتاده بود علي القاعده بايستي كار او هم امروزها خوب باشد اگر چه فعلا اسمي از وي در ميان نيست و ظاهرا در شغل قديم خود رياست گمرك برقرار است .
