مرتفع ترين نقطه يك سرزمين را ذروه يا سنام آن گويند. از اين رو در زبان عرب هم به كوهان شتر سنام گفته مي شود. هر چيزي را سنامي است . « سنام الرجل علوه و شوكته » سنام قرآن آيه الكرسي است . سنام زمين مكه و كعبه مشرفه است . سنام مصيبت حادثه عاشورا و مصيبت سيدالشهدا است . زمان نيز سنام دارد سنام يوم و يك شبانه روز سحر آن است . روزي بي سحر لطف و صفايي ندارد. براي ايام هفته شب جمعه سنام آن هفته است . يك هفته توجه و مراقبت لازم است براي باريافتن به شب جمعه و توشه برداشتن آن . هفته ها بايد منتظر ماند و كشيك كشيد تا به سنام سال يعني ماه هاي رجب و شعبان و رمضان نائل شد. و در ميان اين سه ماه ذروه و سنام ماه مبارك رمضان است . چنانكه ليله القدر سنام و نقطه اوج عظمت و شوكت ماه رمضان و تمامي ايام و ماههاي سال شمرده مي شود. « ليله القدر خير من الف شهر » يك دوره سال توجه و تذكر لازم است . ماهها سحرخيزي نياز است و شب جمعه ها مراقبت مورد حاجت است بايد سنام ايام و هفته و ماهها را طي كرد و از رجبيون و اهالي شعبان گشت تا از سنام سال و فيض رمضان متنعم گشت . اما نكته اصلي و پرسش اساسي آن است كه چه راز و رمزي در ماه مبارك رمضان نهفته است كه اين ماه را از تمامي ماه هاي سال شرافت بخشيده و آن را ذروه و سنام ماه هاي ديگر قرار داده است آيا سر مطلب در آن است كه شهر رمضان ماه نزول قرآن است يا نزول قرآن هم از آثار سنام بودن ماه مبارك است آيا ريشه اين شوكت و علو رفعت در آن نهفته است كه روزه گرفتن در ماه رمضان فريضه اي همگاني است يا آنكه روزه نيز از آثار و سلسله معلولات سنام بودن ماه مبارك به شمار مي آيد
به نظر مي رسد سر و راز موضوع را در خطبه شعبانيه حضرت رسول (ص ) كه در آستانه حلول شهر صيام براي مردم ارائه گشت مي توان جستجو كرد. « ايهاالناس قداقبل اليكم شهرالله » (1 ) اي مردم ماه الهي بر شما روي نموده است ماهي كه نزد خداوند برترين ماه است روزها و شبها و ساعتهاي آن از روزها و شبها و ساعات دوران سال متمايز است و برتري دارد. اما سر اين ذروه بودن ماه رمضان در چيست در اين است : « هو شهر دعيتم فيه الي ضيافه الله و جعلتم فيه من اهل كرامه الله » شهر رمضان به ضيافت و ميهماني الهي خوانده شده ايد و اهليت دريافت كرامت پروردگار را پيدا كرده ايد.
پروردگاري كه خوان رحتمش سراسر هستي را فراگرفته است « و رحمتي وسعت كل شي » (2 ) و تمامي ذرات آفرينش بر سفره فيض بيكران او نشسته اند و از نعمتهاي لايتناهي او بهره مي برند. بندگان خود را به ضيافت خوانده است و سفره اي خاصي براي آنان تدارك ديده است كه با آن رحمت گسترده و فيض عام تفاوت دارد. اين يك بار خاصي است كه با آن بار عام و همگاني تفاوت جوهري دارد.
ويژگي منحصر به فرد ماه مبارك رمضان كه آن را به منزله دوره ماه هاي سال و قله مرتفع ساير زمانها قرار مي دهد دعوت به ضيافت الهي است و فريضه صيام ماه مبارك و نزول قرآن در آن آثار اين ضيافت پر بها شمرده مي شود.
اما پرسش مهم فراروي هر انسان خردمند نكته سنجي كه مي خواهد از اين فيض بي بهره نماند و خود را به اين قله مرتفع برساند آن است كه اولا ماهيت اين ميهماني الهي چيست
ثانيا طريق رسيدن به اين سنام مرتفع و ضيافت پرشكوه چگونه است
پاسخ در پرسش بالا را با استفاده از ديدگاه هاي عرفاني معمار بزرگ انقلاب اسلامي و معلم كبير اخلاق و عرفان ديني امام خميني (قده ) پي مي گيريم .
ماهيت ضيافت الله
به تفسير امام خميني ضيافت الله همان معدن عظمت است خداوند تبارك و تعالي براي ورود به معدن نور و عظمت از بندگانش دعوت فرموده است (3 )
معدن عظمت كه در نگاه امام خميني به عنوان ماهيت واقعي ضيافت الله و تفسير آن معرفي شده است گوهر گرانبهايي است كه در مناجات شعبانيه سالك الي الله از خداوند متعال درخواست رسيدن به آن را دارد :
« وانر ابعبار قلوبنا بضيا نظرها اليك حتي غرق ابصار القلوب حجب النور فتصل الي معدن العظمه فتصير ارواحنا معلقه بعز قدسك . »
معدن عظمت قلع مرتفع و با شكوهي است كه پس از عبور حجابهاي ظلماني و درپي خرق حجب نوراني فتح آن براي آدمي امكان پذير است و انسان براي رسيدن به آن به قول حضرت امام (ره ) بايد كمال انقطاع از دنيا پيدا كند. بايد تمام حجب ظلماني و نوراني پاره و كنار زده شود. تا به مهمانسراي الهي كه معدن عظمت است بتوان وارد گرديد . (4 )
با اين تفسير است كه مي توان اذعان كرد رسيدن به معدن عظمت منتهاي درجه انسانيت و غايت آمال آرزوي مالكان كوي رب است كه نمي توان درجه و رتبه اي برتر يا حتي هم عدل آن براي كمال و تعالي انسان سراغ گرفت .
با توجه به عظمت اين قله سر به فلك كشيده انساني معلوم است كه فتح آن در توان هر كس نيست و انسان به خودي خود با اين هم ضعف و كاستي و جهل و شهوت و گرفتاري در چنگال هواي نفس و دام ابليس توان طي اين راه پر زحمت را ندارد مگر اينكه دست مدد غيب الهي از او دستگيري كند واين سر آن است كه خداوند سبحان با آن رحمت و فيض بي انتهايش براي دستگيري از بندگان خوب و دوست داشتني خود ماه رمضان را براي ضيافت خود فراهم كرده است تا در اين ميهماني پرشكوه آفرينش كه سفره اي زيباتر و رنگينتر و گسترده تر از آن نمي توان سراغ گرفت ضيافتي كه در آن تمامي اسما و صفات بي شمار الهي جلوه گر است بندگان صالح خود را ميزباني كند و در اين بار عام خود آنها را به ذروه با شكوه معدن عظمت رهنمون گردد.
حضور در ضيافت الله
به قول امام امت (ره ) غير از خود حضرت رسول (ص ) كسي آنگونه كه او دعوت الهي را به اين ضيافت جواب داده . پاسخ نداده است (5 ) چون دعوت مراتب دارد اجابت هم مراتب دارد مرتبه اعلاي اجابت براي رسول خدا(ص ) رخ داد كه با نزول قرآن از او ضيافت و پذيرايي كردند. براي رسيدن به اين ضيافت بايد به رسول الله (ص ) تاسي كرد « و لكم في رسول الله اسوه حسنه » و همچون او رفتار نمود تا به اين بار عام راه يافت . بنابر اين در پاسخ از اين پرسش كه راه حضور و بار يافتن به زيارت و ديدار روي محبوب چيست بايد گفت : چيزي كه انسان را به ضيافتگاه خدا راه مي دهد آن است كه غير خدا را كنار گذارد . (6 ) قانون و قاعده كلي هر ضيافت آن است كه مهمان بايد نسبت به خواسته ها و عواطف ميزبان اهتمام داشته باشد هر ميهماني كه خود را بهتر با عواطف و سلايق ميزبان وفق دهد و خود را به ميزبان نزديك گرداند و نظر او را به خود جلب كند در ضيافت از او بهتر پذيرايي مي شود. در بارگاه ضيافت پروردگار بايد غيرخدا را از دل زدود و عشق به ماسوي الله را از قلب بيرون كرد و تنها به سوي حضرت حق آينه دل را معطوف كرد تا اسما و صفات الهي بر دل بتابد و از آن معدن عظمت توشه برگرفته شود و هم از اين روست كه در ماه مبارك رمضان براي حضور در ضيافت الهي دعوت به روزه شده است تا با ترك مشتهيات و خواهشهاي نفساني مقدمات اين حضور فراهم گردد.
اقسام روزه و روزه داري
از نگاه امام راحل (ره ) روزه اقسامي دارد كه نمي توان تمامي اقسام آن را كافي براي حضور در ضيافت الهي دانست . 1 ـ روزه صحيح شرعي : روزه اي كه صرفا از نظر ظاهر با فقه منطبق باشد و شخص روزه دار از مبطلات روزه اجتناب كند و از ماكولات و مشروبات امساك نمايد. روزه صحيح است ولي اين روزه روزه مقبول نيست چون بالارفتن عمل و مقبوليت آن با صحت شرعي تفاوت دارد(7 ) 2 ـ روزه مقبول : معناي روزه فقط خودداري از خوردن و آشاميدن نيست . از معاصي هم بايد خودداري كرد اين از آداب اوليه روزه است . چشم و گوش و زبان هم بايد از معاصي بازداشته شود بايد كينه حدود ديگر صفات زشت شيطاني را از دل بيرون كرد. اعمال را خالص و بي ريا انجام داد تا بتوان به ضيافت الله وارد شد اگر تغييري در راه و روش آدمي رخ نداد. معلوم مي شود روزه او حيواني بوده و مقبول نبوده است . (8 )
در همان خطبه شعبانيه كه به آن اشاره شد. وقتي اميرالمومنين (ع ) از افضل اعمال در ماه مبارك مي پرسند پيامبر گرامي (ص ). الورع عن محارم الله . را به عنوان بهترين عمل ماه مبارك معرفي مي كنند و اين نشانگر آن است كه مقدمه حضور در ضيافت الهي اجتناب از محرمات و چيزهايي است كه مورد بغض و غضب الهي است كارهاي كه او از آنها نمي كرده و خواستار اجتناب از آنها شده است .
تا از محرمات دوري نكنيم نمي توانيم خود را دوست دار و عاشق ميزبان ماه مبارك رمضان معرفي نماييم . چنين روزه اي است كه جزايش خود خداوند است : « الصوم لي و انا رجزي به » (9 ) چيزي ديگر نمي تواند پاداش اين روزه باشد . ولي اگر انسان دهان از مطعومات ببندد و به غيبت مردم باز كند و به تهمت و اهانت به مسلمانان بپردازد. اين روزه دار آداب مجلس مهماني حق را رعايت نكرده و حق ولي نعمت خود را ضايع كرده است . با آلودگي هاي روحي رذايل اخلاقي معاصي قلبيه و قالبيه چگونه مي توان در محضر ربوبي حضور يافت و در مهمانسراي رب الا رباب وارد شد (10 )
3 ـ روزه مطلوب : آنچه در باب روزه مقبول گذشت به گفته حضرت امام (ره ) آداب اوليه روزه و براي مبتديهاست والا آداب روزه براي مردان الهي كه مي خواهند به معدن عظمت برسند غير از اين است . روزه مردان الهي انقطاع الي الله به دست آوردن است « الهي هب لي كمال الانقطاع اليك » مقامي كه ائمه عليهم السلام و انبياي بزرگ الهي هميشه دنبال معرفت بيشتر و شناخت كامل آن بوده اند و آرزو داشتند كه به چنين معدن نور و عظمتي دست يابند. توجه به غير خدا انسان را به حجابهاي ظلماني و نوراني محجوب مي كند. كليه امور دنيوي كه موجب غفلت از خدا شود حجب ظلماني است تمام عوالم اجسام حجاب ظلماني است و اگر دنيا و سيله توجه به حق و رسيدن به دار آخرت باشد حجاب ظلماني به نوراني مبدل مي گردد و كمال انقطاع آن است كه تمام حجب ظلماني و نوراني پاره و كنار زده شود تا به مهمانسراي الهي كه معدن عظمت است بتوان وارد گرديد . (11 )
فهرست منابع و پي نوشت ها
1 ـ علامه مجلسي بحارالانوار ج 93 ص .356
2 ـ اعراف آيه .156
3 ـ امام خميني جهاد اكبر . ص 40 انتشارات پيام آزادي .
4 ـ امام خميني . اخلاق (3 ) ص .77 مركز تدوين و نشر متون درس حوزه 1382 هـ ش .
5 ـ همان صحيفه امام ج 17 ص 489 ـ 490
6 ـ همان ص 490 ـ 491
7 ـ امام خميني اخلاق 3 ص .73
8 ـ همان ص 72 ـ .73
9 ـكافي ج 4 ص 63 باب ماجا في فصل الصوم و الصائم ج .6
10 ـ امام خميني اخلاق (3 ) ص 76 ـ .77
11 ـ همان ص 72 ـ .77
پروردگاري كه خوان رحمتش سراسر هستي را فرا گرفته است و تمامي ذرات آفرينش بر سفره فيض بيكران او نشسته اند و از نعمتهاي لايتناهي او بهره مي برند بندگان خود را به ضيافت خوانده است و سفره هاي خاص براي آنان تدارك ديده است كه با آن رحمت گسترده و فيض عام تفاوت دارد
خداوند سبحان با آن رحمت و فيض بي انتهايش براي دستگيري از بندگان خوب و دوست داشتني خود ماه رمضان را براي ضيافت خود فراهم كرده است تا در اين ميهماني پرشكوه آفرينش كه سفره اي زيباتر و رنگينتر و گسترده تر از آن نمي توان سراغ گرفت بندگان صالح خود را ميزباني كنند.

بحث انسان كامل پس از توحيد مهمترين بحث در عرفان نظري به حساب مي آيد و بزرگان اهل معرفت درباره آن از جهات متعدد حقايق سودمندي را طرح و تبيين كرده اند. در ره آورد عرفان عارف سترگ و مصلح بزرگ قرن بيستم حضرت امام خميني (ره ) نيز اين مساله پرفروغ جلوه كرده است لذا در كتاب « انسان كامل از نگاه امام خميني (ره ) و عارفان مسلمان » سعي شده تا مساله انسان كامل از منظر عرفاي بزرگ با محوريت ديدگاه امام خميني (ره ) در موضوعات ذيل تحليل و بررسي شود :
سيماي انسان كامل ; ضرورت وجود انسان كامل در عالم ; جايگاه انسان كامل در نظام هستي ; مقامات انسان كامل راه رسيدن به مقام انسان كامل و مصاديق انسان كامل .
در اين كتاب با استناد به آثار امام خميني انسان كامل چنين معرفي شده است : « انسان كامل هم چنان كه آينه حق نماست و خداي سبحان ذات خود را در آن مشاهده مي كند; آينه شهود تمام عالم هستي نيز مي باشد. »
ايشان همچنين در تبيين مصداق انسان كامل مي فرمايند : « انسان كامل كسي است كه فيوضات عالم بالا را به نحوي كه افاضه مي شود حفظ و ضبط كند به طوري كه بايد به پائين فيض بدهد برساند و خلاصه نه از آن طرف دستش كوتاه باشد و نه از اين طرف غفلت كند لذا حضرت پيامبر جامع الكلم است و كاملترين موجود بين موجودات ممكنه است و معناي نبوت ختميه هم اين است كه ممكن نيست بيش از يكي باشد زيرا كمل اوست چون مي تواند همه تجليات با عظمت را درك كند و كشف جمال آن طور كه ممكن است در او روي مي دهد لذا به همه موجودات از وجود كامل تا آخرين تجليات مي تواند رسيدگي كند. »
كتاب فوق توسط آقاي محمد امين صادقي ارزگاني تاليف شده و در پژوهشكده فلسفه و كلام اسلامي مركز مطالعات و تحقيقات اسلامي تهيه و تحقيق شده است . كتاب داراي 175 صفحه مي باشد و براي اولين بار به چاپ رسيده است .
لازم به ذكر است در مطالبي كه از حضرت امام خميني نقل مي شود با توجه به اينكه ممكن است مورد استناد ديگران قرار گيرد بايد دقت بيشتري شود و صحيح و كامل نقل گردد.
مروري اجمالي بر برخي نقل قولها از امام خميني در كتاب فوق نشان ميدهد متاسفانه بي توجهي و سهل انگاري در نقل صورت گرفته است و در مواردي مطالب پيش و پس آورده شده است (صفحه 9 ) . يا اينكه در مواردي كه بخشي از مطالب براي اختصار حذف شده اشاره اي بدان نشده است (همان صفحه ). در برخي موارد نيز سخنان امام از سوي نويسنده ويراستاري شده است (صفحه 41 مطلبي كه از « تبيان » نقل شده است .