صبح اميد
به همت والاي آقاي « جواد محدثي » در مبحث مهم
مهدويت و انتظار , كتابي براي نوجوانان تاليف شده كه بوستان
كتاب قم (7 ـ7742155 ) به انتشار آن همت كرده است .
اين كتاب براي اولين بار در سال 1381 توسط « موسسه
فرهنگي انتظار نور » منتشر شده است . از اين موسسه كه وابسته
به بوستان كتاب است , در اين موضوع بزرگ انديشه مهدويت ,
كتاب هاي زير نيز منتشر شده است :
روز آرزوها (نوشته حسين فتاحي )
كجاست رد پاي تو (اثر محمود پوروهاب )
شمع و پروانه (نوشته جمعي از نويسندگان )
كتاب « صبح اميد » در بيست فصل تنظيم شده است . هر
فصل آنچنان كوتاه است كه عموما كمتر از پنج صفحه را به خود
اختصاص داده است . در پايان كتاب , مراجع و منابع استنادي
شامل بيست كتاب تحت عنوان كتابنامه آمده است .
اينك , با بيان جملاتي از هر فصل , دورنمائي از اين كتاب
88 صفحه اي را از نظر مي گذرانيم .
1 ـ مقدمه
مي خواهيم او را بهتر بشناسيم تا محبت ما نسبت به او
زيادتر شود. معتقديم كه « معرفت » او , ما را به « محبت » او
مي كشاند و محبت و علاقه به او هم ما را در مسير « اطاعت » و
همراهي و همسويي با او قرار مي دهد.
اين طور بهتر مي توانيم خدا را عبادت كنيم و مسلماني
خويش را نشان دهيم , زيرا خداوند بزرگ , پيامبران و امامان (ع )
را سرمشق و الگو قرار داده است امروز الگوي زنده و كامل براي
هدايت و كمال , حضرت مهدي (عج ) است . شناخت او و كسب
رضاي او , ما را به رضاي پروردگارمان مي رساند. « امام شناسي »
براي ما يك تكليف است و عمل طبق خواسته امام , تكليفي
ديگر.
2 ـ فرزند موعود
از زمان پيامبر خدا(ص ) و از زبان او , درباره كسي سخن
گفته مي شد كه از نسل اوست و در آينده به دنيا خواهد آمد و
جهان را پر از عدل و داد خواهد ساخت . گاهي از بعضي امامان
مي پرسيدند : آيا شما « قائم » هستيد مي فرمودند : همه ما قائميم ,
ولي آن قائمي كه وعده آمدنش داده شده , آخرين امام و نهمين
فرزند از حسين بن علي (ع ) است و خداوند به دست او جهان را
اصلاح و همه ستمها را نابود كرده , عدالت را در همه گيتي
حكمفرما خواهد ساخت .
3 ـ از تولد تا شش سالگي
255 سال از هجرت مي گذشت . پيشواي يازدهم , امام حسن
عسگري (ع ) بيست و دو ساله بودو تا آن زمان پسري نداشت .
براي شيعيان سوال بود كه پس از وي , امامت به چه كسي خواهد
رسيد . اما در سپيده دم نيمه شعبان سال 255 نوزادي در خانه آن
حضرت به دنيا آمد كه امام , چشم به راهش بود. تولد اين نوزاد ,
پنهاني بود و خبر آن را مخفي كردند تا به گوش ماموران حكومت
نرسد , چون جان اين نوزاد در خطر بود. از طرف ديگر , امام
عسگري (ع ) دربرخي ديدارهايي كه بعضي از شيعيان خالص و
مورد اطمينان با او داشتند و گاهي از امام بعدي سوال مي كردند ,
اين نوزاد را به آنان معرفي مي كرد و نشان مي داد.
4 ـ دوران غيبت صغري
امام زمان (عج ) شش ساله بود كه پدر را از دست داد و به
امامت شيعه رسيد. امام ناچار بود كه از ديد مردم پنهان باشد تا
به عنوان يك ذخيره الهي از گزند دشمنان مصون بماند. ولي با
شيعه توسط نمايندگاني ارتباط داشت كه چهار نفر
بودند.
آن چهار شخصيت زبده و پاك و مورد اطمينان امام
زمان (عج ) , كه واسطه ميان او و مردم بودند , به « نواب اربعه » ,
« نواب خاص » و « سفراي اربعه » هم مشهورند.
5 ـ چرا غيبت
بسياري از مردم , قدر امامان را ندانستند و آنان را تنها
گذاشتند. خداوند براي هدايت بشر , امام دوازدهم را به عنوان
ذخيره براي « حكومت عدل جهاني » نگاه داشت , وظيفه نشناسي
و كوتاهي بشر هم سهمي در پيش آمدن « غيبت » براي امام
معصوم (ع ) داشت .
تصميم جدي حكومت ظالم , براي از بين بردن اين حجت
دوازدهم نيز , زمينه ساز پنهان ماندن آن حضرت از ديد مردم
شد. البته « غيبت امام » براي پيروان , نوعي آزمايش هم به شمار
مي رود , تا صاحبان ايمان راستين و عقايد محكم از مدعيان
ايمان باز شناخته شوند.
مردم در عصر غيبت , از بركات وجود او بهره مي برند , هر
چند خود او را نبينند , مثل خورشيد , كه وقتي پشت ابرهاست ,
باز هم جهان هستي از آثار آن كانون نور و حرارت و انرژي
بهره مند مي شود.
6 ـ بيشتر بشناسيم
او هم « هادي » است , هم « مهدي » هدايتگر مردم و هدايت
شده از سوي خدا. حجت برگزيده خداست , موعود امت ها ,
اميد انسان ها , احياگر دين , رسواگر نفاق , برهم زننده بساط
جباران , نور خدا در زمين , واسطه فيض , پيشواي مستضعفان و
فريادرس مظلومان و درماندگان است .
وارث همه فضايل انبيا و دانش و عظمت پيامبر خدا و
امامان معصوم ـ عليهم السلام ـ است . نهمين فرزند از نسل
حسين بن علي عليهما السلام است .
طول عمر را از آدم و نوح دارد , پنهان بودن ولادت را از
موسي و ابراهيم عليهم السلام , زيبايي را از يوسف , غيبت از
مردم را از موسي و صالح عليهم السلام , قضاوت را از داود ,
حشمت و جهانداري را از سليمان , صبر و برخورداري از فرج و
گشايش را از ايوب عليهم السلام . هر چند نگاه هاي ترديد آميز
بعضي , آن خورشيد را ناديده مي گيرند و خود را به ناشناسي
مي زنند , اما همه عالم و ذرات وجود , آشناي اوست , او
خورشيد است , هر چند از ديده ها پنهان !
7 ـ پيشينه عقيده به منجي
« مي رسد مردي كه زنجير غلامان بشكند... »
انتظار ظهور منجي در كيش هاي آسماني يهود , زردشت ,
مسيحيت هم آمده است . اين عقيده كه به آن « فتوريسم » (اعتقاد
به دوره آخر الزمان ) هم مي گويند , كهن و ريشه دار است . در
آيين هندو و آيين بودا نيز مسئله آينده اي روشن و سرشار از
عدالت و موضوع انتظار آن دوران مطرح است . قرآن كريم نقل
مي كند كه : « در زبور حضرت داود هم نوشتيم كه بندگان صالح ,
وارثان زمين خواهند شد. »
همين عقيده است كه انسان ها را به « آينده » اميدوار مي كند و
آنان را از « ياس » و « افسردگي » مي رهاند و به زندگي ها نور اميد
مي بخشد.
در هيچ مذهب و مكتب و آييني , مشخصات آن پيشواي
رهايي بخش , به اندازه احاديث نقل شده از پيامبران و امامان ,
روشن , دقيق و گويا نيست . بر اين نعمت فرهنگي و حديثي , خدا
را شاكريم و محبت و معرفت بيشتر و توفيق انتظار و اطاعت
كامل را از پروردگار مي طلبيم .
8 ـ طول عمر
چون ما به عمرهاي كوتاه مدت انسان عادت كرده ايم , براي
بعضي اين سوال پيش مي آيد كه چگونه ممكن است كسي اين
همه عمر طولاني داشته باشد
البته اگر مسئله را با توجه به قدرت خدا در نظر بگيريم , براي
خداوند هيچ سخت نيست كه انساني را هزاران سال در اوج
نشاط و نيرومندي نگاه دارد. از نظر علمي هم , عمر هزار ساله و
بيشتر , هر چند غيرعادي است , ولي محال نيست , بلكه شدني
است .
قرآن كريم از حضرت نوح ياد مي كند كه 950 سال در ميان
قوم خود بود و به خدا دعوتشان مي كرد. اين تنها زمان پيامبري
اوست و عمر او بيشتر هم بوده است . مگر معتقد نيستيم كه
خضر , آب حيات نوشيد و عمر جاويد يافت و هم اكنون زنده
است ! در تاريخ , انسان هايي با عمر بلند , بسيار بوده و زيسته اند.
به اين گونه افراد كه عمري بلند داشته اند , « معمرين » گفته
مي شود.
9 ـ تكليف عصر غيبت
عصر غيبت , عصر بلاتكليفي و بي مسئوليتي نيست . نخستين
وظيفه , « ثابت قدم بودن » در عقيده به وجود و امامت و لزوم
اطاعت از اوست . « اميدوار بودن » وظيفه ديگر است . « صبر » ,
تكليف ديگر اين دوران است . « انتظار فرج » وظيفه ديگر است .
پاي بندي به دين و پرستش خدا و سست نشدن در دينداري
وظيفه ديگر منتظران است .
از وظايف ديگر شيعه در اين عصر « كثرت دعا براي ظهور »
است . اين مضمون , سخني از خود امام زمان (عج ) است : « براي
تعجيل فرج , بسيار دعا كنيد چرا كه اين براي خود شما نيز فرج
است . »
10 ـ انتظار فرج
« انتظار فرج » , انتظار روزي است كه امام زمان (عج ) ظهور
كند و دوران حاكميت حق و عدل فرا برسد و مومنان عزت و
اقتدار يابند و ستمگران و مفسدان و گنهكاران , ذليل و نابود
شوند. مسلمان واقعي , بايد چشم به راه چنين دوراني باشد و
خود را براي آن آماده كند.
در روايات مي خوانيم كه : « خود را براي آمدن حضرت
مهدي (عج ) آماده سازيد , هر چند در حد آماده كردن يك تير! »
اين , چهره انتظار مثبت و راستين را به روشني ترسيم
مي كند و با انتظاري كه عامل سكوت و سازش و تخدير و
بي تفاوتي است , فرق دارد. اين گونه انتظار است كه از افضل
عبادات است و در حديث است « كسي كه منتظر امر ما باشد ,
گويا در راه خدا جهاد كرده و به خون خويش آغشته است . »
11 ـ او كجاست
از بيشتر روايات چنين برمي آيد كه وي ميان جمع و جامعه
است , زندگيش در كنار مردم است , با مردم حشر و نشر دارد ولي
نمي شناسندش . البته به جاهاي مختلف مي رود , اگر هميشه يك
جاي ثابت بماند , او را مي شناسند. ناچار بايد در جاها و
شهرهاي مختلف به صورت ناشناس به سربرد و به قدرت الهي به
گونه اي باشد كه حتي آنان كه او را مي بينند و با حضرتش برخورد
مي كنند , نشناسند كه او مهدي (عج ) است . به هرحال , براي او
جاي خاص و ثابتي نمي توان ذكر كرد اما در عين غيبت , او
حاضرترين حاضران است .
12 ـ ديدار
برخي آن حضرت را مي بينند ولي نمي شناسند , بعضي پس
از ديدار , متوجه مي شوند آن كه را ديدند , حضرت مهدي (عج )
بود , عده اي نيز هرگز متوجه اين نكته نمي شوند. بعضي هم آن
حضرت را هنگام مشاهده , مي شناسند. اين ديدار همراه با
شناخت , يا بالاتر از آن , ديدار و صحبت و همنشيني و
برخورداري از فيض حضور , چيزي است كه براي انسان هاي
اندكي پيش مي آيد.
داستان تشرف بزرگاني همچون « سيدبن طاووس » , « علامه
حلي » , « سيدبحرالعلوم » , « مقدس اردبيلي » و « ميرزا مهدي
اصفهاني » و... مشهور است . پس در زمان غيبت , امكان ارتباط با
امام زمان (عج ) و فيض بردن از ديدار او وجود دارد , ولي قلبي
پاك و زندگاني همراه با تقوا و دوري از گناه مي خواهد. توسل به
آن حضرت نيز مفيد است . خواستن از خداوند به عنوان يك
« حاجت مهم » راه ديگري است . و اين ها همه از زمينه هاي اين
توفيق است نه شرط حتمي براي ديدار.
13 ـ مدعيان دروغين
هميشه چيزهاي ارزشمند و نفيس , نمونه هاي بدلي و دروغ
هم داشته است , مثل طلاي مصنوعي يا اسكناس تقلبي يا اسناد
و مدارك جعلي و ساختگي .
نسبت به عقيده به امام مهدي عليه السلام (مهدويت ) نيز اين
گونه ادعاهاي بي اساس بوده و هنوز هم كم وبيش يافت مي شود.
گاهي كساني خود را واسطه ميان مردم و امام زمان معرفي
كرده اند , وقتي عده اي جاهل و ساده پذيرفته اند , گام را فراتر
نهاده , ادعا كرده اند كه ما همان مهدي هستيم و جمعي را به
بيراهه كشيده اند. فرقه « بهائيه » و « قاديانيه » كه هردو , مولود
سياست هاي شوم انگليسي ها بود (اولي در ايران و دومي در
آفريقا) جمع زيادي را به انحراف كشيدند.
« سيداحمد هندي » يكي ديگر از اين دروغ پردازان بود كه در
سال 1243 هجري در هند , ادعاي مهدويت كرد . « محمدبن علي
سنوسي » نيز در قرن سيزدهم در الجزيره و ليبي چنين ادعايي
داشت . « مهدي سوداني » هم يكي ديگر از اين دروغ پردازان بود
كه جمعي را فريفت و قدرتي به هم زد. حتي در زمان هاي نزديك
به عصر آن امام كساني با انگيزه دنياطلبي مدعي سفارت و
نمايندگي خاص از طرف امام زمان (عج ) شدند. يكي از اين
چهره هاي دروغ پرداز كسي بود به نام « شلمغاني » . « ابودلف
كاتب » و « محمدبن احمد بغدادي » هم از اين گونه مدعيان
دروغين بودند.
14 ـ ياران مهدي (عج )
حكومت جهاني حضرت مهدي (عج ) برنامه اي عظيم
خواهد بود كه سرنوشت و چهره جهان را تغيير خواهد داد. امام
زمان در آن حركت بزرگ , ياراني خواهد داشت كه پيش از ظهور ,
آماده باشند و با قيام حضرت , به ياري او بشتابند و بازوان
پرتوان او باشند.
در روايات اسلامي , تعداد اصحاب ايشان 313 نفر به عدد
اصحاب پيامبراسلام (ص ) در جنگ بدر به شمار آمده است . اين
تعداد , افسران رشيد و فرماندهان و مسئولان عالي رتبه حكومت
او هستند كه پرچم نهضت بر دوش آنان است .
با ظهور امام , همه هر جا كه هستند , خود را به مكه
مي رسانند تا تحت امر او به قيام برخيزند.
آراستگي و هماهنگي و نظم آنان در شكل و شمايل و لباس ,
از ويژگي هاي آنان است . در دست هر كدام شمشيري قرار
مي گيرد كه نام هريك و نام پدرش بر آن ثبت است .
تعداد ياد شده با آن مشخصات , نيروها و ياران ويژه اويند.
در روايات , عدد ده هزار , چهار هزار , و ارقام ديگر هم نقل شده
كه بخش هايي از سربازان او را بيان مي كند. در دعاهاي ما بسيار
مطرح شده است كه : « خدايا ما را از انصار , ياوران , مدافعان ,
مجاهدان در ركابش و شهداي در راهش قرار بده . »
15 ـ زمان ظهور
چه كسي مي داند كه آن روز , كي فرا خواهد رسيد زمان
ظهور , از اسرار الهي است و خداوند كسي را بر اين راز , واقف
نساخته است و همين نوعي آزمايش براي ايمان و اخلاص مردم
است . روايات نيز , كساني را كه وقت معين و سال مشخصي را
تعيين مي كنند , دروغگو و اهل افترا دانسته اند. در زمان ما نيز هر
چند وقت يك بار , شايعاتي پديد مي آيد و از قول برخي , سال
خاصي را تعيين مي كنند. هيچ يك از اين ها مورد اعتماد نيست .
امر فرج آن حضرت و اذن قيام از سوي خدا , ناگهاني خواهد بود
و علم به زمان دقيق آن تنها نزد خداوند است .
16 ـ علائم ظهور
از كجا مي توان فهميد كه به « عصر ظهور » نزديك تر
شده ايم آيا آخر الزمان شده است
دانستيم كه از وقت دقيق ظهور حضرت , كسي جز خدا آگاه
نيست هر كس وقت دقيقي تعيين كند , دروغ گفته است . اما قرائن
و شواهدي در روايات است كه خبر از نزديك شدن آن « روزگار
رهايي » مي دهد.
بين « شرايط ظهور » و « علائم ظهور » تفاوت است . شرايط ,
آن زمينه هاي فكري و روحي مردم و وضع جامعه و دولت ها و
نظام هاي بشري در آستانه ظهور است . علائم ظهور , رخدادهاي
بي سابقه و گاهي شگفت است كه از نزديك شدن آن حادثه
مبارك خبر مي دهد.
به چند نمونه از اين علائم اشاره مي شود :
1 ـ « خروج سفياني » : مردي پليد از نسل ابوسفيان كه نامش
« عثمان بن عنبسه » است . او كه مخالف اهل بيت ـ عليهم السلام
است , در منطقه شام (سوريه , فلسطين , اردن ...) قيام مي كند و
شهرهايي را به تصرف درمي آورد و قتل و غارت به راه مي اندازد ,
سپس در منطقه اي بين مكه و مدينه سپاه او به زمين فرو مي روند
و خودش مي گريزد و پس از ظهور امام زمان (عج ) , سر انجام در
بيت المقدس كشته مي شود.
2 ـ « خروج سيد حسيني »
3 ـ « صيحه آسماني »
4 ـ « نزول حضرت مسيح »
5 ـ « كشته شدن نفس زكيه »
6 ـ « قيام يماني »
17 ـ چگونه و از كجا
سرانجام , وعده الهي تحقق خواهد يافت , ولي چگونه و از
كجا
هنگام ظهور , در مقام ابراهيم نماز مي خواند و از كنار كعبه
قيام خود را آغاز مي كند. جهانيان را به ياري فرا مي خواند تا
حكومت عدل جهاني را برپا سازد. گروهي عظيم به اين نهضت
مي پيوندند و آغاز حركت از مكه , با سپاهي ده هزار نفري انجام
مي شود.
امام , فرد شايسته اي را براي اداره مكه و اطراف آن مي گمارد
و به سوي مدينه رهسپار مي شود. مسير بعدي او به سمت عراق
است . امام , كوفه را مركز حكومت خويش قرار مي دهد و در آن
نماز جمعه مي خواند. گام بعدي حركت به سوي شام است . رفته
رفته دامنه فتوحات سپاه مهدي (عج ) و قلمرو حكومت امام
زمان گسترده و جهاني مي شود , به مصر مي رود و زمين را با
عدالت آشنا مي كند. چين و قسطنطنيه و روم را فتح مي كند.
قلعه ها و دژها گشوده مي شود و مقاومت هاي مخالفان حق در هم
مي شكند.
18 ـ غلبه بر قدرت ها
وقتي در احاديث چنين آمده كه اسلحه دشمن بر سلاح هاي
دفاعي حضرت مهدي (عج ) كارگر نيست و ياران آن حضرت با
هر سپاهي درگير شوند , آنان را در لحظه اي نابود مي كنند و سلاح
دشمن بر آنان بي تاثير است و نصرت خدا او را تاييد و پشتيباني
مي كند و زمين زير پاي او در نورديده مي شود , سپاه سفياني در
منطقه اي به كام زمين فرو مي رود , گنجينه هاي زمين براي آن
حضرت آشكار مي شود و... همه اين نشانه ها , بعد غيبي و الهي
كار او و غلبه بر جهان و شكست دادن مستكبران است . او نشانه
رحمت الهي بر مومنان و تازيانه خشم الهي بر جباران و
ستمگران است .
آرزوي ما , تحقق وعده هاي پروردگار بر نصرت مومنان و
حاكميت صالحان و برچيده شدن بساط ستم از جهان است .
19 ـ جهان در عصر مهدي (عج )
انبوهي از روايات , چشم انداز زيبايي از آن روزگار را ترسيم
مي كند. در آن روزگار , رفاه مادي و عدالت اقتصادي و وفور
نعمت هاي الهي همه جا را خواهد گرفت . فقير و نيازمندي يافت
نخواهد شد , سطح زندگي ها چنان بالا خواهد رفت كه در
دادوستدها , مسلمان از مسلمان سود نخواهد گرفت . سنت
محمدي (ص ) احيا خواهد گشت . تحريف ها از چهره حقايق
ديني زدوده خواهد شد. معارف اسلام و احكام از ياد رفته و
حقايق پنهان , آن چنان روشن خواهد گشت كه بعضي مي پندارند
امام زمان (عج ) دين تازه اي آورده است ! همه داوري ها به عدالت
خواهد بود و چهره زندگي , حيات دوباره خواهد يافت .
رشد علمي و صنعتي از ويژگي هاي ديگر آن دوران است . هم
عقل ها در سايه عنايت حضرت مهدي (عج ) به كمال مي رسد , هم
سطح دانش ها بالا مي رود.
مساجد بزرگ ساخته خواهد شد كه همه پايگاه نشر دانش
خواهد گشت . در آن دوران , مردم به عبادت و دين روي
مي آورند , نمازها به جماعت برگزار مي شود. كينه ها برطرف
مي شود و صلح و دوستي در دل ها جاي مي گيرد. دل هاي مردم در
صلابت و استواري چون كوه مي شود. عاطفه ها نسبت به يكديگر
بيشتر مي گردد. راه ها امن مي شود و مردم در امنيت قضايي به سر
مي برند. خون ها به ناحق ريخته نمي شود. امنيت جهاني حتي
دنياي حيوانات را هم فرا مي گيرد. گرگ و ميش در كنار هم مصون
از حمله مي مانند. به گفته روايات : زمين از چنان امنيتي
برخوردار مي شود كه زني تنها از اين سوي دنيا به آن سو و از
حيره به مكه مي رود , و از كسي جز خدا نمي ترسد. عمران و
آبادي همه جا را فرا مي گيرد و شهرها باعدل و احسان آباد
مي شوند و توسعه مي يابند. رونق كشاورزي و سرسبزي زمين و
فراواني باران و سرشاري رودها وچاه ها از آب , و پرباري
درخت ها و افزايش دام ها و... از ويژگي هاي ديگر آن دوران
است .
20 ـ و ... فرجام
براي ما راهي جز توجه به روايات معصومين ـ عليهم السلام
براي شناخت حوادث آينده نيست , طبق اعتقاد شيعه ,
« رجعت » حتمي است . رجعت به معناي بازگشت دوباره برخي از
انسان هاي گذشته و زنده شدنشان در عصر امام زمان (عج ) است .
هم از انسان هاي خيلي پاك و شايسته , هم از عناصر بسيار خبيث
و جفاكار , به دنيا باز مي گردند , آنان براي حكومت و اينان براي
مجازات . روايات مي گويند : « نخستين كسي كه زنده مي شود و در
عصر رجعت , به دنيا باز مي گردد , حسين بن علي (ع )
است . »
زمان درگذشت حضرت مهدي (عج ) فرا مي رسد. امام
حسين (ع ) عهده دار غسل و كفن و دفن آن حضرت مي شود.
روايات , گوياي آن است كه ائمه ـ عليهم السلام ـ يكي پس از
ديگري در اين رجعت و حيات دوباره شركت خواهند داشت و
در تداوم حكومت مهدي (عج ) به زمامداري خواهند پرداخت .
خوشا آنان كه آن دوران را , كه « عصر حاكميت ايمان » است
ببينند و از بركاتش بهره مند شوند. ما نيز اين آرزو و اشتياق را در
دل خود مي پروريم و با اشك چشم و از چشمه انتظار , آن را
آبياري مي كنيم .
