تاريخ ايجاد بناي تكيه معاون الملك كرمانشاه به سال 1315
هجري قمري باز مي گردد. اين تكيه در بخش دو كرمانشاه جنب
آبشوران ساخته شده است . ابتدا قسمت حسينيه توسط
مرحوم معين الرعايا , پدر بزرگ معيني كرمانشاهي , شاعر
معروف معاصر با صرف هزينه اي گزاف و به كار گرفتن
استادكاران خبره با آئينه كاري و گچبري زيبا به منظور برگزاري
مراسم مذهبي در كرمانشاه بنا نهاده شد.
در سال 1327 در گرما گرم مبارزات مشروطه خواهي كه
غرب ايران دستخوش نابسامانيهاي منطقه اي شده بود , گروهي
از بدخواهان به علت آنكه تكيه معاون الملك محل اجتماع
ستمديدگان بود , با استفاده از توپهاي سنگين به اين بناي
نفيس حمله كردند و آن را با گلوله توپ ويران ساختند و آتش
زدند و پس از مدتي معين الرعايا نيز به قتل
رسيد.
معاون الملك به نوبه خود دست به مرمت ونوسازي تكيه
زد و براي كاشيكاري يكي از استادكاران معروف اصفهان به نام
حاجي حسن كاشي پز را با تمام افراد خانواده از اصفهان به
كرمانشاه آورد و زندگي او را تامين كرد و اين استادكار به اتفاق
مجرب ترين معماران و كارگران زمان شروع به كار كردند و در
سال 1307 شمسي دو قسمت ديگر به نام عباسيه و زينبيه در
كنار تكيه ساخته شد و اين مجموعه به وسعت كنوني رسيد.
چنانكه گفته شد اين بنا در بخش دو كرمانشاه جنب
آبشوران قرار گرفته و داراي سه در ورودي مي باشد. درهاي آن
طبق عرف آن زمان بزرگ و از نظر استحكام از قطعات چوبي از
جنس گردو ساخته شده و طبق گفته بزرگان و سالخوردگان
محل درهاي مزبور را استاد محب نجاري , يكي از نجاران
زبردست آن زمان ساخته است . در غربي آن به آبشوران و در
شمالي به كوچه معاون الملك كه هم اكنون بسته مي باشد و در
جنوبي به كوچه ايلخاني كه به خيابان برزه دماغ كه يكي از
محله هاي قديمي كرمانشاه است و اينك به خيابان شهيد اشك
تلخ معروف است منتهي مي گردد.
مصالح ساختماني اين بنا بيشتر از آجر و تخته سنگ و گل
مي باشد. اين تكيه فاقد مناره است كه در بيشتر مساجد دوره
صفويه در اصفهان و ساير شهرهاي ايران وجود دارد و فقط
داراي يك گنبد است كه در قسمت بالاي زينبيه واقع شده و در
گذشته قسمتي از آن كاشي كاري شده بود , ولي اكنون از بين
رفته و روي آن را با شيرواني پوشانيده اند.
بيشتر ديوارهاي دروني كاشي كاري شده و با تصاويري از
پادشاهان و سرداران و رجال و بزرگان تزيين شده و به اين
مسجد در ميان مساجد شهر امتيازي مخصوص داده است ,
ليكن كاشي كاري آن به ظرافت كاشي هاي مساجد دوره صفويه
نيست . معماران و استاداني كه به ساختن اين بنا مشغول
بوده اند طبق گفته سالخوردگان محل عبارتند از : حاج
ميرزاحسن كه كاشي كاري آنرا انجام داده و شكل اين استاد در
يكي از كاشي هاي صحن عباسيه بر ديوار نقش شده است و
معماراني كه به ساختن اين بنا همت گماشته اند , مرحوم معمار
چعسگر , مرحوم استاد هاشم و مرحوم استاد محمدسياه
هستند كه از همه معروف ترند.
امتياز قابل ملاحظه و كاملا استثنائي اين بنا آن است كه در
كاشي كاري آن , تصاويري از دوره هخامنشي و ساساني و آثار
تخت جمشيد در كنار تصاوير غزوات پيامبر اسلام و جنگهاي
حضرت امير(ع ) و نبردهاي كربلا يكجا نقاشي شده است .
چنانچه گفته شد اين بنا از سه قسمت مجزا تشكيل شده
كه به ترتيب به بررسي وضع ساختمان آن ها مي پردازيم :
1 ـ حسينيه
اگر از در غربي كه در جنب آبشوران , قرارگرفته وارد
حسينيه بشويم پس از گذشتن از يك دالان به يك حياط
مي رسيم كه ديوارهاي اطراف آن همه كاشي كاري شده است .
در اين حسينيه , در قديم آيينه كاري و گچ بري به كار رفته بود ,
آيينه كاري آن در زمان مشروطيت از بين رفته و پس از تعمير و
مرمت قسمتي از گچ بريهاي آن نمايان شده است . بر ديوارهاي
اطراف اين حياط نقوش مربوط به وقايع خونبار روز عاشورا به
چشم مي خورد. در زير اين تصاوير كاشيهايي به دو رديف در
پايين قرار گرفته و با اشكال پادشاهان قديم نظير گشتاسب ,
بهمن , افراسياب , طوس , نوذر , كيومرث , خسروپرويز , بهرام ,
قباد , منصوربن عبدالملك , اشك , هارون الرشيد , شاه
اسماعيل , شاه عباس , آقامحمدخان قاجار , محمدحسن خان ,
امين السلطان و ناصرالدين شاه تزيين شده است . در گذشته
قسمت بالاي آن با شيرواني پوشيده شده بود ولي اينك آنرا
برداشته اند.
2 ـ زينبيه
پس از گذشتن از دالاني كه ميان حسينيه و زينبيه قرار
گرفته وارد زينبيه مي شويم . اين محل تماما كاشي كاري شده و
گنبد تكيه در بالاي اين بنا قرار گرفته كه از داخل كاشي كاري
است و در اطراف آن بالكن هايي وجود دارد. در اطراف زينبيه
حجره هايي قرارگرفته كه با تصاويري از وقايع روز عاشورا
مانند رزم حضرت قاسم و حضرت علي اكبر و وارد كردن اهل
بيت امام حسين عليه السلام به مجلس يزيد تزيين شده است .
در پايين اين تصاوير دور تا دور زينبيه در دو رديف
كاشي هايي از تصاوير پادشاهان قديم ايران مانند ايرج , طوس ,
طهمورث , فرعون , افراسياب , انوشيروان , بهرام , نادرشاه ,
كريمخان زند و مظفرالدين شاه ديده مي شود. در اطراف گنبد
نيز اشعاري كه در مرثيه روز عاشورا سروده اند به چشم
مي خورد.
در اطاق كوچكي كه در صحن زينبيه قرار دارد قبري ديده
مي شود كه متعلق به خادم الحسين , حسن معاون الملك باني
اين بنا است كه در اين محل دفن گرديده و تاريخ آن به سال
1327 شمسي ذكر شده است .
3 ـ عباسيه
پس از پيمودن دالان تنگ و تاريكي كه بين عباسيه و زينبيه
قرار گرفته به صحن وسيع عباسيه مي رسيم كه ديوارهاي رفيع
اطراف آن را احاطه كرده اند. كف حياط عباسيه , با آجرهاي
بزرگي كه مخصوص آن زمان بوده آجر فرش شده و داراي دو
در ورودي است كه پس از پيمودن دالان هايي شيب دار يكي به
كوچه ايلخاني و ديگري به كوچه معاون الملك منتهي مي شود.
در اطراف صحن عباسيه طاق نماهايي به شرح زير ديده
مي شود :
در قسمت شمالي طاقهايي قرارگرفته كه با تصاويري از
رجال و پادشاهان نامي ايران و اشكالي نقش شده در تخت
جمشيد , چهلستون و بيستون و طاق بستان تزيين شده است .
طاق ديگري كه مربوط به داستان حضرت يوسف و
برادران او مي باشد در قسمت شمالي ديده مي شود.
طاق ديگر مجلس درويشان و تصاويري از بارگاه حضرت
سليمان را مجسم مي سازد.
ث فرزاد بهره مند
|
چند خبر از ابركوه
|
مرمت بناي پير صدق و ضلع جنوب غربي مسجد جامع ابركوه
آغاز گرديد
ابركوه ـ خبرنگار روزنامه جمهوري اسلامي : به گزارش
روابط عمومي اداره ميراث فرهنگي شهرستان ابركوه مرمت و
استحكام بخشي بناي پير صدق واقع در صحراي فتح آباد آغاز
گرديد.
بناي مذكور يكي از بناهاي تاريخي شهرستان و آرامگاه
عارف نامي قرن هشتم پير صدق مي باشد و از حيث اسلوب و
معماري شبيه دو اثر ديگر شهرستان (سيدون علي نقيا و
سيدون گلسرخي ) است . معماري اين بنا به قرن هشتم يا نهم
باز مي گردد. مصالح به كار رفته در بنا شامل خشت خام , ملات
گل و گچ و چوب مي باشد. اكرمي ناظر اين پروژه در ادامه اين
گزارش گفت : متاسفانه عدم رسيدگي در سالهاي گذشته و
حوادث طبيعي باعث گرديده علاوه بر تخريب كامل سقف ,
آسيبهاي جدي بر بنا وارد شود كه در سال جاري با اختصاص
مبلغ دو ميليون تومان نسبت به استحكام بخشي پايه ها ,
زيربندي ديوارها , احيا رومي درگاهها , پوشش سقفهاي فرو
ريخته ضلع جنوبي , اندودكاهگل پشت بام ضلع جنوبي و
دوخت ودوز ديوارها اقدام گرديده است .
همچنين به گزارش اداره ميراث فرهنگي ابركوه مرمت ضلع
جنوب غربي مسجد جامع ابركوه آغاز شد.
آقاي خاموشي رئيس اداره ميراث فرهنگي ابركوه ضمن
اعلام اين خبر افزود :
مسجد جامع شهرستان ابركوه يكي از بناهاي ارزشمند و
به ثبت رسيده شهرستان مي باشد كه در مجاورت ميدان امام
حسين قرار گرفته و طي چند ساله اخير به طور كامل توسط
اداره كل ميراث فرهنگي مورد مرمت و بازسازي قرار گرفته
است .
اكرمي ناظر پروژه در ادامه اين گزارش
افزود :
محوطه اي كه مورد بررسي و كاوشهاي باستان شناختي
قرار گرفته بود در سالجاري با اعتباري بالغ بر سه ميليون تومان
مورد مرمت و بازسازي قرار گرفت . اين محوطه كه در ضلع
جنوبي مسجد واقع شده است مساحتي حدودا 247 مترمربع
به ابعاد طول ضلع جنوبي 13 متر و عرض جنوبي 19 متر را
شامل ميشود. اين عمليات مرمتي علاوه بر ايجاد فضاي
مناسب براي مسجد شامل پشت بند سقفها و پي هاي شبستان
مي باشد.
حمام ملاحيدر شهرستان ابركوه اثر ملي شناخته شد
غلامعباس خاموشي رئيس اداره ميراث فرهنگي ابركوه با
اعلام اين خبر گفت : حمام خزينه اي ملاحيدر همچون ديگر
حمامهاي ايران داراي قسمتهاي مختلف از جمله ورودي
حجره انتظار , خزينه خلوتي و حمام سرد و گرم
مي باشد.
سردر ورودي اين حمام سيم گل با قاب گچي و تزئينات
مختصري است , با دو سكو در طرفين در ورودي در ابتداي
ورودي حمام , اتاق مربع شكل به ابعاد 2,5 * 2,5 به راهرويي
با يك سكو در طرف چپ قرار گرفته است كه همان رختكن
مي باشد. بعد از آن فضايي است مستطيل شكل با سكوهايي در
اطراف كه يك حوض در وسط آن قرار دارد.
گرمخانه با درگاه كوتاهي از اين محل جدا مي شود , در
مقابل درگاه ورودي گرمخانه , سكويي پلكاني به ارتفاع حدودا
يك متر وجود دارد كه خزانه را از گرمخانه جدا مي كند. در
پشت خزانه محل انبار چوب جهت گرم كردن آب خزانه قرار
دارد.
مصالح به كار رفته در بناسنگ , ملات گل و گچ , آجر پخته
شده و خشت خام و پوشش داخلي آن ساروج است تا از
آسيب آن و رطوبت به بنا جلوگيري شود.
وي افزود : حمام خزينه اي ملاحيدر به شماره ثبت 8550
در تاريخ 82,2,9 در فهرست آثارملي ايران به ثبت رسيده و از
تاريخ ثبت تحت حفاظت اين سازمان بوده و هرگونه تخريب و
دخل و تصرف در اثر مذكور جرم محسوب و مرتكب مشمول
مجازاتهاي قانوني خواهد بود.
انجمن حاميان ميراث فرهنگي ابركوه به ثبت رسيد و مجوز فعاليت گرفت
به گفته رئيس اداره ميراث فرهنگي ابركوه با موافقت دبير
هيات نظارت بر انجمنهاي دوستداران ميراث فرهنگي كشور
انجمن حاميان ميراث فرهنگي ابركوه در تاريخ 82,4,2 تحت
شماره 10 در دفتر ثبت موسسات تجاري به ثبت رسيده است
و اين انجمن فعاليت خود را آغاز نمود.
وي در ادامه افزود اين انجمن يك تشكل غيردولتي و
غيرتجاري مي باشد و از تعدادي افراد علاقمند و دوستدار
ميراث فرهنگي تشكيل شده و اهداف آن شناسايي ـ حفاظت و
معرفي آثار قديمي و فرهنگي اين شهرستان
مي باشد.
جلوگيري از حفاريهاي غيرمجازـ شناسايي عوامل مخرب
فرهنگي ـ ايجاد گنجينه مردم شناسي ـ اطلاع رساني صحيح و
جلب توريست از ديگر عناويني است كه اين انجمن براي
اهداف خود پيش بيني نموده است .
همايش « گنبد عالي » سال 83 در شهرستان ابركوه برگزار خواهد شد
غلامعباس خاموشي رئيس اداره ميراث فرهنگي ابركوه با
اعلام خبر فوق افزود :
طي جلسه اي با حضور مدير كل ميراث فرهنگي استان يزد ,
معاونت معرفي و آموزش اداره كل ميراث فرهنگي استان يزد ,
فرماندار شهرستان ابركوه , رئيس شوراي شهر با آقاي محيط
طباطبايي معاونت معرفي و آموزش سازمان ميراث فرهنگي
كشور برگزار گرديد , مقرر شد به مناسبت هزاره گنبد عالي يكي
از بناهاي زيبا و منحصر بفرد قرن پنجم همايش يك روزه در
سال 83 با هدف شناخت و معرفي ايران بويژه معماري قرن
پنجم ايران و جهان , بررسي ابعاد اجتماعي , فرهنگي , هنري و
معماري بنا و همچنين توسعه ايرانگردي و جهانگردي در محل
گنبد عالي با حضور اساتيد دانشگاهها , اساتيد معماري ,
نماينده يونسكو رئيس فرهنگستان و ساير مقامات كشوري و
استاني برگزار گردد.
وي در ادامه افزود : گنبد عالي ابركوه يكي از بناهاي سنگي دوره
ديلميان و يكي از نفايس هنر معماري ايران مي باشد. اين بناي
هشت ضلعي تماما از سنگ و ساروج و به سال 448 هـ ساخته
شده است و داراي ارتفاعي بالغ بر 22 متر و ضخامت ديوار آن
بيش از 1,5 متر مي باشد . بناي مذكور آرامگاه اميرشمس الدوله
ديلمي و مادرش از طايفه هزار اسب بوده كه به دستور فرزندش
فيروزان ساخته شده است . گنبد عالي ابركوه به شماره 195 در
سال 1312 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است .
درخت سرو ابركوه بزرگترين موجود زنده روي كره زمين
رئيس اداره ميراث فرهنگي ابركوه با اعلام اين خبر افزود :
درخت سرو ابركوه در قسمت جنوبي شهر قرار گرفته و
اهميت تاريخي خاص به شهرستان ابركوه بخشيده است . بنا به
گفته الگساندر روف دانشمند روسي عمر آن به چهار هزار سال
تا چهار هزار و پانصد سال مي رسد. اخيرا دانشمنداني كه از
ژاپن و روسيه از اين درخت ديدن كردند , عمرش را تا هشت
هزار سال مي رسد. اخيرا دانشمنداني كه از ژاپن و روسيه از
اين درخت ديدن كردند , عمرش را تا هشت هزار سال تخمين
زده اند . ارتفاع اين درخت 25 متر , دور بدنه 11,5 متر و
محيط آن 18 متر است , درخت سرو ابركوه يكي از عجايب
خلقت است و تنها موجود زنده 4500 ساله است كه خرم و
استوار به تماشاي شهر نشسته و همچنان برتارك اين شهر
مي درخشد و خاطرات زيادي را در لابه لاي شناسنامه چندين
هزار ساله اش به يادگار دارد.
وي در ادامه گفت : حمدالله مستوفي در كتاب نزهه القلوب
كه به سال 740 هجري قمري تاليف شده درباره اين سرو
آورده است « در آنجا سروي است كه در جهان شهرتي عظيم
دارد , چنانچه سرو كشمير و بلخ شهرتي داشته و اكنون اين از
آن بلندتر و بزرگتر است و درخت سرو , در ايران زمين مثل آن
نيست » اين درخت سرسبز چهار هزار و پانصد ساله كه در
مركز شهر واقع شده به خاطر قدمت و شادابي و سرسبزي آن
توجه عموم گردشگران داخلي و خارجي را به خود جلب كرده
است .
|
|