ث مجيد كياني
فصلنامه خيال ويژه كمال الدين بهزاد منتشر شد
ششمين شماره از فصلنامه خيال ويژه تابستان 82 منتشر شد. اين شماره از فصلنامه « خيال » اختصاص به « استاد كمال الدين بهزاد » دارد كه فرهنگستان هنر همايش بين المللي آن را امسال برگزار مي كند.
در اين شماره « خيال » مطالب و مقالاتي چون « هندسه پنهان در نگاره هاي كمال الدين بهزاد » « شاهنامه بايسنقري و تاثيرات آن » « مقامهاي عرفاني در آثار كمال الدين بهزاد » « زيبايي شناسي در هنر و ادبيات مانوي » « احوال و آثار ياقوت مستعصمي » « ذكر هنرمند » « نشانه شناسي چند بعدي و هنر » يك كتاب در يك مقاله : هنر اسلامي معرفي كتاب : نگاره هاي نغز و « ديدگاه : نغز بهزاد در خيال من » درج شده است .
فصلنامه خيال توسط فرهنگستان هنر و زير نظر مهندس ميرحسين موسوي و سردبيري مهرداد قيومي بيدهندي منتشر مي شود.
از اين شماره فصلنامه خيال مطلب « نغمه بهزاد در خيال من » تقديم خوانندگان گرامي مي گردد.
موسيقي دان همانند نقاش عالم خيالي دارد. خيال نقاش ايراني مجموعه اي است از صور خيال همچون اقسام طرحها و شكلها و خطوط و رنگها و نقوش نمادين و مقدس و خيال موسيقي دان ايراني شامل مجموعه اي است از انگاره هاي موسيقايي جمله ها و واژه هاي موسيقي چون عناصر نقاشي اقسام ساده و مضاعف دارد : حركت و گردش نغمات مانند خطوط گاهي صاف و موازي و گاهي پر انحناست . اصوات موسيقي نيز چون عناصر نقاشي گاه جلوه اي نمادين و مقدس مي يابد چه در يك ساز و چه در سازهاي مختلف در جايگاههاي متفاوت و با ارتعاشهاي گوناگون .
چنان كه نقاش ايراني در خيال خود بهشت را تجسم مي كند و آن را در نقاشي ايراني به تصوير درمي آورد موسيقي دان ايراني در خيال خود صداي بهشت را مي شنود و زيبايي و آرامش آن را با اصوات در آهنگي از موسيقي ايراني صورت مي دهد : يكي را چشم مي بيند و لذت موسيقي آن را درك مي كند و ديگري را گوش مي شنود و لذت ديدار حضوري آن را درك مي كند. آنچه در هر دو هنر قابل بررسي است تعريف و مفهوم « خيال » است كه در فرهنگ معنوي ايران جايگاهي ويژه دارد.
رواج منفعت طلبي و غلبه غفلت در روزگار ما موجب شده است كه ما ديگر نتوانيم از پديده هاي جهان مركبي براي ذكر بسازيم و با آن از ظاهر امور به باطن آن سفر كنيم . امروزه ديگر نمي توانيم چون حافظ با ديدن آب روان به ياد گذر عمر بيفتيم و از آن به حقيقت ناپايدار و گذران جهان پي ببريم و به صورت خيالي سرزمين حقيقت كه فردوس برين است دست يابيم . ما اكنون در آب جز بهره هاي مادي نمي بينيم و جز به فوايد و جنبه هاي مادي آب نمي انديشيم . البته اين هر دو خيال است اما يكي ريشه در خودخواهي دارد و ديگري ريشه در حقيقت و معنويت و بندگي و اطاعت و دوستي با طبيعت و جهان الهي . همين خيال حقيقي است كه نقاش و موسيقي دان ايراني در سر مي پرورند و از براي همين است كه نقاشي و آهنگ ايشان به چشم و گوش انسان جان مي بخشد و او را به سرزمين نور و روشنايي مي برد و در جهاني ناشناخته را به روي او مي گشايد چنان كه چون لسان الغيب مي سرايد :
يار با ماست چه حاجت كه زيادت طلبيم
دولت صحبت آن مونس جان ما را بس
« بهزاد در خيال من » مركب از سه واژه اصلي است : يكي نماد معشوق دومي نماد فاصله ديگري نماد عاشق . « خيال » كه همان فاصله است از براي معشوق ناز است و عشوه گري و از براي عاشق نياز است و سوداگري . « خيال » چه حريمي است شگفت انگيز و چه رويايي است دل پذير : شيرين بر تخت نشسته است و فرهاد به پايش جان نثار به آرامي نشسته !
چون دل در مهر شيرين بست فرهاد
برآورد از وجودش عشق فرياد

« خيال » گماني است شيرين : اگر به شوق ديدار نينجامد هجري است جان گداز و فاصله اي است ناپيموده و اگر به اميد ديدار معشوق بدل مي شود راز و نيازي است حقيقي و صحبتي است شيرين كه « يار با ماست چه حاجت كه زيادت طلبيم . »
« بهزاد در خيال من » نقش و نگاري است از باغ بهشت كه موسيقي آن را فرشتگان سروده اند و نغماتش را با كلام آسماني درآميخته اند نقوش آن را با الهام به نقاشان ايراني چون بهزاد در هرات آموختند و آهنگش را به موسيقي دانان ايراني چون عبدالقادر مراغي در سمرقند و هرات آموختند حكايت آن را سينه به سينه نقل كردند و خواندند و نواختند :
بشوي اوراق اگر همدرس مايي
كه علم عشق در دفتر نباشد
« بهزاد در خيال من » نغمه هايي است كه به تصوير درآمده و زيبايي صداهاي موسيقي است كه به رنگهاي متنوع بدل شده و شدت نواختهاي اصوات است كه به تيرگي و روشني رنگها درآمده و فواصل نغمه هاست كه به فضاي نسبتهاي خطوط واشكال چون مقام دستانها به نقاشي جان تازه بخشيده است .
حيات و نشاط آثار بهزاد همراه با سادگي و اعجاز خطوط و نقش مايه ها موسيقي زيبا و ساده اي را تداعي مي كند كه سهل ممتنع است . آنچه در موسيقي ايراني زيباست حركت در سماع آن است كه دور در دور مي آفريند نغمات با انگيزه مهر بر نغمه شاهد طواف مي كنند و حركتي اميدافزا در دل مشتاق مي آفرينند و فرودي شادي بخش به ثمر مي رسانند آن چنان كه گويي بهزاد با نگاهي خيالي و شورانگيز به شاهدي آسماني نقش مي نوازد. در نقاشي جنگ بهرام گور با اژدها بهرام سوار بر اسب چنان در حال نبرد است كه گويي حبيب سماعي مضراب بر سنتور مي زند : هر تير بر اژدها چون ضربه اي بر تارهاي سنتور مي نمايد هر حركت شورانگيز نقش هم چشم را به وجد مي آورد و هم چون نغمه اي شورانگيز به گوش مي رسد. نگاره بهرام گور بهزاد آن چنان است كه هر كس چهار مضراب شور حبيب سماعي را شنيده باشد بي اختيار نواختها و حركت و سماع آن را در نقاشي بهزاد مي بيند.
سخني بي غرض از بنده مخلص بشنو
اي كه منظور بزرگان حقيقت بيني
« بهزاد در خيال من » نقاشي بهزاد همان قدر كه با موسيقي هماهنگ است با ادبيات حماسي و تغزلي ايران درآميخته و از آنها متاثر است . اين ويژگي فرهنگ ايراني به هم پيوستگي همه مظاهر آن در آثار بهزاد آشكارا ديده مي شود :
دل چو پرگار به هر سو دوراني مي كرد
واندر آن دايره سرگشته پا برجا بود
« بهزاد در خيال من » بهزاد بايست سادگي و آرامش دروني داشته باشد كه چنين نقش و نگارهايي زيبا با وقار ساده و دل نشين قرص و محكم سنجيده و منظم پاك و روان در آثار خود ارائه كرده است . چقدر متانت و تفكر بهزاد با تفكر هنرمندان موسيقي رديف همسان است ! و چقدر تفكر استادان و هنرمندان موسيقي رديف با تفكر بهزاد همگون است ! هنر سنتي اساسا چنين است كه به گذشته اتصال مي يابد و به آينده مرتبط مي شود.
دو اثر از بهزاد مي شناسم كه در سادگي و نظم همچون موسيقي ايراني است . هر دو اثر از خمسه نظامي است : يكي ساختن قصر خورنق و ديگري هارون الرشيد در حمام رنگ متن هر دو اخرا و قهوه اي است ولي همه شخصيتهاي دو نگاره همچون نغمه هاي مختلف يك مقام يا دستگاه اند كه نسبتشان در تصوير دقيقا تداعي كننده نسبتهاي ملايم و زيباي موسيقي ايراني است و حركت نغمات آنها نيز همانند گردش نغمات انگاره هاي موسيقي است . هر دو اثر آن قدر زيبايي و حس موسيقايي دارند كه گويي موسيقي داني آهنگي دل نشين و زيبا را به نغمه نگاري كرده است و به راستي كه نغمه نوازي است !
گر به نزهتگه ارواح برد بوي تو باد
عقل و جان گوهر هستي به نثار افشانند

تهران ميزبان دوازدهمين جشنواره آسيايي ـ منطقه اي نمايشهاي سنتي ـ آييني
دوازدهمين جشنواره نمايشهاي سنتي ـ آئيني با شركت 24 گروه از سراسر كشور و نيز كشورهاي كره ژاپن چين تبت از بيستم لغايت بيست و ششم مهر ماه جاري در مجموعه تئاتر شهر و تالار سنگلج كار خود را آغاز خواهد كرد.
جشنواره فوق در بخشهاي مختلفي چون مسابقه ـ خارج از مسابقه ـ آسيايي ـ جنبي ـ ميداني و تعزيه برگزار خواهد شد كه بخش جنبي اين جشنواره خود شامل قسمتهايي چون نمايشهاي سنتي دانشجويان پرده خواني نقالي و خيمه شب بازي خواهد بود.
از ديگر بخشهاي اين جشنواره كه براي نخستين بار طي يازده دوره گذشته جشنواره برگزار مي شود همايش « نقل موسيقيايي » با شركت نقالان برجسته و پيشكسوت نواحي مختلف كشور است كه همه روزه در تالار قشقايي مجموعه تئاتر شهر برپا مي گردد و علاقمندان ـ بخصوص هنرمندان هنرجويان و دانشجويان رشته نمايش ـ مي توانند به طور آزاد از اين همايش بهره مند گردند.
همايش نقل موسيقيايي در دوازدهمين جشنواره آسيايي ـ منطقه اي نمايش هاي سنتي ـ آئيني
از بخشهاي مهم دوازدهمين جشنواره آسيايي منطقه اي نمايشهاي سنتي ـ آئيني همايش نقل موسيقيايي است كه طي هفت روز برگزاري جشنواره همه روزه در محل تالار قشقايي مجموعه تئاتر شهر برگزار مي گردد.
برخي نقالان برجسته و پيشكسوتي كه در اين همايش حضور دارند عبارتند از :
1 ـ عيسي فيوج از علي آباد كتول (گلستان ) همراه با نقل حماسي عباس گالش
2 ـ محمد رضا اسحاقي از گرجي محله بهشهر (مازندران ) همراه با نقل حماسي عباس مسكين هوژبر سلطون
3 ـ حسين خيوه چي از گنبد كاوس (گلستان ) همراه با نقل به ميدان رفتن حضرت علي اكبر
4 ـ سهرام محمدي از آشخانه (بجنورد) همراه با نقل زليخا رخالتي
5 ـ نور محمد درپور از روستاي يادگار عليا (تربت جام ) همراه با نقل شهر عجائب
6 ـ خالو سوره از بوكان .. مهاباد همراه با بيت شم و شم زين بيت حتم
7 ـ مراد سكين از كرمانشاه همراه با نقل هاي طنز كردي
8 ـ حاج مراد عباسپور از چلي چه (فارسان ) همراه با شاهنامه خواني
9 ـ غلام مارگير از ميناب همراه با نقل سلسان جمجمه
10 ـ عاشيق حسن اسكندري از تبريز همراه با نقل كرم و اصلي خان
11 ـ عاشق يونس اوهانس از اروميه همراه با نقل استرو مردخاني
جشنواره فوق از تاريخ بيستم لغايت بيست و ششم مهر ماه جاري در تهران برگزار خواهد شد.
گروه هاي خارجي جشنواره
دوازدهمين جشنواره آسيايي ـ منطقه اي نمايش هاي سنتي آئيني با شركت 3 گروه خارجي از كشورهاي ژاپن چين و كره جنوبي و 24 گروه از سراسر كشور از بيستم مهر ماه در تهران آغاز خواهد شد.
به گزارش رسيده از روابط بين الملل مركز هنرهاي نمايشي Chinese theater Association گروه نمايش
با نمايش : موليا مادرش را نجات مي دهد Mulian sares hir mother
) و نمايش ژاپن با نام mr.Wu tianyi به كارگرداني (ويتاني ـ كه يكي دو اپيزود از گونه Yamato theatre گروهي ياماتو ـ را اجرا خواهند كرد همين طور كشور Kyougen نمايش كيوگن گروه Pukchong Lion Dance كره جنوبي نيز با نام گروهي رقص شير پوكچونگ به كارگرداني سونگ سينك جانگ به مدت 30 دقيقه در هر اجرا در اين جشنواره به هنر نمائي خواهند پرداخت .
جشنواره كانونهاي فرهنگي و هنري مساجد منطقه 4 كشور در زاهدان برگزار شد
زاهدان ـ خبرنگار روزنامه جمهوري اسلامي : جشنواره بزرگ جوانان كانونهاي فرهنگي و هنري مساجد منطقه 4 كشور در زاهدان برگزار شد.
در اين جشنواره كه به مدت 2 روز در زاهدان برگزار شد شركت كنندگان استانهاي تهران قم مازندران گلستان خراسان زنجان و سمنان به صورت عملي در رشته هنرهاي تجسمي « نقاشي » به رقابت پرداختند كه در پايان از سوي هيئت داوران نفرات برتر از ميان خواهران و برادران انتخاب و جوايزي به آنان اهدا شد.
لازم به ذكر است كه از ميان شركت كنندگان سه نفر از خواهران و سه نفر از برادران انتخاب و به جشنواره سراسري كه در مشهد برگزار مي شود معرفي شدند.
بنابراين گزارش تعداد 150 نفر از هنرمندان استان در رشته هاي تنيس روي ميز فوتسال نقاشي شعر و ادب تاتر رشته هاي قرآني و سرود در شهرهاي مختلف منطقه 4 در اين جشنواره شركت كردند.
460 ميليون ريال به احياي بناي كاروانسراي عباسي قصرشيرين اختصاص يافت
قصرشيرين ـ خبرگزاري جمهوري اسلامي : مسئول ميراث فرهنگي قصرشيرين گفت : 460 ميليون ريال اعتبار براي احياي ضلع شرقي بناي تاريخي « كاروانسراي عباسي » اين شهرستان اختصاص داده شده است . « داريوش فرماني » روز دوشنبه در گفتگو با خبرگزاري جمهوري اسلامي ايرنا افزود : اين ميزان اعتبار از محل اعتبارات استاني براي اجراي طاق سنتي به مساحت 40 مترمربع و اجراي بام سازي به فرم سنتي هزينه مي شود. به گفته وي كار اجراي بام سنتي شامل اجراي دوقاب ريزي و گچ پالانه سطح خارجي طاقهاي احيا شده صندوق سازي به منظور سبكسازي بار روي طاقها و پوكه ريزي با تركيب سيمان بتون ريزي قير و گوني و در مرحله پاياني آجر فرش با آجر و بندكشي بين آجرهاست . وي افزود : قرارداد اجراي اين طرح با پيمانكار منعقد شده و از اوايل مهرماه سال جاري عمليات اجرايي طرح آغاز مي شود. وي تصريح كرد : احياي سه ضلع شمالي جنوبي و غربي كاروانسراي عباسي در سنوات گذشته به پايان رسيده است . كاروانسراي « شاه عباسي » از جمله بناها و آثار تاريخي زيبا و باستاني شهرستان مرزي قصرشيرين است كه در دوره صفويه بنا شده است . كاروانسراي شاه عباسي داراي چهار ايوان ورودي مقابل شرقي و غربي است كه بام سازي سنتي اين كاروانسرا با توجه به اقليم خاص اين منطقه و گرمسير بودن آن صورت گرفته به طوري كه در زمستانها هواي داخل كاروانسرا بسيار مطبوع و در تابستانها نيز خنك است .
چاپ اثر فشرده هنرمندان
يك استاد دانشگاه به نام « رابرت هيلد نبرانت » (1 ) اقدام به چاپ و انتشار اثري فشرده و مهم به نام « هنر و هنرمندان اسلامي » كرده است . در اين اثر كه در آستانه تجديد چاپها قرار دارد هنرهاي اسلامي و نيز فهرست و مشخصات و دانستنيهاي مهم راجع به هنرمندان اسلامي به گونه اي مدون و امروزي گردآوري شده و در معرض ديد خوانندگان و دانشجويان و دانش پژوهان قرار گرفته است . « هيلد نبرانت » هدف از انتشار اين مجموعه را دست يافتن به جزئيات و رازهاي نهفته در هنر اسلامي بيان كرده است و اين مجموعه را به عنوان منبعي مفيد و گسترده براي كليه علاقه مندان به هنر اسلامي معرفي نموده است . مسلما اين اثر او تاثير زيادي براي هنر دوستان و به ويژه علاقه مندان به هنر اسلامي خواهد داشت و موجب استحكام بدنه اين هنر سنتي و زيبا خواهد بود. : (1 ) Robert Hildenbrant