سياه نمائي يا انتقاد
بسم الله الرحمن الرحيم
روزنامه ها در كشور ما داستان عجيبي دارند. اگر گفته شود روزنامه ها مثل مرغ هستند كه در عروسي و عزا سرشان را مي برند و سرخشان مي كنند و مي خورندشان ! تشبيه درستي است .
ريشه اين شوربختي را بايد در تمايل شديد افراد و احزاب و جناح ها به افكار و مواضع و منافع خودشان و حساسيت هايشان نسبت به افكار و مواضع و منافع ديگران جستجو كرد. همين روحيه موجب مي شود همه مايل باشند روزنامه ها طبق آنچه آنها دوست دارند و مي خواهند و اراده مي كنند بنويسند و تيتر انتخاب كنند و تحليل و تفسير نمايند و اگر چيزي برخلاف ميل آنها باشد هرگز به معناي يك نگاه ديگر يك نقطه نظر ديگر و يا يك برداشت ديگر نيست بلكه الزاما به معناي دشمني با آنهاست ! اين همان اصل معروف ولي بشدت باطل و نامعقول « هر كس با من نيست با دشمن من است » را تداعي مي كند و درست بر اساس همين اصل است كه در كشور ما كه عرصه سياست بشدت در اختيار دو جناح رقيب است همواره مطبوعات به دو گرايش تقسيم و متهم مي شوند; راست يا چپ و اصحاب اين دو جناح هرگز اين توانائي فكري را ندارند كه گرايش سومي نيز در نظر بگيرند و آن دسته از روزنامه هائي را كه حاضر نيستند بله قربان گو باشند و انتقاد كردن را لازمه كار مطبوعاتي مي دانند و به تشخيص خود هر وقت لازم بدانند اين يا آن جناح را مورد انتقاد قرار مي دهند خارج از چارچوب هاي جناحي در نظر بگيرند و مستقل بدانند.
از حوادث تلخ و شيريني كه از رهگذر همين نگاه تنگ و محدود جناحي در دو دهه گذشته بر روزنامه ها رفته است كه بگذريم گاهي شيرين كارهاي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي كه مثلا وظيفه حمايت از مطبوعات را بر عهده دارد نيز بر حجم وقايع ماندگار عالم مطبوعات مي افزايد و ظرايفي توسط بعضي بخشهاي اين وزارت خلق مي شوند كه اين مرغ سربريده و پخته را نيز به خنده وامي دارد. آخرين شيرين كاري مربوط است به مثلا تحقيقاتي تحت عنوان « سياه نمائي وضعيت جامعه و فعاليت دولت در روزنامه هاي سراسري » (سه ماهه اول سال 1382 ) كه توسط مركز مطالعات و تحقيقات رسانه هاي معاونت امور مطبوعاتي و تبليغاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي تهيه و منتشر شده است .
نفس اقدام قابل تحسين است زيرا اين واقعيت را نمي توان انكار كرد كه در كشور ما به همان دليل كه اشاره شد يعني تسلط دو جناح رقيب بر عرصه سياست سياه نمائي در حد اعلا وجود دارد. اين واقعيت هم قابل انكار نيست كه هر دو جناح اهل سياه نمائي هستند و در اين زمينه يدطولائي هم دارند. بنابر اين طبيعي بود كه بعد از اظهارات رئيس جمهور محترم در اسفند ماه سال گذشته (در پي برگزاري دومين دوره انتخابات شوراها) درباره سياه نمائي هائي كه در كشور صورت مي گيرد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي درصدد انجام تحقيقاتي در اين زمينه بر آيد و نتيجه آنرا در اختيار مبادي ذيربط كه در درجه اول مسئولان و سياستمداران و سپس روزنامه ها هستند قرار دهد تادقت بيشتري درآنچه مي گويند و آنچه منعكس مي كنند بعمل آورند. اما نكته مهم اينست كه در اين تحقيقات مرز ميان سياه نمائي و انتقاد بهيچوجه مشخص نشده و تيترها ومطالب انتقادي روزنامه ها نيز اقدامي براي سياه نمائي تلقي گرديده و در نتيجه براي هر يك از روزنامه ها يك پرونده نسبتا قطور « سياه نمائي » تدارك ديده شده است .
بررسي كامل اين تحقيق از حوصله اين مقاله خارج است ولي مي توان با آوردن نمونه هائي از مصاديق سياه نمائي مورد نظر دست اندركاران اين تحقيق به خلط مبحث عجيبي كه صورت گرفته است پي برد. نمونه ها از اينقرارند :
سكوت مجلس در برابر گراني .
دستگاه هاي دولتي مسابقه افزايش قيمت ها را آغاز كرده اند.
بيكاري بزرگترين مانع ازدواج جوانان است .
اعتراض دامداران به آزاد شدن واردات گوشت .
انتقاد شديد جمعي از نمايندگان به بي اعتنائي مجلس نسبت به افزايش قيمت ها.
دولت پاسخگو كجاست گراني كمر مردم را خم كرده است .
قيمت ها در بازار همچنان بالا مي رود.
دفع غيرمجاز زباله و فاضلاب در بيمارستانهاي تهران .
مسئولان در اجراي عدالت ناتوانند.
مشكلات مرغداران ; نمايندگان : اطلاعي نداريم .
با كوتاهي دولت در جمعآوري خودروهاي فرسوده هواي شهر هر روز آلوده تر مي شود.
عرضه مرغ در كشور بهداشتي نيست .
دلالان در راهروي بيمارستان ها پرسه مي زنند.
اين نمونه ها نشان مي دهند دست اندركاران اين تحقيق ميان سياه نمائي و انتقاد تفاوت قائل نشده اند. البته در مجموعه تيترهاي مورد بررسي در اين تحقيق مواردي كه ازمصاديق سياه نمائي باشند وجود دارند كه اتفاقا از روزنامه هاي منتسب به هر دو جناح هستند و طرفين به اين اقدام ناخوشايند و منفي آلوده هستند لكن اشكال اساسي در اينست كه اولا در بسياري موارد انتقاد از مصاديق سياه نمائي قلمداد شده و ثانيا تيترها اخبار و گزارشهاي متعدد روزنامه هاي مستقل در زمينه خدمات عمراني دولت از قبيل افتتاح سد نيروگاه و طرح هاي صنعتي احداث راه و كارخانجات و توليد مايحتاج عمومي و حل مشكلات مردم كه در تمام فصول سال بر صفحه اول اين قبيل روزنامه ها نقش مي بندد در اين تحقيق ناديده گرفته شده است .
در يك جمع بندي منصفانه بايد گفت روزنامه ها در يك ارزيابي كلي به دو دسته تقسيم مي شوند جناحي و مستقل . در روزنامه ها در عين حال كه سياه نمائي هم وجود دارد موارد انتقادي بر سياه نمائي غلبه دارد انتقاد را كه حق روزنامه هاست نبايد سياه نمائي تلقي كرد. ناديده گرفتن اطلاع رساني روزنامه ها بويژه روزنامه هاي مستقل در زمينه خدمات دستگاه هاي دولتي بويژه تلاش هاي مفيدي كه اين روزنامه ها در زمينه تشريح دستاوردهاي مجموعه دستگاه هاي متعلق به نظام جمهوري اسلامي دارند ناديده گرفتن اين تلاشها وقراردادن آنها در رديف سياه نماها نوعي ناسپاسي نسبت به تلاشگران مخلص عرصه پرزحمت اطلاع رساني است چيزي كه از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي انتظار نمي رود.
