نيمه شعبان
شكوهمندترين بشارتها را براي همه
مشتاقان عدالت به همراه دارد.
نيمه شعبان
ميثاق همه منتظران بيدار
با خوبي ها
زيبايي ها و عدالت هاست .
نيمه شعبان
زاد روز ميلاد شكوفه اي از بوستان نبوي است
كه عطر و طراوتش همه جهان را آكنده خواهد
ساخت .
شادماني هاي خود را در اين هنگامه نوراني
با شناخت
بيشتر آن موعد اديان و محبوب امتها همراه مي كنيم تا از
رهگذر معرفت آن عزيز و برنامه نوراني رسالتش
از خود
ياوراني آماده و فرهيخته براي قيام پر شكوهش بسازيم و
بتوانيم مدافع مباني اصيل او باشيم . لبخند رضايت بر لبانش
بنشانيم و گرد كدورتها و غم هاي زمان را تا اندازه اي از چهره
مباركش بزداييم . بر اين نيت
صفحه مقالات تا نيمه شعبان با
انتشار مقالاتي مربوط به وجود شريف آن حضرت و موضوع
مهدويت به استقبال اين روز بزرگ مي رود.
اميد است با شناخت بيشتر آن وجود گرانقدر
در پاسداري
از حريم مقدسش كوشاتر و براي ايجاد جامعه اي دانا و منتظر
بيش از پيش مهيا شويم . انشاالله
*****
ميلاد حضرت مهدي موعود(عج ) در ادبيات
اهل سنت
|
قسمت اول
جعفر خوشنويس
اشاره :
اعتقاد به امام مهدي (عج ) و تولد آن حضرت در سحرگاه
نيمه شعبان سال 255 هـ . ق
مختص طايفه و گروه خاصي
نيست بلكه در نوشته ها
بويژه ادبيات فرق اسلامي به آن اشاره
شده است .
در اين نوشتار كه از فصلنامه « انتظار » اقتباس شده
بخشهايي از ادبيات اهل سنت نقل و اين حقيقت از آن آشكار
گرديده كه ايشان متولد شده و با ظهور خويش
زمين را از عدل
و داد پر خواهد ساخت .
بر خلاف تصور بسياري
اعتقاد به حضرت مهدي
عجل الله فرجه الشريف و اينكه آن حضرت متولد شده است
اختصاص به شيعه ي اثنا عشريه ندارد
بلكه اين مسئله جايگاه
و منزلت بارز و دامنه ي وسيعي در ادبيات اهل سنت
دارد.
مراد از ادبيات
همه ي آن چيزهايي است كه به طور نثر يا
شعر
گفته شده است .
مظهر اين ادبيات
عمدتا
از سه مجموعه تشكيل مي شود
كه عبارت است از :
1 ـ كتب تفسير و تاريخ و حديث و روايات فضايل و مناقب .
2 ـ توصيف ها و مدايح و تمجيدها و تعريف هايي كه به شكل نثر
است .
3 ـ توصيف ها و مدايح و توسلات و مناجات هايي كه به شكل
شعر است .
با مطالعه ي ميراث مكتوب اهل سنت
اين حقيقت به طور
آشكار
به چشم مي خورد كه جمع كثيري از اهل سنت
از علما
و شعراي شان
از همه ي مذاهب
و گرايش ها
به اين كه
حضرت مهدي (عج )
فرزند امام حسن عسكري (عليه السلام )
و دوازدهمين امام شمرده مي شود و در سال 255 هجري قمري
متولد شده است اعتقاد دارند و اين مطلب
از دو موضوع به
دست مي آيد :
1 ـ توصيف حضرت مهدي (عج ) به اينكه از اولاد حضرت
فاطمه عليهاالسلام است و اين كه او
آخرين امام از دوازده
امامي است كه در صحيح بخاري و مسلم (1 ) به عدد آنان اشاره
دارد.
2 ـ اين كه آن حضرت
تنها فرزند امام حسن عسگري
(عليه السلام ) و نام او
مانند نام جدش
« محمد » است .
و اينك
به نام كساني كه با زبان شعر و گاهي هم با زبان نثر
در قالب توصيف و تمجيد و معرفي كردن
اعتقاد مذكور را
آشكار كرده اند
اشاره مي شود :
ث حصكفي حنفي
ابوالفضل يحيي بن سلامه ي حصكفي
از علماي نامدار
قرن ششم هجري بوده و وفات او در سال 551 هـ بوده است .
ياقوت حموي
ترجمه ي او را در معجم الادبا آورده است .
شايد او از نخستين كساني از اهل سنت است كه از حضرت
مهدي
عجل الله فرجه
به زبان شعر
به عنوان « دوازدهمين
امام » و به عنوان « آن مهدي كه شيعه ي اماميه به او اعتقاد دارد »
نام مي برد.
او
در ضمن يك قصيده ي مفصل
به زبان بليغ و زيباي
عربي
مي گويد :
و سائلي عن حب اهل البيت هل
اقر اعلانا به ام الجحد
هيهات ممزوج بلحمي و دمي
حبهم و هو الهدي و الرشد
حيدره و الحسنان بعده
ثم علي و ابنه محمد
و جعفر الصادق و ابن جعفر
موسي و يتلوه علي السيد
اعني الرضا ثم ابنه محمد
ثم علي و ابنه المسدد
الحسن التالي و يتلو تلوه
محمد بن الحسن المعتقد
قوم هم ائمتي و سادتي
و ان لحاني معشر و فندوا
اي كسي كه از من
درباره ي محبت اهل بيت مي پرسي آيا
به طور آشكار به آن اقرار كنم
يا آن را انكار
هيهات كه اين محبت را انكار كنم بلكه محبت ائمه ي هدي
با گوشت و خونم آميخته شده است .
علي
و پس از او
حسن و حسين
سپس علي
و فرزندش
محمد
و جعفر صادق
و فرزند جعفر (يعني ) موسي .
و به دنبال او
فرزندش علي بزرگوار. مقصودم رضا است
سپس فرزندش محمد سپس علي و فرزند مويدش حسن و آنكه
به دنبال او مي آيد
يعني
محمد فرزند حسن (عسكري ) كه
مورد اعتقادم است .
اينان
همگي امامان و سروران من اند
گرچه گروهي
درباره ي آنان با من به جدال بنشينند و بخواهند عقيده ي مرا
درباره ي آنان ابطال كنند.
اين قصيده را ابن جوزي حنفي
در كتاب (المنتظم
ج 3
ص 183 ) و عماد اصفهاني در كتاب خود (خريده العصر)
آورده اند.
نيز در صدر كتابي به نام الائمه الاثنا عشر كه تاليف
شمس الدين ابن طولون است
اين شعر آمده است .
ث شمس الدين ابن طولون حنفي
شمس الدين محمد بن علي بن طولون (متوفي 955
هجري ) از علماي اهل سنت است كه علاوه بر علوم اسلامي از
علوم ادبي نيز بهره زيادي داشت . وي
داراي منزلت بس بلندي
نزد علماي دمشق بود.
او علاقه ي وافري به اهل بيت عصمت و طهارت
(عليهم السلام ) داشت . لذا كتابي مستقل در معرفي شخصيت و
سيره ي اهل بيت به نام « الائمه الاثنا عشر » نگاشت . در آن فقط
از منابع اهل سنت
مطالب جامعي درباره ي يكايك امامان
دوازده گانه ي اهل بيت عليهم السلام آورده است .
اين كتاب
اخيرا
از سوي يكي از دانشمندان محقق
معروف اهل سنت لبنان
آقاي دكتر صلاح الدين المنجد (مولف
كتاب معروف نقش كليسا در ممالك عربي ) تصحيح و به چاپ
رسيد.
ابن طولون
در ابتداي اين كتاب
قصيده ي آثاي حصكفي
را كه داراي 48 بيت مي باشد
به طور كامل آورده است و سپس
شخصيت يك يك امامان را مورد بحث قرار داده است .
وي سخنانش را درباره ي حضرت مهدي
چنين آغاز
مي كند :
« و ثاني عشر هم ابنه محمدبن الحسن و هو ابوالقاسم
محمدبن الحسن بن علي الهادي بن محمد الجواد بن علي الرضا
بن موسي الكاظم بن جعفر الصادق بن محمد الباقر بن علي زين
العابدين بن الحسين بن علي بن ابي طالب رضي الله
عنهم . »
سپس
پس از چند سطر
اين چنين مي نويسد :
« كانت ولادته
رضي الله عنه
يوم الجمعه
منتصف شعبان سنه
255
و لما توفي والده المتقدم ذكره
كان عمره خمس سنين . »
اين مطالب
هم در مورد نسب حضرت مهدي
عجل الله
فرجه الشريف
و هم در مورد سال ميلاد آن بزرگوار
دقيقا و
تحقيقا
مطابق نظريه شيعه است .
وي
در خاتمه ي كتابش به هيجان مي آيد و عشق و اعتقاد
و اردات خود به امامان دوازده گانه را در قالب شعري شش
بيتي و زيبا كه متضمن تشويق مردم بر اقبال به اهل بيت است
انشا مي كند :
عليك بالائمه الاثني عشر
من آل بيت المصطفي خير البشر
ابو تراب حسن حسين
و بغض زين العابدين شين
محمد الباقر كم علم دري
و الصادق ادع جعفر ابين الوري
موسي هو الكاظم و ابنه علي
لقبه بالرضا و قدره علي
محمد التقي قلبه معمور
علي التقي دره منثور
و العسكري الحسن المطهر
محمد المهدي سوف يظهر
بر تو باد كه به امامان دوازده گانه توجه كني
اينان كه از خاندان مصطفي
خير البشرند
ابوتراب و حسن و حسين
و زين العابدين كه بغض داشتن نسبت به او
زشت و ننگ
است .
محمدباقر كه چه قدر دانش ها را مي دانست .
و امام جعفر كه به اين خصلت در ميان مردم معرف بود
يعني صادق .
و موسي كه كاظم و فرو برنده ي غيض بود
و فرزندش علي
كه او را با لقبش رضا بخوان
او كه قدر و منزلتش بلند و والا
است .
و محمد تقي كه دلش به تقوا آباد است
و علي نقي كه گوهرهايش پخش است .
اين شعر
اقرار غيرمستقيم به اين حقيقت است كه
حضرت بقيه الله
عجل الله و تعالي فرجه
متولد شده است نه
اين كه بعدها متولد خواهد شد.
ث شيح احمد جامي
احمدبن ابوالحسن بن محمدبن جرير بجلي نامقي جامي
ترشيزي ابونصر (متوفاي سال 536 )
ملقب به « شيخ الاسلام »
كه گاهي به « ژنده پيل » و « شيخ جام » و « پير جام » ناميده
مي شود از بزرگان صوفيه است . يكي ديگر از شخصيتهاي
معروف
و ادباي شاخص اهل سنت است كه به حضرت مهدي
موعودي كه متولد شده و اين كه روزي براي اصلاح جهان
ظهور خواهد كرد
اقرار مي كند.
او اين حقيقت را در قصيده ي زيبايي
در 9 بيت سروده
است :
اي ز مهر حيدرم هر لحظه در دل صد صفاست
وز پي حيدر
حسن ما را امام و رهنماست
همچو كلب افتاده ام بر خاك در گاه حسين
خاك در گاه حسن اندر
دو چشمم توتياست
عابدين
تاج سر و باقر
دو چشم روشن است
دين جعفر
بر حق است و مذهب موسي
رواست
اي موالي ! وصف سلطان خراسان را شنو
ذره اي از خاك قبرش دردمندان را دواست
پيشواي مومنان است
اي مسلمانان ! تقي
ور نقي را دوست دارم در همه مذهب رواست
عسكري نور دو چشم عالم و آدم بود
همچو مهدي يك سپهسالار در ميدان كجا است
شيخ جام
در اين قصيده ي زيبا
حتي به امامت دوازده
معصوم
تصريح مي كند.
ث عطار نيشابوري حنفي
شيخ فريدالدين عطار نيشابوري ابو حامد ـ يا ابوطالب ـ
محمدبن ابي بكر (متوفاي سال 618 ) از عرفاي معروف اهل
سنت و حنفي مذهب است . او قصيده ي مفصلي در مدح ائمه ي
دوازده گانه سروده است و در كتاب « مظهر الصفات » آمده
است
چنين مي گويد :
مصطفي
ختم رسل شد در جهان
مرتضي
ختم ولايت در عيان
جمله فرزندان حيدر اوليا
جمله يك نورند; حق
كرد اين ندا
در پايان اين قصيده
چنين مي گويد :
صد هزاران اوليا روي زمين
از خدا خواهند مهدي را يقين
يا الهي مهديم از غيب آر
تا جهان عدل
گردد آشكار
مهدي هادي است تاج اتقيا
بهترين خلق بروج اوليا
اي تو ختم اولياي اين زمان
وز همه معني نهاني جان جان
اي تو هم پيدا و پنهان آمده
بنده عطارت ثنا خوان آمده
ملاحظه مي فرماييد كه او
چگونه از حضرت مهدي
عجل الله فرجه به عنوان فردي كه در سرا پرده غيبت به سر
مي برد
ياد مي كند.
جالب توجه اين كه در حالات اين اديب بزرگ
گفته شده
است كه او
هيچ گاه
زبان به مدح كسي از ملوك و امراي عصر
خود نگشود و در تمام كتاب هايش
يك مديحه پيدا نمي شود.
خود او
در اشارت به اين معنا گويد :
به عمر خويش مدح كس نگفتم
دري از بهر دنيا
من نسفتم
با اين حال
اين مرد بزرگ
چنين سروده ي زيبايي درباره
امامان عليهم السلام سروده است .
او
قصايد زيبايي ديگري در مدح مولاي متقيان
(عليه السلام ) سروده است كه جالب توجه است .
ث شيخ محيي الدين ابن عربي
محمدبن علي بن محمد ابوبكر حاتمي طائي اندلسي
(معروف به محيي الدين ابن عربي ) فيلسوف
متصوف و متكلم
اهل سنت است كه در مرسيه در اندلس متولد شد و در دمشق
استقرار پيدا كرد و در سال 638 هجري وفات يافت . او .
كتابهاي زيادي مانند الفتوحات المكيه
محاضره الابرار
فصوص الحكم
التجليات الالهيه
ديوان شعر و ... دارد.
او
از حضرت مهدي (عج ) نام برده و حضرتش را مدح
كرده است :
الا ان ختم الاوليا شهيد
و عين امام العالمين فقيد (3 )
هو السيد المهدي من آل احمد
هو الصارم الهندي حين يبيد
هو الشمس يجلو كل غم و ظلمه
هو وابل الوسمي حين يجود
هلا! كه خاتم اوليا
زنده و ناظر است .
او
چشم امام عالميان (يعني پيامبر اكرم ) است كه در ميان
مردم نيست او است سيد ما
مهدي از آل احمد
او است شمشير بران (هندي ) هنگامي كه فاني مي سازند
(كافران را)
او
آفتابي است كه هر تاريكي و غمي را مي زدايد.
او ست باران اول و بعد از پاييز
هنگامي كه به سخاوت
مي بارد
زمين را سرسبز مي سازد.
آنچه در اين شعر
شايسته تامل و سزاوار تدبر است
اين
است كه ابن عربي
در سطر اول اين قصيده اقرار مي كند كه
حضرت بقيه الله (عج )
حاضر و ناظر است .
جالب تر اين كه وي اين چند بيت شعر را پس از جملاتي
گويا و زيبا
درباره ي حضرت مهدي
عجل الله فرجه
آورده
است كه چنين است :
« ... ان لله خليفه يخرج و قد امتلات الارض جورا و ظلما
فيملاها قسطا و عدلا
و لو لم يبق من الدنيا الا يوم واحد لطول
الله ذالك اليوم حتي يلي هذا الخليفه من عتره رسول الله من
ولد فاطمه يواطي اسمه اسم رسول الله »
وي چند بيت ديگر
نيز درباره ي حضرت مهدي سروده
است كه سزاوار طرح و تامل است :
اذا دار الزمان علي حروف
ببسم الله فالمهدي قاما
و يخرج بالحطيم عقيب صوم
الا فاقراه من عندي السلاما
هرگاه زمان
گردش لازم و خاص خود را انجام داد
به نام خدا
حضرت مهدي قيام خواهد كرد
و از كنار حطيم (كه ميان حجرالاسود و در خانه كعبه
است ) خروج خواهد كرد
پس از دوره اي از روزه (يا امساك و
اختفا و سكوت ) هلا! سلام مرا به آن حضرت برسان . (4 )
جالب توجه اينكه در اين دو بيت
محيي الدين بن عربي
از
دو لفظ گويا و قابل تدبر
براي امام زمان (عج ) استفاده كرده
است و آن دو لفظ « قام » و « يخرج » است . وي در آن دو بيت
نگفته است : « يولد » . بلكه گفته است : « خارج مي شود و قيام
مي كند. »
بنابراين
حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه
متولد شده
است و زنده مي باشد و زماني
از حالت اختفا و قعود
خارج
مي شود و قيام مي كند. اين حقيقت
هنگامي كه بدانيم
قصيده اي در توسل به دوازده امام دارد كه در آخر آن نام
حضرت حجت آمده است
بهتر آشكار مي شود.
پي نويس
1 ـ صحيح بخاري
ج 4 ص 248
چاپ دارالمعرفه بيروت
كتاب الاحكام صحيح مسلم (به شرح نووي ) چاپ دار الفكر
بيروت
ج 12
ص 201
203 7 كتاب الاماره .
2 ـ الكني و الالقاب
ج 2
ص 162
انتشارات بيدار . قم
(افست از چاپ مطبعه العرفان صيدا
لبنان
سال 1358 ) .
3 ـ الفتوحات المكيه
ج 3
ص 327 ـ .328
4 ـ ينابيح الموده
416
| |