كابل ـ خبرگزاري جمهوري اسلامي : در 23 سال گذشته نام افغـانستان هميشه با جنگ ترور كشت خشخاش و توليد و قاچاق مواد مخدر فقر و مرگ ومير زودرس و آوارگي و مهاجرت مـــردم بــه كشورهاي همسايه بـا تبعات خاصي كه براي هر دو طرف مهمان و ميزبــان دارد همراه بوده است . در اين گيرودار و بحران كمتر اتفاق افتاده است كه آمار نزديك به واقعيتي از وضعيت جغرافيايي انساني اجتماعي اقتصادي و فرهنگي آن ارايــه شود.
« اداره مـركزي آمار افغانستان » اخيرا براي اولين بار در بيش از دو دهه اخير برخي از شاخص هاي آمار جمعيتي اقتصادي و اجتماعي اين كشور را مــورد بررسي و مطالعه قرار داده است كه در نوع خود كم نظير است .
در اين گزارش تلاش شده است با استناد به اطلاعات مندرج در سالنامه آماري اداره مــذكور همچنين برخي منابع مستند ديگر و نقل قول هاي مقام هاي رسمـي آماري تحليلي از برخــي از واقعيات ايــن كشور در ابعاد مختلف ارايه شود.
جغرافياي افغانستان
افغانستان با 652 هزار و 225 كيلومترمربع و بابيش از 22 ميليون و200 هزار نفرجمعيت در همسايگي ايران چين ازبكستان پاكستان تاجيكستان و تركمنستان واقع شده است .
مردم اين كشور از اقوام پشتون تاجيك هزاره ازبك تركمن نورستانـي بلوچ هندي و عرب مي باشند كه پشتون ها تاجيك ها هزاره ها و ازبك ها بيشترين جمعيت را در كشور دارند.
افغانستان داراي 30 ولايت است كه از نظـر استراتژيك ولايت هاي كابل بلخ قندهار هرات غزني ننگرهار و قندوز نسبت به ديگر ولايات از اهميت بيشتري برخوردارند.
كابل كاپيسا پـروان وردك لــوگر غزني پكتيكا پكتيا كنر ننگرهار لغمان بدخشان تخار بغلان قندوز بلخ سمنگان جوزجان سرپل فارياب بادغيس هرات فراه نيمروز هلمند قندهار زابل ارزگان غور و بـاميان ولايات افغانستان را تشكيل مي دهند. تعداد شهرستان هاي اين كشور نيز 354 شهرستان يا بـه قول افغان ها « ولسـوالي » است .
زبان هاي رسمي مردم افغانستان فارسي و پشتون است و زبان هاي ازبكي (تركي ) پشه اي (تركيبي از فارسي تركي و پشتون و اصطلاحات خاص محلي ) نيـز در اين سرزمين كم و بيش رواج دارد.
وضعيت اجتماعي
بر اساس آمارهاي تخميني اداره مركزي آمار افغانستان در سـال 1380 يعني كمي پس از روي كار آمدن دولت موقت از 22 ميليون و 200 هزارنفرجمعيت 51 5 درصد را مردان و 48 5 درصد را زنان تشكيل مي دهند .
87 درصد مردم اين كشور در روستـاها(31 هزار و 414 روستا) سكونـت دارند و بقيه در شهرها زنـــدگي مي كنند و از جمعيت كشور حدود دو ميليون نفر نيز كوچرو يا « كوچي ها » هستند.
حدود 90 بيمارستان و مركز درماني كوچك و بزرگ در اين كشور فعال است كه بيشتر آنها در مركز ولايات بوده و به روستاها و منــاطق دورافتاده توجهــي نشده است . در دو سال گذشته از هر پنج نوزاد كه در اين كشور به دنيا آمده يكي فوت كرده است و افغانستان از لحاظ مرگ و مير كودكان زير پنج سال در دنيا جـز كشورهاي نخست است .
با توجه به اوضاع نگران كننده طي دو سال اخير اقدام هايي درزمينه ايجاد مراكز درماني به كارگيري پزشكان بومي و خارجي در مركز ولايات و از همـــه مهم تر اطلاع رساني توسط شبكه هاي راديويي تـازه تاسيس و تلويزيون اين كشور و همچنين مطبوعات نوشتاري كه تعداد آنها هم اكنون به 260 عنوان مي رسد موجب شده تا مـــــردم كشور حتي زنان و كودكان نسبت به سلامت و بهداشت خود توجه بيشتري نشان دهند.
طي يك و نيم سال اخير در پي بازگشت نزديك به دو ميليون مهاجر از ايران و پاكستان وضعيت اجتمـاعي افغانستان دستخوش تحولاتي از جهات مختلف شده است .
وضعيت فرهنگي و آموزشي
هم اكنون بيش از پنج ميليون دانش آموز در هفت هزار مدرسه افغانستان مشغول تحصيل هستند . در اين مدارس 85 هزار معلم در حال تدريس هستند و بنابـه اظهـار مسوولان وزارت معارف (آموزش وپرورش ) كشور با كمبود 20 هزار معلم مواجه است .
در همين حال تعدادي زيادي از كودكان روستاهاي دور افتاده كشـور امكـان تحصيل را به علت نداشتن مدرسه و معلم پيدا نكرده اند وآمارهاي رسمي آغازسال تحصيل 1382 نشان مي دهد كه حدود 80 درصـد دانش آمــوزان امسال شانس رفتن به مدرسه را پيدا كرده اند.
بــر اســاس آمار منتشره افغانستان با حدود 50 هزار باب كمبود مدرسه و همچنين هزاران مدرسه تخريب شده مواجه است . بازگشت دختران بـه مدارس در حالي كه در دوران طالبان از ورود به مدرسه و آموزش محروم شده بودند يك نقطه عطف طي دو سال اخير در بخــش آمــوزش و پرورش اين كشور محسوب مي شود.
اكثر كتابخانه هاي افغانستان در دوره طولاني جنگ تخريب شدو در زمان حاضر 49 كتابـخانه در ولايات مختلف اين كشور فعال است و تعدادي كتابخانه نيز در دست ساخت دارد.
تعداد دانشگاه ها نيز شامل 9 دانشگاه است كه دانشگاه كابل با بيش از شش هزار دانش جو در 14 رشته مختلف مهم ترين مركز آموزش عالــي افغانستان محسـوب مي شود. در افغــانستان بيش از 15 هزار دانشجو شامل حـدود 12 هزار دانشجوي پسر و بقيه دانشجوي دختـر در پايتخت و ولايات بلخ هــــرات قندهار ننگرهار خوست و ... با داشتن 870 استاد كه 133 نفر آنان استــاد زن هستند مشغــول تحصيل مي باشند.
تعدادسينماهاي فعال افغانستان نيز كمتر از 15 سينما است كه بيشتر فيلم هاي هندي و خشن آمريكايي به نمايش مي گذارند. از نظر پوشش نيز مردها از لباس هاي مخصوص افغاني شامل پيراهن هاي بلنــد تا روي زانو و شلوار استفاده مي كنند. بسياري از زنان علاوه بر پوشش هاي خاص هر منطقه و محـل از نوعي چادر آبي رنگ چين دار به نام « برقــع » استفاده مي كنند كه تمام بدن آنان حتي صورت را پوشانده است و يك توري مربع شكل امكان ديدن آنان را مهيا مي سازد. استفاده از برقع كه به ويژه در دوران طـــالبان رواج يافت به تدريج در حال كاهش است .
اروپائيها و آمريكايي هاي شاغل در افغانستان نيز اغلب با همان پوشش هاي غربي خاص خود در محافل و اماكن عمومي ظاهر مي شوند.
وضعيت اقتصادي و صنعتي
الف ـ كشاورزي : آخرين آمار از زبان « سيد حسين انوري » وزير زراعت ومالداري ( كشاورزي و دامداري ) افغانستان گوياي ايـن مطلب است كه در اين كشـور 14 ميليون هكتار زمين زير كشت انواع محصولات قـرار دارد و گندم و حبوبات بيشترين رقم توليد بخش كشاورزي را به خود اختصاص مي دهد.
بـه گفتـه اين مسوول در سال جاري زراعي درافغانستان بيش از پنج ميليون تن گندم برداشت شد كه اين ميـزان توليد در سه دهه گذشته بي سابقه است . با اين ميزان توليد گندم افغانستان در سال جاري تنها به وارد كردن 400 هزار تن گندم از خارج نياز دارد كه نسبت به سال گذشته بـه يك چهارم تقليل خواهد يافت .
در اين سال 410 هزار تن جو 310 هزار تن ذرت و 291 هزار تن ساير حبوبات در سراسر اين كشور برداشت شد كه در نوع خود و در مقايسه باسال هــاي پيشتر ارقام قابل توجهي است .
ميزان برداشت محصولات باغي نيز به دليل شرايط خوب آب و هــوايي در سـال جاري و نيز رعايت ضوابط تــرويجي و مبارزه عليه آفات خوب بــود و به گفته مسوولان كشاورزي بخشي از ميـوه جات مانند زردآلو سيب هلو خربزه به بـرخي كشورهاي عربي و اروپايي صادر شده است . بيشترين باغ هاي ميوه و صيفي افغانستان در نواحي شمال و ولايت هرات قرار دارد و پسته هاي كوهي در ولايات شمال و شمال شرقي و انار قندهار و انگـــور پروان و هرات نيز در ميان مردم معروفيت دارد.
متاسفانه در بخش كشاورزي در اين كشور كشت خشخاش نيز همچنان از جايگاه ويژه اي برخوردار بوده و توليد مواد مخدر از شيره گيـاه خشخاش در سال جاري تا چهار هزار تن تخمين زده مي شود. بر اساس گزارش هاي منتشره افغانستان هم اكنون دو ســوم ترياك و هرويين مورد مصرف جهان را توليد مي كند و بــه يكي از عمده ترين توليدكنندگان مواد افيوني تبديل شده است .
دولت افغــانستان به رغم ادعاهاي اوليه كه سال جاري را سال « افغانستان بدون مواد مخـدر » معرفي كرده بود اخيرا اعلام كرده است كه مبارزه با توليد و قاچاق مواد مخدر يك برنامه دراز مدت است .
دولت يك بــرنامه 10 ساله را در ايـن زمينه به تصويب رسانده است و طبق اين برنامه افغانستان تا سال 1392 يعني تا 10 سال ديگر بدون مواد مخدر خواهد بود .
ب ـ صنعت : « حامد كرزي » رييس دولت انتقالي افغانستان اخيرا اعلام كرد پنج هزار و 165 شركــت داخلي و خارجي با بيش از چهار ميليارد دلار سرمايه براي سرمايه گذاري در اين كشور اعلام آمادگي كرده اند. بــا جذب اين ميزان سرمايه و فعال شدن شركت هاي داوطلب براي بيش از 370 هزار نفر در سراسر افغانستان زمينه اشتغال فراهم خواهد شد.
همچنين موسسه حمايت از سرمايه گذاري در افغانستان اخيرا بــــراي رهايي سرمايه داران داخلي و خارجي از چرخه ناسالم و طولاني اداري و بروكـراسي اين كشور در مسير دريافت مجوز فعاليت ايجاد و فعال شده است .
رييس دولت افغانستان تاكيد كرده است : درهيچ كشوري به اندازه افغانستان نياز به جذب سرمايه ها احساس نمي شود وبا تاسيس موسسه حمايت از سرمايه گذاري در افغانستان نيز تسهيلاتي چون زمين در اختيار داوطلبان سرمايه گذاري چه داخلي و چه خارجي قرار خواهد گرفت .
« سيـــد مصطفي كاظمي » وزير تجارت افغانستان نيز گفته اسـت افغانستان بامشكلات فراواني مواجه است و در حالي كه در پايان قرن بيستم جوامع گوناگون فرصت مساعدي را براي توسعه پيدا كردند افغانستان در آتش جنگ سوخت .
در بخش صنعت اگر چه هنوز كشور به موفقيت چنداني دست پيدا نكرده است اما وزير تجارت افغانستان اعلام كرده است كـه صنعت نساجي كشور توان بالايي دارد و توليدات آن قابل رقابت با ديگر كشورهاست . وي گفته است كه در زمان حاضر بخشي از پارچه هاي تـــوليد افغانستان بـه كشورهاي هند و عربي صادر مي شود.
صنـايع شيميايي فلزي موادغذايي الكترونيك و برق از جمله صنايعي است كه دولت اخيرا به آنها توجه كــرده است و حدود 600 مجوز تاسيس كارخانه در اين زمينه تاكنون صادر شده است .
يكــي از مشكلات كنوني بخش صنعت افغانستان كمبود توليد بــرق است كه با برنامه ريزي هاي انجام شده و بالا بردن توان توليد برق بخش صنعت نيز رونــق خواهد گرفت . صنعت مخـابرات نيز از صنايعي است كه در كشور رشـد خوبي داشته است و در حال حاضر قيمت يك سيم كارت تلفن همراه در كابل 80 دلار يعنــي كمتـر از 70 هـزار تـومان است و علت اين نرخ ارزان نسبت به كشور همسايه اي چون ايــران ورود دو شركت خصوصي دراين عرصه ارزيابي مي شود و اين سيم كــارت در مدت 24 ساعت واگذار خواهد شد .
صنايع دستي كشور نيز به لحاظ تنوع و كيفيت از توان بالاي برخوردار است اما هنـوز بــراي آن بازاريابي منـــاسبي نشده و به همين جهت نيز به رغـم به سنتي بودن جامعه افغانستان و حضور بيش از 80 درصد جمعيت در روستاها اين صنعت از رونق لازم برخوردار نيست .
در خصوص فعاليت هواپيمايي نيـز اكنون از كابل بـه 11 كشور دور و نزديك پروازهايي برقرار است .
چند كشور خارجـي از جملـــه جمهوري اسلامي ايران ژاپن تركيه آمريكا پاكستان آلمــان و چند كشور ديگر در زمينـه جاده سازي و ترميم خيابان هاي داخل شهرها به افغانستان كمك مي كنند و بهـره برداري ازاين راه ها و احداث خط آهن در آينده مي تواند تحولي عظيم در همه بخش هاي اين كشور بوجود آورد.
در تجارت خــارجي هم افغانستان گام هاي محكمي را برداشت و با همسـايگان خود وارد مبادلات اساسي شده است كه دراين رابطه جمهوري اسلامي ايران در زمينه عوارض گمرگي در بنــدر چابهار تا 90 درصد و درانبارداري كالا دراين بندر تا 30 درصد تخفيف براي افغان ها و تجار افغاني در نظر گرفته است .
بنا به اظهارات مقام هاي اقتصادي تجارت با ايران پاكستان هند كشورهاي آسياي ميانه اعراب و حتي آمريكا و اروپا رو به افزايش است .
وضعيت سياسي
ظهور و فعال شدن احزاب مختلف در يك سال اخير در افغانستان رونق دوباره يافته است . اخيرا دو حزب سلطنت طلب و كمونيست نيز بــا نــام هاي « جنبش وحــدت ملي افغانستان » و « حزب متحد مـلي افغانستان » كــه اولي از سوي طرفداران « محمد ظاهر » شاه سابق و دومـــي توسط بازماندگان « حزب دموكراتيك خلق افغانستان » اعلام موجوديت كرده اند.
تشكيل حزب متحد ملي افغانستان بـــا واكنش منفي برخي از دولتمردان اين كشور مواجه شده است . « فضل الهادي شينـواري » رييس قـوه قضاييه و قاضي القضات افغانستان اعلام كرده است قانون قضايي واسلامي اين كشور به كمونيست ها اجازه فعاليت سياسي نخواهد داد.
شينــواري در مورد فعاليت « حزب متحد ملي افغانستان » متشكل از گروهي از كمونيست هاي ســـابق اين كشور كه اخيرا در كابل اعلام موجوديت كرد گفت هر حزب كمونيستي با هــر نامي كه وارد صحنـه شود دشمن ملت است هر چند كه از عفو مجاهدين برخوردار شده باشند.
« صبغت الله مجددي » اوليــن رييس جمهوري افغانستان بعــد از شكست رژيــم كمونيستي ايـن كشور نيزاعلام كرد : به كمونيست ها اجازه فعاليت مجدد در كشور را نخواهيم داد. وي گفته است سهم گيري در قدرت و فعاليت مجدد كمونيست ها درصحنه افغانستان توطئه دشمنان اسلام است .
در صحنه قدرت افغانستان قبايل گروه ها و احزاب سيـــاسي ســازمان هاي بين المللي دولت هاي خارجي و فرماندهان محلي ذينفوذ هستند و تـلاش دارند تا كفه ترازوي قدرت را به نفع خود بالا نگه دارند.
قـــرار است « لويه جرگه » قانون اساسي (مجلس بزرگان ) افغانستان كه شامل 500 نماينده (شامل 450 نماينده انتخابي و 50 نماينده منصوب از ســوي رييس دولت ) آذرمـــاه امسال قانون اساسي جديد كشور را رسميت بخشيده و با تصويب قانون اساسي نوع حكومت كشور نيز در قانون مشخص خواهد شد.
انتظار مي رود پس از اين تاريخ بازار فعاليت هاي سياسي و ظهور حـــزب هاي جديدتر و نوگرا در صحنه سياسي افغانستان داغتر شود و اين گرما دست كم تـا بهار آينده كه انتخابات رياست جمهوري برگزار مي شود ادامه پيدا كند.
بر اساس آمارهاي رسمي منتشره حدود 99 درصد مردم اين كشور مسلمان (سنـي و شيعه ) هستند و يك درصد نيز هندو مي باشند.
از هر 5 نوزاد كه در افغانستان متولد مي شود يكي مي ميرد واين كشور از نظر ميزان مرگ و مير كودكان زير 5 سال در دنيا جز كشورهاي نخست است
دو سوم ترياك وهروئين دنيا در افغانستان توليد مي شود واين كشور از عمده ترين توليدكنندگان مواد افيوني به شمار مي رود
« لويه جرگه » قانون اساسي افغانستان در آذرماه امسال وانتخابات رياست جمهوري اين كشور در بهار سال آينده برگزار مي شود