مركز مطالعات و تحقيقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامي كتاب « اجتناب ناپذيري جنگ » را كه تاليف محمد دروديان مي باشد در سه هزار نسخه و 296 صفحه منتشر كرده است . اين كتاب حاوي مقدمه پيشگفتار چهارفصل نتيجه گيري و فهرست منابع مي باشد. عناوين فصول چهارگانه كتاب مذكور چنين است : جنگ و بررسي نظريه ها علل وقوع جنگ ايران و عراق رقابت و درگيري و همكاري و انقلاب و جنگ . عناوين برخي گفتارهاي كتاب اجتناب ناپذيري جنگ عبارت است از : مفهوم و كاركرد نظريه ها. گونه شناسي جنگ نقد روش شناسي بررسي علل وقوع جنگ ديدگاه نظريه پردازان درباره علل وقوع جنگ تحليل رسانه ها و مطبوعات درباره علل وقوع جنگ نظريه رژيم عراق درباره علل وقوع جنگ نظريه جمهوري اسلامي ايران درباره علل وقوع جنگ بازتاب و پيامدهاي پيروزي انقلاب اسلامي بحران در مناسبات ايران و عراق همسويي اقدامات عراق و آمريكا عليه ايران شمارش معكوس براي آغاز جنگ و عناوين متعدد ديگر.
در قسمت نتيجه گيري كتاب مورد بحث چنين آمده است :
1 ـ در اين كتاب پرسش « اجتناب پذيري جنگ » نقد و بررسي شده است . با فرض اينكه « اجتناب پذيري » يا « اجتناب ناپذيري » يك نظريه مي باشد مفهوم و كاركرد آن بررسي شد تا اين موضوع روشن شود كه نظريه پردازي به معناي تبيين پديده هاي اجتماعي است . به همان ميزان كه درك پديده ها بي نظريه پردازي دشوار است در عين حال واقعيات را در لباس تئوري ها قرار مي دهد كه در نتيجه شايد به ادراك نادرست واقعيات منجر شود. نظريه پردازي ناظر بر واقعيات است و برخلاف واقعيات كه هميشه واحد است نظريات متاثر از وضعيت ها و متغيرهاي مختلف متعدد و كثير است و هميشه نظريه هاي جديد نسبت به يك واقعه واحد ظهور خواهند كرد.
2 ـ در چهار قرن اخير علل وقوع جنگ بررسي شده و موضوع تحقيقات گسترده اي بوده است . گرچه به چرايي جنگ با هدف كشف علل جنگ و جلوگيري از وقوع آن پاسخ هاي گوناگوني داده شده است ولي همچنان جهان وقوع جنگ هاي متعددي را با انگيزه و اشكال مختلف شاهد بوده است .
3 ـ جنگ ايران و عراق به دليل ابعاد و پيامدهاي آن همواره مورد توجه تحليلگران و نظريه پردازان بوده است . در اين بررسي ها بيشترين تلاش در تحليل و نظريه پردازي براي تبيين علل وقوع جنگ ايران و عراق بر « عامل انقلاب » متمركز بوده است . تاثير انقلاب در زمينه هاي مختلف شامل : تغيير در روابط ايران و عراق ايجاد خلا قدرت تغيير موازنه قوا در منطقه فعال كردن ريشه هاي اختلافات تاريخي ايران و عراق فرصت طلبي هاي عراق حاصل از بي ثباتي سياسي در ايران و ساير ملاحظات مورد توجه بوده است .
برخلاف رويكردهاي داخلي كه در بررسي علل وقوع جنگ بيشتر بر ساختار تصميم گيري و نحوه مديريت كشور متمركز است در خارج چنين رويكردي مشاهده نمي شود. همين موضوع بيان كننده اين معناست كه نظريات داخلي با تاكيد بر اجتناب ناپذيري جنگ بيشتر ناظر بر ملاحظات و مناقشات سياسي هستند تا اينكه از وضعيت حاكم بر مناسبات ايران و عراق و سياست قدرت هاي بزرگ بررسي جامعي ارائه دهند. علاوه بر اين تاكيد بر تاثير انقلاب در شروع جنگ نشان دهنده پيوستگي نظريه جنگ با انقلاب است .
4 ـ اظهارات مسئولان و نهادهاي رسمي عراق و ايران ادراك دو كشور را از ماهيت جنگ و درعين حال نسبت به علل وقوع جنگ بيان مي كند. تحولات جنگ در تغيير نظريات عراقي ها كاملا موثر بوده است . به همين دليل عراقي ها در مواضع خود از خطر وقوع انقلاب و مداخله ايران در امور عراق و ضرورت پيشگيري آن تا مرز تجزيه ايران و سقوط نظام تازه تاسيس در ايران سخن گفته اند در حالي كه نظريات ايران از ابتدا تا پايان جنگ به صورت نسبتا منسجم و با تغييرات بسيار اندك و ناچيز همراه بوده است . از نظر جمهوري اسلامي ايران انقلاب اسلامي منافع قدرت هاي بزرگ را به خطر انداخت و دولت هاي منطقه در معرض تهديد قرار گرفتند. اوضاع داخلي ايران فرصت مناسبي را در اختيار عراق گذاشت تا به عنوان ابزار و عامل سياست هاي آمريكا به جمهوري اسلامي ايران تجاوز كند.
5 ـ بررسي مناسبات ايران و عراق در حدفاصل كودتاي بعثي ها در عراق (سال 1968 ) و حتي قبل و بعد از آن بيان كننده اين معناست كه مناسبات دو كشور همواره از عوامل فرهنگي ـ مذهبي و سياسي ـ تاريخي متاثر بوده است . وقوع جنگ هاي متعدد دوره عثماني و پس از آن در زمان حكومت بعثي ها در عراق نشان مي دهد « اختلاف » عاملي پايدار در مناسبات دو كشور بوده است و معادلات بين المللي و منطقه اي يا تحولات در ساختار سياسي ايران يا عراق در ماهيت مناسبات دو كشور (از جمله « درگيري و جنگ » يا « همكاري و صلح » ) تاثيري تعيين كننده داشته است و خواهد داشت . براساس همين ملاحظه در يك دوره درگيري دو كشور به جنگ و در نهايت به امضاي معاهده 1975 الجزاير تن دادند و همكاري ميان دو كشور برقرار شد. حال آن كه رقابت ميان دو كشور با يارگيري استراتژيك و تقويت قدرت دفاعي توام بوده است و همچنان ادامه خواهد داشت . به عبارت ديگر در تقدير ايران و عراق همچنان امكان وقوع جنگ وجود دارد.
6 ـ بررسي مناسبات ايران و عراق پس از پيروزي انقلاب اسلامي ابعاد نظريه هم پيوستگي جنگ و انقلاب را نشان مي دهد. عراق پيامدها و بازتاب پيروزي انقلاب را در سه عرصه بين المللي منطقه اي و داخلي ايران به مثابه يك فرصت ارزيابي و با بهره برداري از آن دامنه فعاليت هاي اطلاعاتي ـ امنيتي ـ سياسي و نظامي خود را گسترش داد. حذف حسن البكر و ظهور قدرت صدام حسين به معناي نقطه عطف و سرنوشت ساز براي جنگ و تحولات داخلي عراق بود. در اين روند مناسبات ايران و عراق به دليل تحولات داخلي و رنگ باختن اميدواري امريكا به حاكميت ميانه روها و سپس تصرف سفارت امريكا در 13 آبان سال 1358 دستخوش تغيير شد و سياست آمريكا از « صبر و انتظار » به « خصومت و مداخله » تغيير كرد.
پيدايش وضعيت جديد روند همسويي منافع آمريكا و عراق را تشديد و تسهيل كرد . در نيمه سال 1359 آثار اين همسويي آشكار شد و پس از شكست كودتاي نوژه در تيرماه سال 1359 كه امريكا از تغيير حكومت با كودتا نااميد شد و استفاده از ابزار نظامي عليه ايران را با آغاز شمارش معكوس حمله عراق به ايران ضروري دانست كه متعاقب آن در 31 شهريور 1359 تجاوز سراسري عراق در زمين هوا و دريا به خاك ايران بود.
ثبرخلاف رويكردهاي داخلي كه در بررسي علل وقوع جنگ بيشتر بر ساختار تصميم گيري و نحوه مديريت كشور متمركز است در خارج چنين رويكردي مشاهده نمي شود. همين موضوع بيان كننده اين معناست كه نظريات داخلي با تاكيد براجتناب پذيري جنگ بيشتر ناظر بر ملاحظات و مناقشات سياسي هستند.
ثمناسبات ايران و عراق به دليل تحولات داخلي و رنگ باختن اميدواري آمريكا به حاكميت ميانه روها و سپس تصرف سفارت آمريكا در 13 آبان سال 1358 دستخوش تغيير شد و سياست آمريكا از « صبر و انتظار » به « خصومت و مداخله » تغيير كرد. پيدايش وضعيت جديد روند همسويي منافع آمريكا و عراق را تشديد و تسهيل كرد . در نيمه سال 1359 آثار اين همسويي آشكار شد و پس از شكست كودتاي نوژه در تيرماه 1359 كه آمريكا از تغيير حكومت با كودتا نااميد شد و استفاده از ابزار نظامي عليه ايران را با آغاز شمارش معكوس حمله عراق به ايران ضروري دانست كه نتيجه آن در 31 شهريور 1359 تجاوز سراسري عراق در زمين هوا و دريا به خاك ايران بود.

كتاب « پروانه در چراغاني » پنجمين جلد از مجموعه « قصه فرماندهان » مي باشد كه مرجان فولادوند آن را بر اساس زندگي سردار شهيد حسين خرازي نوشته است . اين كتاب را انتشارات سوره مهر و نشر شاهد چاپ چهارم آن را در 4500 نسخه و 83 صفحه منتشر كرده اند . در يكي از قسمتهاي كتاب پروانه در چراغاني مي خوانيم :
پيشاني ام را چسبانده بودم به خاك مرطوب و دندانهايم را به هم فشردم . با هم نفس بيني ام پر مي شد از ذرات خاك دشمن . ناخن هايم بي اختيار در خاك فرو رفته بود. مي خواستم زمين بغل واكند; آغوشي پناه دهنده و امن در آن توفان سرب مذاب . چشمهايم بسته بود اما گوشهايم بي آنكه بخواهم سوت كشدار خمپاره ها و صداي كركننده انفجار را مي شنيد. عبور تند و تيز تركشها كه هوا را مي شكافت و از بالاي سرم رد مي شد آنقدر نزديك بود كه داغي اش را حس مي كردم و بوي موهاي سوخته ام را تشخيص مي دادم .
زمين گير شده بوديم . دشت صاف بود بي هيچ پستي و بلندي و نه حتي بوته اي كه بشود پشت آن پناه گرفت . ما راحت هدف تيرها بوديم كه اگر سربلند مي كرديم اولين شان روي پيشاني مان مي نشست .
به خودم نهيب زده بودم : نترس ! و چشم دوخته بودم به خاكريز هلالي شكل رو به رو و به دوشكايي كه موازي زمين با همه قدرت شليك مي كرد. با خودم تكرار كردم : تو بايد بايد بايد او را خفه كني . چاره ديگري نيست .
نارنجك را در دستهايم فشردم و خيز برداشتم . گلوله ها مثل هزاران سوزن سرخ به چشم فرو مي رفت . دو سه قدم جلوتر طرف راست سرم آتش گرفت و تا مي خواستم دستم را روي گوش خون آلودم بگذارم كتفم سوخت . چيز مهمي نبود. گلوله فقط گوشت را شيار داده بود. افتادم روي خاك و سعي كردم درد را در ذهنم عقب برانم و با خودم تكرار كردم : « بالاخره تمام خواهد شد. »
محسن صدايم زد. رو برگرداندم . نارنجكش را نشانم داد و با انگشت به جلو اشاره كرد. دوباره سردي نارنجك را ميان انگشتانم حس كردم و همپاي او برخاستم . قدمي را كه برداشته بوديم به زمين نرسيده بود كه چيزي به صورتم پاشيد. محسن بي هيچ صدايي به زمين افتاد; درست پيش پاي من با سوراخ كوچكش ميان چشمها و حفره بزرگ خون آلودي پشت سر.
خودم را پرت كردم روي زمين و صورتم را به خاك گذاشتم . محسن پيش رويم افتاده بود و تنش از ضربه هاي تير مي لرزيد چنان كه گويي هنوز زنده است . تن جوان محسن جان پناه من شده بود و من متنفر و خشمگين مي خواستم از درد منفجر شوم . دلم مي خواست سر تمام عالم داد بكشم اما گلويم از خشكي مي سوخت ; چنان كه از آهك پر كرده باشند.
چند نفر ديگر هم سينه خيز يا خميده به قصد خاموش كردن دوشكا جلو رفتند اما همه نرسيده به قوس خاكريز هلالي بر زمين افتاده بودند. كلافه بودم . چرا مرتضي كاري نمي كرد چرا به ستاد خبري نمي داد صبح نزديك بود و مي دانستم با اولين پرتوهاي آفتاب قتل عام خواهيم شد. خشك شده بودم بي هيچ حسي . حتي درد زخمهايم را احساس نمي كردم و نقشه منطقه را همانطور كه مرتضي در جلسه توجيهي نشان داده بود پشت پلكهاي بسته مجسم مي كردم . هيچ راهي نبود ما گير افتاده بوديم ...
از ميان هياهوي انفجار صدايي از عمق خاك آمد. سرم را بي آنكه بلند كنم چرخاندم . صورتم به شن ريزه هاي تيز ساييده شد. گوشم را به زمين چسباندم . صدا پر حجم و گنگ بود مثل خرد شدن سنگها زير شني تانك . وحشتزده پيش رويم را نگاه كردم ; خبري نبود. به پشت سرم خيره شدم . در روشني رو به خاموشي يك منور سايه هايي را ديدم كه جلو مي آمدند. بيش از ده تانك و وانتي كه جلوتر از آنها حركت مي كرد. به خودم گفتم : « الان مي زنندش . »
منتظر بودم هر لحظه به كوهي از آتش تبديل شود. ماشين جلو آمد و با فاصله كمي از ما ترمز كرد. سايه اي سريع و چابك از پشت فرمان پايين پريد و با كسي كه برآمدگي بيسيم را پشتش مي ديدم و خميده مي نمود صحبت كرد. بعد خودش را آرام بالا كشيد و در زير باران تير روي كاپوت ماشين ايستاد. سينه به سينه آتش . آرام مي نمود چنان كه هجوم تيرهاي سرخ كه تن شب را پاره مي كردند و از رو به رو مي آمدند جرقه هاي يك آتشبازي كودكانه است . دستش را بالا آورد و چيزي را مقابل صورتش گرفت . دوربين ديد در شب بود. شتابي در حركاتش نبود. صداي برخورد تيرها با فلز و كمانه كردنشان را به وضوح مي شنيدم و دلهره اي سنگين قلبم را مي فشرد. از آن كرختي سرد بيرون آمده بودم . دوباره تپش دردناك زخمهايم را حس مي كردم . به او نگاه كردم كه بي هيچ حركتي اضافي در بدن از آن بالا خاكريز هلالي را زير نظر گرفته بود. وحشت دقيقه هاي پيش با ديدن او انگار ترسي كودكانه بود كه مي شد با خواندن آوازي طلسمش را شكست ...
كمي بعد با همان دست به جايي در رو به رو اشاره كرد و به بيسيم چي كه حالا كنار ماشين روي زمين نشسته بود به فرياد چيزي گفت كه از آن فاصله نامفهوم به گوش مي رسيد...
كمي بعد صدايي صاف و بي لرزش فرياد كشيد : « الله اكبر »
دشت ناگهان روشن شد. تانكها با چراغهاي روشن و نورافكن هاي گردان و آتش يكريز مسلسل هايشان حركت كردند. گردان به مژه بر هم زدني سينه را از خاك برداشت و شب يكسره هياهو و فرياد شد.
او همچنان ايستاده بود بر بلندترين جا و تيرها از او واهمه مي كردند. صبح بود و او در زمينه نارنجي درخشان آسمان پشت سرش هيبتي افسانه وار داشت .

شماره 78 فصلنامه علمي و ترويجي « مشكوه » با عناوين زير از سوي بنياد پژوهش هاي اسلامي آستان قدس رضوي منتشر شده است : يادمان روزهاي خدا نگاهي به عرفان اسلامي با الهام از قرآن و عترت حروف مقطعه در سرآغاز سوره ها و آرا دانشمندان درباره آن جايگاه دانش رجال در بررسي هاي تفسيري و علوم قرآني مطالعات اسلام در ايالات متحده آمريكا از جمهوري تا امپراتوري مروري بر منقبت امامان در شعر فارسي قنات سناباد در گذر تاريخ نگاهي به مشاهير مدفون در حرم رضوي و...

شماره 40 دو ماهنامه فرهنگي و سياسي و اجتماعي « انديشه حوزه » با عناوين زير منتشر شده است : نگاهي به چيستي پديده جهاني شدن مفاهيم بنيادي جهاني سازي جهاني شدن فرهنگ جهاني شدن اقتصاد چالش هاي اخلاقي جهاني شدن جهان اسلام و جهاني شدن اقتصاد و ...

شماره 20 فصلنامه علمي و فرهنگي « نامه فرهنگستان علوم جمهوري اسلامي ايران » با عناوين زير منتشر شده است : دين و گفت و گوي تمدن ها خلاقيت در علم و هنر ويژگي ها و مباني زيبايي در هنر اسلامي ايران نگاهي به جايگاه علم زبان شناسي در ايران محيط زيست طبيعي و توسعه جهانگردي پايدار و...

شماره 34 نشريه « نگاه » با مطالب زير منتشر شده است : سياست جامعه آمريكا براي خاورميانه و راه هاي مقابله با آن بررسي و ارزيابي استراتژي سلطه سريع در تهاجم اخير به عراق تعريف و كسب پيروزي قاطع سياست دفاعي و مسائل نظامي اتحاديه اروپا الگوي سياست گذاري امنيتي رويكردهاي نظري مبارزه عليه تروريسم و...