جواد محدثي
آنچه را اسلام و قرآن و اولياي دين درباره « فلسفه جهاد » و « فرهنگ شهادت » بيان كرده بودند امام راحل « قدس سره » در عمل و صحنه جهاد امت با متجاوزان به ظهور و عينيت رساند.
سخنان امام و شوري كه در دل امت پديد آورد و ارزشي كه براي رزمندگان قائل شد و بوسه اي كه بر بازوي رزمندگان زد و حرمتي كه براي خانواده هاي معظم شهدا نهاد سبب شد « فرهنگ شهادت طلبي » تا اعماق جان ملت انقلابي ما رسوخ كند.
در طول هشت سال دفاع مقدس كه كربلاهاي ايران حسينيان زمان را به عرصه ثار و ايثار مي طلبيد تبيين و احيا و انگيزش اين فرهنگ در گفتار و مواضع حضرت امام تجلي يافت .
آنچه در بيانات امام در اين گستره مي گنجد محورهايي از اين قبيل است :
الف : جايگاه والاي شهيدان و خانواده هاي صبور شهدا
ب : ارزش شهادت و فداكاري در راه خدا
ج : تاثير خون شهيدان در امتداد اين خط سرخ در تاريخ
د : پيوند جبهه و شهيدان با عرصه هاي جهاد و مجاهدان صدراسلام
هـ : برانگيختن غيرت ديني مردم در دفاع از اسلام و ميهن در برابر متجاوزان
و : ترسيم فرهنگ عمل به وظيفه و تكليف گرايي
و... ميدان ها و قلمروهاي ديگري كه ترسيم آنها و نقل ديدگاههاي امام در آن زمينه ها بيرون از حوصله اين نوشتار است .
نكته اي كه در بيانات و پيام هاي امام مشهود است آميختن روح حماسه با بيان ادبي و نثري شيوا و اثرگذار است .
وقتي امام مي فرمود : « آنان گمان نكردند كه از هر موي شهيدان از ما و از هر قطره خوني كه به زمين مي ريزد انسان هاي مصمم و مبارزي به وجود مي آيد . » (1 )
و آنگاه كه پيام مي داد : « در قاموس شهادت وحشت نيست . اكنون اسلام به اين شهيدان و شهيد پروران افتخار مي كند و با سرافرازي همه مردم را دعوت به پايداري مي نمايد . » (2 )
و آنجا كه پيوند دفاع مقدس را با جبهه هاي نبرد حق و باطل در صدر اسلام اينگونه ترسيم مي كند :
« خط سرخ شهادت خط آل محمد و علي است و اين افتخار از خاندان نبوت و ولايت به ذريه طيبه آن بزرگواران و به پيروان خط آنان به ارث رسيده است . درود خداوند و سلام امت اسلامي بر اين خط سرخ شهادت و رحمت بي پايان حق تعالي بر شهيدان اين خط در طول تاريخ » . (3 )
اينها همه حماسه مي آفريند و روحيه و انگيزه مي بخشد و صاحبدلان با ايمان را به صحنه دفاع از حق و مقاومت در برابر تجاوز مي كشاند.
نكته اي كه در ديدگاههاي امام راحل به وضوح ديده ميشود « تعالي بخشيدن » به جوهره دفاع و جنگ از سطح يك نبرد نظامي و دفاعي به عرصه اي براي تجلي والاترين و زيباترين جلوه هاي معنوي و عرفاني است . رزمندگان تنها سلاح بردوشان جنگاور نيستند بلكه عارفان از ماديات گسسته و از تعلقات رسته اند كه جذبه اي معنوي آنان را به دفاع واداشته است . تعابير امام در اين زمينه بسي زيبا و فراوان و تكان دهنده است . شايد همين يك نمونه در اثبات مدعا كافي باشد :
« اين جوانان بسيار عزيز در سطح كشورند كه ناگهان با يك جهش برق آساي معنوي و روحي با دست رحمت حق تعالي از منجلابي كه براي آنان با دست پليد استكبار جهاني ... ديده بودند نجات يافته و يك شبه ره صد ساله را پيمودند و آنچه عارفان و شاعران عارف پيشه در ساليان دراز آرزوي آن را مي كردند. اينان ناگهان به دست آوردند و عشق به لقاالله را از حد شعار به عمل رسانده و آرزوي شهادت را با كردار در جبهه هاي دفاع از اسلام عزيز به ثبت رساندند و اين تحول عظيم معنوي با اين سرعت بي سابقه را جز به عنايت پروردگار مهربان و عاشق پرور نتوان توجيه كرد . » (4 )
شهادت از ديدگاه امام يك « هنر » است . اين نگاه و ديد چهارچوب جديد و زيبايي از هنر را ترسيم مي كند و افق نگاه هاي هنري را مي گستراند. در تبيين هنر آفريني رزمندگان مي فرمايد :
« خون پاك صدها هنرمند فرزانه در جبهه هاي عشق و شهادت و شرف و عزت سرمايه زوال ناپذير آن گونه هنري است كه بايد به تناسب عظمت و زيبايي انقلاب اسلامي « هميشه مشام جان زيبا پسند طالبان جمال حق را معطر كند . » (5 )
اين جلوه هاست كه گرايش به اين فرهنگ را هم توسعه مي دهد هم تسريع مي بخشد و هم در عمق جانها مي نشاند.
آنچه در قاموس شهادت اتفاق مي افتد فراتر از يك هنر است . از ديدگاه امام رزمندگان و شهيدان نه تنها والاترين هنرمندانند بلكه هنري دارند كه هنرمندان ديگر از ترسيم هنري كار آنان ناتوانند.
مي فرمايد :
« با كدام قلم و بيان مي توان از عزيزاني كه سنگرهاي جنگ را به محراب مسجد و معراج اله الله تبديل كردند ثنا كرد گيريم كه قلمفرسايان هنرمند بتوانند ميدان هاي و شجاعت و دلاوري آنان و قدرت و جسارت فوق العاده آنها را در زير آتش مسلسلها و توپ ها و تانك ها ترسيم نمايند و نقاشان و هنرپيشگان بتوانند پيروزي هاي هنرمندانه آنان را در شبهاي تار در مقابل موشك ها و بمب افكن هاي دشمن غدار و عبور از پيچ و خم هاي سيم هاي خاردار و كوههاي سر به فلك كشيده ... مجسم نمايند لكن آن بعد الهي عرفاني و آن جلوه معنوي رباني كه جانها را به سوي خود پرواز مي دهد و آن قلب هاي ذوب شده در تجليات الهي را با چه قلم و چه هنر و بياني مي توان ترسيم كرد » (6 )
امام راحل « قدس سره » نه تنها به ستايش حماسه هاي رزمندگان و شهيدان حماسه ساز مي پردازد بلكه اين روحيه و فكر و فرهنگ در عمق دل خودش نيز راسخ است و امام نيز شهادت طلبي عاشق و شيداي شهادت و لقاالله است و پيوسته آرزوي شهادت داشته است .
در يك جا مي فرمايد :
« من اميدوارم به فوز « احدي الحسنيين » نائل شوم يا پيشرفت مقصود و اقامه عدل و حق يا شهادت در راه آنكه حق است . » (7 )
و در جايي اظهار مي دارد :
« من خون و جان ناقابل خويش را براي اداي واجب حق و فريضه دفاع از مسلمانان آماده نموده ام و در انتظار فوز عظيم شهادتم . » (8 )
و در لحني حماسي و برانگيزاننده چنين رقم مي زند :
« ما امروز به انتظار شهادت نشسته ايم تا فردا فرزندانمان در مقابل كفر جهاني با سرافرازي بايستند . » (9 )
و... بالاخره باالهام از فرهنگ عاشورا كه « شهادت » در كام دست پروردگان مكتب حسيني « احلي من العسل » است با دلير مردان شهادت طلب جبهه ها اينگونه درد دل مي كند :
« مي دانم كه شهادت شيرين تر از عسل در پيش شما ست . مگر براي اين خادمتان اينگونه نيست » (10 )
اينگونه است كه « فرهنگ شهادت طلبي » را كه در عصر و نسل حاضر موج مي زند و دامنه اش فراتر از مرزهاي كشور ما كشيده شده است . تا حد زيادي مديون آن امام عزيزيم و همين خط را ضامن اعتلاي مستمر و عزت ماندگار براي امت و نظام اسلامي و همه دلباختگان به اين فرهنگ ميدانيم .
مگر مي توان جز با سلاح شهادت دشمنان تا دندان مسلح را خلع سلاح كرد
امام امت مي فرمود :
« شكستن فرهنگ شرق و غرب بي شهادت ميسر نيست . » (11 )
و مي فرمود :
« ملت ما اكنون به شهادت و فداكاري خو گرفته است و از هيچ دشمني و هيچ قدرتي و هيچ توطئه اي هراس ندارد. هراس آن دارد كه شهادت مكتب او نيست ... ملتي كه شهادت براي او سعادت است پيروز است ... ما در كشته شدن و كشتن پيروزيم . » (12 )
درود بر آنان كه در تداوم خط امام مروج فرهنگ شهادت طلبي اند و ننگ بر آنان كه واداده و خود باخته حماسه هاي روشن تر از آفتاب را انكار مي كنند و از افتخارات خويش پشيمانند.
منابع :
1 ـ صحيفه نور ج 6 ص 109 .
2 ـ همان ج 15 ص 52 .
3 ـ همان ج 15 ص .154
4 ـ همان ج 17 ص 189
5 ـ همان ج 21 ص .30
6 ـ همان ج 18 ص .230
7 ـ همان ج 4 ص .279
8 ـ همان ج 20 ص .113
9 ـ همان ج 14 ص .266
10 ـ همان ج 20 ص .241
11 ـ همان ج 21 ص 108
12 ـ همان ج 13 ص .65
سخنان امام و شوري كه در دل امت پديد آورد و ارزشي كه براي رزمندگان قائل شد و بوسه اي كه بر بازوي رزمندگان زد و حرمتي كه براي خانواده هاي معظم شهدا نهاد سبب شد « فرهنگ شهادت طلبي » تا اعماق جان ملت انقلابي ما رسوخ كند.
حضرت امام خميني :
با كدام قلم و بيان مي توان از عزيزاني كه سنگرهاي جنگ را به محراب مسجد و معراج الي الله تبديل كردند ثنا كرد. گيريم كه قلمفرسايان هنرمند بتوانند ميدان هاي شجاعت و دلاوري آنان و قدرت و جسارت فوق العاده آنها را در زير آتش مسلسلها و توپ ها و تانك ها ترسيم نمايند و نقاشان و هنرپيشگان بتوانند پيروزي هاي هنرمندانه آنان را در شبهاي تار در مقابل موشك ها و بمب افكن هاي دشمن غدار و عبور از پيچ و خم هاي سيم هاي خاردار و كوههاي سربه فلك كشيده .... مجسم نمايند لكن آن بعد الهي عرفاني و آن جلوه معنوي رباني كه جانها را به سوي خود پرواز مي دهد و آن قلب هاي ذوب شده در تجليات الهي را با چه قلم و چه هنر و بياني مي توان ترسيم كرد

« جنگ و دفاع در انديشه امام خميني » عنوان دفتر بيست و چهارم از مجموعه آثار موضوعي « تبيان » است كه توسط معاونت پژوهشي موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني (س ) استخراج و تنظيم و منتشر شده است .
امام خميني (ره ) از نادر افرادي بودند كه با درك صحيح و جامع از مكتب اسلام و انبيا به تمامي زواياي دين اشراف داشتند و سيره عملي و نظري ايشان از قوانين الهي نشات گرفته و ديدگاه دفاعي ايشان از كوثر اسلام ناب سيراب شده است .
اصولا خدامحوري و دين گرايي پايه اصلي انديشه ايشان بوده و همواره بر دفاع از حريم ارزشهاي اسلام و قرآن تاكيد كرده اند و حتي جنگها را به منظور توسعه اسلام در عالم بيان داشته اند در دوران دفاع مقدس مي فرمايند : « جنگ ما جنگ عقيده است و جغرافيا و مرز نمي شناسد . » 1
اين به آن مفهوم است كه مبناي تفكر مبارزاتي امام (ره ) ديانت است كه در همه زمينه ها بر فهم فقهي تكيه دارد و هدف آن پياده كردن اسلام و تربيت انسان سالم در جوامع است .
ترسيم چنين افق وسيعي از حوزه دفاعي حضرت امام (ره ) تحقيقي است جامع ولي با اندك دقتي بعد جهاني و هميشگي امر دفاع را در انديشه هاي معظم له مي توان ديد : دفاع از اسلام و مسلمين دفاع از محرومين و مستضعفين دفاع از حزب الله دفاع از نهضت و كشور اسلامي دفاع از جان مال و آبرو و دفاع از عزت و استقلال سياسي و....
اين الگوگيري دفاعي دقيقا منطبق بر قرآن و سيره پيامبر(ص ) است . ايشان با دقت سيره پيامبر(ص ) و ائمه (س ) را مورد بررسي قرار داده درس هاي لازم را از آن گرفته و به ديگران آموخته اند « با خداي خويش عهد نموده ايم كه دنباله روي امام خود سيدالشهدا(ع ) باشيم . » 2
جنگهاي اسلام مقصدي جز تربيت انسانها و جاري كردن احكام خداوند و ممانعت از ظلم ستمگران نداشته است . و مكتب اسلام هم استفاده از جنگ را تا مرز ضرورت محدود ساخته و آن را به عنوان آخرين وسيله براي جلوگيري از تجاوز و طغيان و تاديب مفسدان و ظالمان پذيرفته است . و با توجه به اينكه اسلام شريعتي صريح و گويا براي مشكلات انسانها و صاحب روشهايي قاطع و قابل اجرا است در اوج عطوفت و مهرباني در برابر ستمكاران و جباران شدت عمل دارد به اين علت دستوراتي قاطع به پيروانش صادر نموده و خواهان مبارزه تا رفع فتنه در عالم شده است .
براين اساس امام خميني در آغاز شروع جنگ تحميلي از سوي عراق مي فرمايند : « امروز جنگ بين اسلام و كفر است و بر همه مسلمين واجب است كه دفاع كنند از اسلام . » 3
مجموعه فوق مشتمل بر چهار فصل زير است :
فصل اول با عنوان جنگهاي حق و باطل به مباحثي پيرامون جنگ در قرآن و اهداف جنگهاي حق طلبانه و جنگهاي باطل و تفاوت ماهوي جنگها پرداخته است .
فصل دوم با عنوان وجوب دفاع و استقامت به مباحثي همچون ضرورت دفاع ضرورت آمادگي دفاعي استقامت در قرآن ضرورت استقامت نقش مساجد در جنگ و دفاع پرداخته است .
فصل سوم ; ويژگيهاي رزمندگان صدر اسلام عنواني است با زير موضوعاتي همچون فداكاري عقيده و ايمان شهادت طلبي .
فصل چهارم ; اين مبحث تحت عنوان احكام فقهي دفاع و جهاد به موضوعات حكماي فقهي جنگ و دفاع پرداخته و سعي گرديده است اهم موضوعات آورده شود. عناويني چون دفاع فردي دفاع جمعي شرايط دفاع وجوب آموزش و آمادگي دفاعي وجوب كفايي حضور در جبهه اذن والدين احكام دفاع و زمين دفاع و دولت احكام اطاعت از فرماندهان جنگ احكام سربازي در زمان جنگ احكام اموال وسايل اسلحه و مهمات در جنگ سپر قرار دادن مردم در جنگ احكام همكاري با دشمن پشتيباني از جنگ احكام اسرا احكام مربوط به غنايم جنگي احكام متفرقه مربوط به جنگ .
كتاب فوق با فهرست تفصيلي مآخذ و منابع كه در پايان كتاب ذكر شده مجموعا 238 صفحه مي باشد .
1 ـ صحيفه نور ج 20 ص .236
2 ـ همان ج 13 ص .84
3 ـ همان ج 13 ص 104