فرهاد شاياني محزون
معرفي نمايشهاي تازه مجموعه تئاتر شهر ايران !
اشاره آنچه در پي مي آيد معرفي و حاشيه اي بر اجراهاي تازه تئاتر شهر تهران است كه در شهريورماه به صحنه رفته است . نمايشهاي مجموعه تئاتر شهر همه روزه به استثناي شنبه ها به اجرا در مي آيد.
آندرانيك ; تبلور انديشه هاي دانشجويي
نمايش آندرانيك با طراحي و كارگرداني « حميد پورآذري » از نهم شهريور در تالار كوچك تئاتر شهر به صحنه رفته است .
« آندرانيك » را « حسين مهكام » نوشته و در آن نگار عابدي هدايت هاشمي علي سرابي سينا رازاني و جواد پورزند ايفاي نقش مي كنند.
اين نمايش در بيست و يكمين جشنواره بين المللي تئاتر فجر برگزيده سوم بخش نمايشنامه نويسي شد و از بازيگر مرد آن تقدير به عمل آمد. همچنين كانون ملي منتقدان تئاتر جايزه بهترين بازيگر مرد را به علي سرابي بازيگر اين نمايش داد.
« حسين مهكام » نويسنده اين نمايشنامه از جمله نمايشنامه نويسان جوان و با آتيه تئاتر ايران است . وي كار خود را با نوشتن نمايشنامه هايي براي دانشجويان هم رشته اي خود آغاز كرده و « آندرانيك » نخستين موفقيت ها را در بعد كشوري براي او به ارمغان آورده است . جالب اينكه تيم بازيگران و نويسنده و كارگردان آندرانيك همگي دانشجويان تئاتر دانشكده هنر و معماري دانشگاه آزاد هستند.
داستان آندرانيك از اين قرار است كه در سال 1321 پس از فرار رضا شاه عده اي از روشنفكران مهاجر به وطن باز مي گردند . آندرانيك شاعري است كه در سال 1319 به دليل اختناق از ايران گريخته بوده و حالا در ميان روسها وارد ايران شده است . يك سروان اداره شهرباني كه به دليل فرار آندرانيك درجه اش را از دست داده اينك به دنبال اوست . كشيش پطرس آرمينيان يكي از كساني است كه سروان مشكوك به پناه گرفتن آندرانيك در كليساي اوست . در شبي كه ماجراي نمايش آغاز مي شود سروان و كشيش بر سر ميز شام به دنبال اطلاعات يكديگر درباره او هستند. آندرانيك بايد تا بيست و چهار ساعت ديگر به تهران برسد. در انتهاي پرده اول مي فهميم كه آندرانيك در منزل كشيش است و صبح فردا ساعت 5 كه سروان به كليسا حمله مي كند آندرانيك فرار كرده . سروان و كشيش براي نجات او دست به معامله اي مي زنند كه قيمت آن رداي كشيش است . كشيش براي نجات آندرانيك براي نخستين بار دروغ مي گويد و رداي خود را وا مي نهد.
نمايش آندرانيك از ساعت 19 45 در تالار كوچك به روي صحنه مي رود.
تجربه هاي اخير; در جا زدن يك جوان با استعداد!
اميررضا كوهستاني پيش از كارگرداني نمايش « تجربه هاي اخير » كه نويسندگانش ناديارز و ژاكوب ورن غيرايراني هستند دو نمايش را نوشته و كارگرداني كرده است كه عبارتند از « قصه هاي در گوشي » و « رقص روي ليوانها » . اين دو نمايش در جشنواره تئاتر فجر در دو دوره مختلف درخشيدند و كوهستاني به اين طريق اسم و رسمي به هم زد. اين استعداد شهرستاني نيز مانند بسياري استعدادهاي ديگر به كاروان تئاتري هاي تهران پيوست و باز هم به سياستهاي نامناسب مركز هنرهاي نمايشي در قبال تئاتر شهرستانها به جاي اينكه هنرمندان بتوانند در شهر خودشان و براي تماشاگران خود هنرنمايي كنند ابتدا تهراني و سپس جهاني ! شد.
به هر صورت در يك سفر جهاني كه كوهستاني جهت اجراي نمايش « رقص روي ليوان ها » عازم خارج از كشور شد با تجربه هاي اخير آشنا شد و به همراه « عليرضا فدايي » آن را ترجمه كرده و بعد از اينكه كوهستاني آن را بازنويسي كرده به اجرا در آورد.
اين نمايش داستان 103 سال از زندگي يك خانواده را از سوي اعضاي خانواده بازگو مي كند.
نگار نعمتي علي باقري شيوا فلاحي شراره منصورآبادي ستاره پسياني و علي معيني بازيگران اين نمايش هستند.
نمايش « تجربه هاي اخير » از ساعت 20 در تالار نو تئاتر شهر به اجرا در مي آيد
آژاكس ; نمايش خواس !!
اگر به پيشينه تئاتر جهان مراجعه كنيم متوجه مي شويم كه « آژاكس » را ابتدا يك تراژدي نويس يوناني به نام « سوفوكل » در حدود دو هزار و هفتصد سال پيش نوشته است و اصل آن نيز اكنون در دسترس است .
حال در اين دوران معاصر يك نويسنده ايراني به نام « حميدرضا نعيمي » كه اتفاقا نويسنده اي با استعداد است و قبلا آثاري مثل « وعده گاه نهنگ ها » و « فصل مادر بزرگ » را نوشته به اين اثر كلاسيك نگاهي تازه انداخته و « آژاكس » خودش را نوشته است . مثل « ژان آنوس » فرانسوي كه « مده آ » و « آنتي گون » را از همان دوران بازنويسي مجدد كرده است .
داستان نمايش نيز از اين قرار است كه « طرح پايان جنگ با تروا از سوي آژاكس به شوراي جنگ يونان ارائه شده است اما اين طرح با دسيسه آگاممنون رد مي شود و آژاكس در واكنش به اين موضوع و از سر خشم تصميم به ترور سران اردوگاه مي گيرد.
در توضيح روابط عمومي تئاتر شهر آمده است كه « طراحي صحنه و لباس و نگاه تازه به نمايش آژاكس آن را به نمايشي امروزي كه قصد آن در هر كجا ممكن است رخ دهد تبديل كرده است .
آژاكس را « آرش دادگر » طراحي و كارگرداني كرده و در آن سعيد راخ كامبيز اميني بهناز نازي انوشيروان فاطمي حميدرضا نعيمي و آرش دادگر بازي كرده اند. نمايش آژاكس از ساعت 18 30 در تالار نو تئاتر شهر اجرا مي شود .
داستان خرس هاي پاندا; تلاش فراوان براي مطرح كردن يك جوان !
وقتي در توضيح روابط عمومي تئاتر شهر در معرفي اين نمايش مي خوانيم : « بالاخره نمايش داستان خرسهاي پاندا به اجرا در مي آيد. اين نمايش كه از مهمترين آثار « ماتئي و سيني يك » مي باشد بعد از اجراي موفق خود در جشنواره فجر از روز 31 مرداد (جمعه ) اجراي خود را در تالار قشقايي مجموعه تئاتر شهر آغاز مي كند. » آن وقت شستمان خبردار مي شود كه قرار است يك جوان از راه نرسيده به نام « تينوش نظم جو » گوي سبقت را (به هر وسيله ) از ديگران بربايد و اجرايش موفق ارزيابي شود و بالاخره به صحنه بيايد و ...
در برگه معرفي تئاتر شهر آمده است : « نمايشنامه فوق را كه اسم كاملش « داستان خرسهاي پاندا به روايت يك ساكسيفونيت كه دوستي در فرانكفورت دارد » است . « ماتئي و سيني يك » نمايشنامه نويس شاعر و روزنامه نگار رومانيايي در سال 1988 در فرانسه منتشر كرده است و تينوش نظم جو كه سابقه آشنايي با اين نويسنده را از فرانسه دارد آن را در سال 2000 در تهران ترجمه و چاپ نموده است . نظم جو كه امتياز انحصاري ترجمه و اجراي آثار اين نويسنده معاصر مقيم فرانسه را دارا مي باشد به خاطر اين ترجمه خوب و روان دو » را در كشور فرانسه برنده S.A.C.D جايزه بزرگ « بومارشه » و « شده است .
اين نمايشنامه از جمله متون مدرني است كه نظم جو با دادن خلاصه اي درباره آن مخالف است . وي در توضيح متن اينگونه مي نويسد : نه شب براي آشنائي . نه شب براي آموختن . نه شب براي رهايي از دنيا رسيدن به خود و به يك راز ابدي ... »
قرار است كه اين نمايش به دو زبان فارسي و فرانسه اجرا شود . در اجراي فارسي اين نمايش كه هر روز در سال 19 30 در تالار قشقايي تئاتر شهر به اجرا در مي آيد « شهرام حقيقت دوست » و « مهشاد مخبري » به ايفاي نقش مي پردازند. و در اجراي فرانسوي نمايش كه روزهاي 6 و 9 و 23 شهريور به اجرا در مي آيد تينوش نظم جو و مهشاد مخبري بازي مي كنند.
طراحي صحنه نمايش را « سيامك احصايي » به عهده دارد و « ايمان جعفري » اجراي ساكسيفون مي نوازد. نظم جو براي اجراي اين نمايش از پخش فيلم در صحنه استفاده مي كند و بازيگران در بين تئاتر و سينما در حال گذرند. (!!)
مضحكه شبيه قتل ; باز هم يك نمايش قاجارمآبانه !
حسين كياني كه علاقمندي خود رابه دوران قاجار و مضحكه قرار دادن شخصيتهاي آن قبلا اثبات كرده بار ديگر مضمون و شخصيت هاي قاجاري را دستمايه خلق نمايش خود قرار داده است . بنابراين نمايش كمدي « مضحكه ي شبيه قتل » نوشته و كار « حسين كياني » در تالار سايه تئاتر به صحنه رفته است .
در اين نمايش مهدي سلطاني احمد مهرانفر رويا ميرعلمي فروغ قجابگلي مهدي آگاهي علي طاهري و عصمت رضاپور ايفاي نقش مي كنند. داستان نمايش نيز از اين قرار است كه در موسم ترور ناصرالدين شاه به دست ميرزا رضا و هلاك او « عزيزالسلطنه بيوه وفادارش نذر كرده كه براي شادي روح آن شاه تعزيه شبيه قتل را بر پا كند. همزمان با او « جان جان خانم » بيوه سوگلي شاه نيز نذر كرده كه بابت عذاب روح « شاه بابا » مضحكه قتل او را برپا كند. اما در اين گير و دار معين البكا و تقليدچي لازم است از سوي ديگر « هر كي باش خان » كه پيش ترها معين البكا و الخنده بوده و حالا همسر « اختر مقوا » دختر « رئيس التجار » است همان شب از خانه رانده شده و ...
نمايش « مضحكه شبيه قتل » از ساعت 18 هر روز در تالار سايه تئاتر شهر به اجرا در مي آيد.
سياوشان ; يك رانده شده ديگر از تالار وحدت !
با قطعي شدن اجراي نمايش « خسيس » به كارگرداني « ابوالفضل پورعرب » در تالار وحدت كه شايد اين رانده شده از سينما و به گفته اي ممنوع التصوير شده سينما و تلويزيون ! بتواند تئاتر را نجات دهد ابتدا علي رفيعي با نمايش « در مصر برف نمي بارد » مجبور شد تن به اجرا در تئاتر شهر بدهد و اكنون نوبت سركار خانم « پري صابري » است كه سالن اصلي تئاتر شهر را به اجراي نمايش سياوشان حضور اختصاص دهد.
اما بخوانيد روايت روابط عمومي تئاتر شهر را از اين اجرا : « سياوشان به روايت پري صابري اين روايتگر تاريخ معاصر ايران از شاهنامه فردوسي در ازل دادار بود و اهريمن جهان نور و ظلمت « صابري » به جدال بي پايان نور و تاريكي در عالم آفرينش مي پردازد. داستاني مكرر و قابل بازگفتن و بازشنيدن تا آنجا كه از هر زبان كه مي شنوي نامكرر است . و اين بار صابري نقل وجود بي پايان نقال را در آغاز نمايش مي نماياند. سخني مي گويد. انسان تنها چه مي تواند بكند. و اين سختي و بار سنگين نهاده بر زمان جز به دست اهريمن بد سرشت روايت « صابري » موجودي را ياراي كشيدن نيست و فرشته داستان « سياوش » و خرد همان دادار بي منتهاست كه با حضور اين سه بازي شكل مي گيرد.
عناصر اصلي داستان « صابري » اهريمن فرشته و ... كه به دست نقش آفرينان پرتوانش بر صحنه تمرين جاري است .
راستش نگارنده كه اين مطلب را مي نوشت دقيقا متوجه قضايا نشد اميدوارم خواننده كه شما باشيد متوجه شويد كه قضيه چيست .
به هر حال اين نمايش در 20 مجلس شامل مجلس آغاز جدال نور و تاريكي مجلس بزم و ... و 7 ميان پرده در دست تمرين است و قرار است نيمه اول مهرماه 82 در سالن اصلي تئاتر شهر اجرا شود.

به مناسبت اربعين درگذشت دكتر عنايت الله شهيدي پژوهشگر
در دياري كه پژوهش و پژوهشگري بيشتر از سخنراني ها و ميز گردها و سمينارها ارج و قرب دارد و هفته نامه ها و ماهنامه ها و فصل نامه هايي با عنوان هاي پررنگ و لعاب پژوهش و تحقيق و... منتشر مي شود و اين خود پژوهش است كه به ويژه در علوم انساني و هنر تنها در حد حرف و حديث باقي مي ماند فقدان يك پژوهشگر حقيقي به شدت به چشم مي آيد.
به چهلمين روز درگذشت استاد عنايت الله شهيدي پژوهشگر ارزنده كشورمان نزديك مي شويم . دكتر شهيدي متولد سال 1306 تهران بود كه از كودكي به هنر تعزيه (شبيه خواني ) علاقه داشت تا جايي كه در واپسين روزهاي زندگي همچنان در پي پژوهش در حيطه تعزيه بود.
رشته ي دانشگاهي او فلسفه بود كه در اين رشته موفق به اخذ مدرك دكترا از دانشگاه تهران شد و در همين رشته به تدريس مشغول شد.
او همچنين يك دوره در رشته الهيات تحصيل كرد و بر فلسفه تعزيه متمركز شد.
حاصل سالها تلاش مستمر و پژوهشگرانه او در كتابي به نام « پژوهشي در تعزيه و تعزيه خواني » گردآوري شد كه اين اثر در سال 1379 به عنوان برترين پژوهش فرهنگي سال برگزيده شد.
شهيدي صرفا پژوهشگري در حيطه كتابخانه و نوشتن مكتوبات نبود بلكه با اشراف كامل بر موسيقي تعزيه و داشتن صدايي خوش براي خواندن گوشه هاي فراموش شده تعزيه را زمزمه مي كرد. او در پژوهش بسيار دقيق بود و وسواس به خرج ميداد به گفته « داود فتحعلي بيگي » هنرمند و پژوهشگر نمايش هاي سنتي او به شدت به ارائه اطلاعات غلط به مخاطب معترض بود و مي گفت : « نبايد اطلاعات غلط به خواننده داده شود اگر كسي اشتباه كرده بايد اشتباهش را متذكر شد تا مطلب به درستي و در نهايت امانت به آيندگان برسد. »
آخرين كار پژوهشي استاد شهيدي در زمينه تعزيه كه آماده چاپ است « مقايسه تمامي نسخه هاي عروسي قاسم » نام دارد كه احتمالا مركز هنرهاي نمايشي آن را به چاپ خواهد رساند.
دكتر عنايت اله شهيدي بعد از سال ها تحمل بيماري سرطان مغز عاقبت در روز 18 مرداد ماه 1382 در سن 76 سالگي در بيمارستان كسري كرج دار فاني را وداع گفت . يادش گرامي باد.