در حالي كه فصل گرم تابستان فراغتي را براي مردم به منظور شركت در نمايشگاههايي از قبيل نمايشگاه فرش دستبافت ايراني فراهم آورده است ولي آن گونه كه انتظار مي رفت شاهد استقبال مردم از اين نمايشگاه فرهنگي تجاري كه ريشه در فرهنگ و هنر ايراني دارد نبوديم . از آنجا كه صنعت فرش دستبافت ايراني همواره نمادي از ذوق و استعداد هنري ايرانيان بوده است تصميم گرفتيم تا در رابطه با معضلات به وجود آمده در اين هنر ايراني با چند تن از توليد و صادر كنندگان فرش دستبافت گفت و گويي انجام دهيم و از نظرات آنها در اين زمينه آگاه شويم .
اين گفت و گو بيانگر معضلات و مشكلاتي است كه در مقابل اين هنر اصيل و ريشه دار قد علم كرده و موجب به وجود آمدن وضعيت موجود شده است . وجود رقباي خارجي جعل نقشها و طرحهاي ايراني در كشورهاي ديگر و بدون هيچگونه نظارت بين المللي ثابت ماندن رنگها و طرحها ترس توليد كنندگان از ايجاد تنوع و تحول در توليد و ... هر يك به تنهايي مسائلي هستند كه بايد با پيگيري جدي و دقيق و همچنين ايجاد حمايتهاي همه جانبه راه حلي صحيح و منطقي براي آنها يافت تا ديگر شاهد افول فرش ايراني در داخل و در خارج از كشور نباشيم . با اميد به فرداي بهتر براي فرش ايراني توجه خوانندگان گرامي را به گزارش حاضر جلب مي كنيم .
فرش ايراني براي اينكه بتواند بهتر و بيشتر جايگاه بين المللي و حتي داخلي خود را تثبيت كند نياز به حمايت همه جانبه و كاملتري دارد. البته اين نكته هم قابل ذكر است كه با حذف ماليات فرش و مواردي از اين قبيل حمايتهايي از صادر كنندگان صورت پذيرفته است ولي هنوز كافي نيست و توليد كنندگان و صادر كنندگان نياز به پشتوانه اي محكمتر در اين زمينه دارند.
پور معمار توليد كننده فرش : موانع رشد و توسعه فرش ايراني در چند عامل خلاصه مي شود اول اينكه هزينه توليد فرش دستبافت بالاست و فرش دستبافت به طور كلي ارزان نيست . در نتيجه خريدار هم باوجود علاقه اي كه به فرش دارد اقبالي به خريد آن نشان نمي دهد. از طرف ديگر وجود رقيب خارجي باعث مي شود در زمينه صادرات نتوانيم پيشرفت چنداني داشته باشيم . كشورهايي از قبيل پاكستان و چين فرشهايي با طرحهاي ايراني را كه مختص به كشور ما مي باشد با قيمت ارزانتر توليد و به بازار عرضه مي كنند.
به نظر شما فرش ايراني چگونه مي تواند معرف فرهنگ ايراني باشد
اسماعيل زاده : متاسفانه در سالهاي اخير چرخشي در افكار مردم نسبت به فرش پديد آمده است كه بيشتر به شكل يك كالا به آن مي نگرند. براي مثال در كشور خودمان نگرش مردم نسبت به فرش دستبافت تغيير كرده و ديگر به شكل سنتي و فرهنگي آن توجهي نمي كنند. وجود كالاهاي جايگزيني به جاي فرش ايراني دست بافت نيز در اين زمينه بي تاثير نبوده اند. به عنوان مثال بسياري از مردم از سنگ و سراميك پاركت فرش ماشيني و ... براي تزيين كف ساختمانهاي خود استفاده مي كنند.

سوزنكار : البته رابطه فرش ايراني با فرهنگ ايراني بسيار نزديك است و مي تواند انعكاسي از ذوق ايراني باشد ولي در حال حاضر به فرش ايراني به شكل يك كالاي هنري نگاه مي شود. البته بهتر است كه در اين جهت صادرات خود را منحصر به فرشهاي اعلا كنيم تا در نتيجه فرش ايراني حالت انحصاري خود را در دنيا بازيابد و بتواند سمبل سليقه ايراني باشد.
پور معمار : رابطه فرش ايراني با فرهنگ ايراني انكار ناپذير است . به عبارت ديگر فرش دست بافت ايراني سرمايه اي است كه از آبا و اجداد ما ايرانيان به يادگار مانده و اصالتي كه فرش دست بافت از آن برخوردار است اصالتي قديمي سنتي و پايدار مي باشد. از طرف ديگر براي حفظ اصالت اقليمي فرش دست بافت كه رابطه اي مستقيم با فرهنگ و نگرش هر منطقه از كشورمان دارد لازم است تا توليد فرش هر محل و شهر در جايگاه خودش صورت پذيرد تا آن فرش تنها نماينده آن شهر براي نشان دادن سليقه آن منطقه و محل باشد. براي مثال فرش اصفهان دقيقا مطابق اسم خود شهر اصفهان و مناطق اطراف آن توليد شود و شاهد توليد طرح فرش اين شهرها در مناطق ديگر نباشيم .
نظر شما در مورد توليد فرش با طرحها و رنگهاي جديد چيست
اسماعيل زاده : همان طور كه اشاره كرديم فرش ايراني در حال حاضر مورد كم اقبالي داخلي و از سوي ديگر انباشتگي در بازارهاي خارجي شده است . پس يكي از راههاي توسعه فرش ايراني مسلما توليد فرش با تنوع بهتر رنگ و طرح مي باشد و اين كار حمايت كامل نهادها و سازمانهاي ذيربط را طلب مي كند. به عبارت ديگر اگر ما بتوانيم توليد فرش ايراني را با تقاضاهاي موجود هماهنگ كنيم به نظر بنده با نتيجه بهتري مواجه خواهيم شد. اگر كار توليد فرش را به عوامل خبره و كار كشته آن بسپاريم و در امر صادرات آن هم تدابير لازم را داشته باشيم آن گاه دوباره فرش ايراني قرب و منزلت گذشته خود را در داخل و خارج از كشور بازخواهد يافت .
سوزنكار : به طور قطع يكي از راههاي بهبود وضع موجود اين است كه در رنگ و طرح سنتي ايراني تحولي ايجاد كنيم . به طور يقين اين موضوع سليقه و ذوق مخصوص به توليدكننده را خواهان است . در حال حاضر بسياري از شهرها فرش دست بافت را با رنگهايي كاملا ثابت و مشخص ارائه مي كنند و به هيچ وجه در مورد تعويض طرح و رنگ فرش خود اقدامي نمي كنند. اگر بخواهيم اين موضوع را به صورتي ديگر بيان كنيم بايد بگوييم كه در بين توليد كنندگان ما ترس از ريسك كردن وجود دارد كه خود موضوع قابل تاملي است . خريدار خارجي تنوع رنگ را دوست دارد و يكي از معيارهاي خود را براي خريد فرش دست بافت رنگ و طرح جديد قرار مي دهد. مسلما تكراري شدن طرح و رنگ نفعي براي توليدكنندگان داخلي و صادر كنندگان خارجي در پي نخواهد داشت .
پور معمار : در صورت حفظ بافت و اصالت فرش دست بافت تعويض رنگها و تنوع طرحها يكي از عوامل مهم در موفقيت فرش ايراني در محافل داخلي و خارجي است . اگر طرح جديد واقعا زيبا و عالي باشد چه دليلي مي تواند مانع از توليد فرش دست بافت بر مبناي طرح جديد شود. اتفاقا تاكنون طرح هاي جديد را برخي توليدكنندگان توليد كرده اند كه با موفقيت رو به رو شده است . منتهي بايد حمايت لازم را در مورد آن به وجود آورد.

و به عنوان نكته آخر چه نظرات ديگري در زمينه اعتلا و رونق فرش ايراني داريد
اسماعيل زاده : اين كه در جهت اعتلا و توسعه صنعت فرش هر شهري فرش مخصوص به خود را عرضه و صادر كند و نكته ديگر اين كه توليد كننده و صادر كننده نياز به حمايتي جدي دارد كه نهادها و سازمانهاي مربوطه بايد اين حمايتها را انجام دهند. صادر كننده فرش وقتي مي بيند كه علي رغم تلاش خود قواعد و قوانين پيچيده داخلي و سردي بازار خارجي از سمت ديگر گريبانگير او مي شود ديگر ذوق و علاقه اي براي عرضه فرش ايراني از خود نشان نمي دهد. در اين راستا دولت مي تواند به صادركنندگان يارانه بيشتري بدهد و در تمامي موارد حمايت خود را از آنها دريغ نكند. از طرف ديگر با بهتر شدن كيفيت و ارزان تر شدن فرش استقبال داخلي نيز بالاتر مي رود.
سوزنكار : موضوعي كه قابل ذكر مي باشد اين است كه با تبليغات مناسب و با پشتيباني جدي براي شناساندن فرش ايراني به مردم زمينه را جهت استقبال داخلي و خارجي بيشتر فرش دست بافت و در نتيجه رشد بيشتر صنعت فرش فراهم كنند.
از طرفي با حمايت توليدكننده ترس از به روز كردن رنگها و طرحها را در او از بين ببرند تا او با آزادي عمل بيشتري در اين مورد اقدام كند. صادر كننده هم بايد صادرات را منحصر به فرشهاي اعلا كند تا فرش ايراني در جهان بيش از پيش مقبوليت خود را بازيابد. البته تبليغات فرش دستبافت ايراني از طريق رسانه هاي همگاني مانند روزنامه و تلويزيون هم نقش موثري را ايفا مي كند. در نهايت اينكه توسعه فرش ايراني به نفع همه ما مي باشد هم توليد كننده هم صادر كننده هم مردم و... پس بهتر است كه هر چه زودتر راهكارهاي لازم جهت توسعه فرش دست بافت ايجاد شوند.
پور معمار : اگر دولت و نهادهاي ذيربط بتوانند اقدامي براي جلوگيري از جعل نقش فرش ايراني در خارج از كشور انجام دهند و ضمانتي را براي توليدكنندگان داخلي به وجود آوردند آن گاه بخشي از مشكلات فرش ايراني برطرف خواهد شد. به عنوان مثال اگر بتوان از طريق پليس و دادگاههاي بين المللي به كشورهايي كه ذكر كرديم اجازه جعل فرش ايراني و طرح و نقش آن را ندهند در اين صورت مشكلات فعلي را در زمينه توليد و صادرات شاهد نخواهيم بود. اصولا معنا و مفهومي براي جعل طرح و نقش فرش وجود ندارد و بايد به طور جدي جلوي آن گرفته شود. اين مطلب بسيار تلخ است كه كشورهاي هند و چين طرح و نقش تبريز و اصفهان و كاشان و شهرهاي ديگر را به نام خودشان به بازار عرضه مي كنند و چون قيمت آنها مناسب تر و طرح آنها مانند طرح ايراني است خريدار هم فرش آنها را به فرش بافته شده در كشور ما ترجيح مي دهد.
مطلب ديگر كه ذكر آن لازم است يادآوري اين نكته است كه ميليونها نفر از طريق توليد فرش دستبافت در كشور ما ارتزاق مي كنند عده اي در بخش قيچي زدن عده اي در قسمت طراحي فرش عده اي در برش با تيغ عده اي در تار و پور بعضي در رنگ بعضي در طراحي فرش و عده اي در صادرات و حمل و نقل بين المللي و بسياري ديگر از شاخه هاي اين صنعت ظريف مشغول به كار هستند.
وجود اين تعداد كثير افراد بيانگر نكته اي است و آن لزوم حمايت كامل و همه جانبه از اين صنعت است . مثلا اگر توليد فرش در بازارهاي داخلي و خارجي رضايت بخش و قابل فروش نبود دولت با تسهيلاتي از خسارت به توليد كننده جلوگيري كند و اقداماتي از اين قبيل كه از ركود صنعت فرش و تاثير منفي بر اين جمعيت قابل توجه بكاهد.
با وجود حدود چهل سال سابقه در توليد و صادرات فرش دست بافت و سنگين متاسفانه بايد بگويم كه وضعيت فرش ايراني هيچ وقت به شكل امروز نبوده است . واقعا بايد فكري جدي به حال صنعت فرش دست بافت شود تا ما هم بتوانيم با برطرف شدن موانع خدمتي به فرش و متعاقبا مملكت خود بكنيم .