ايران سرزمين غناي علم و مهد انديشه با تمدني سرشار از نبوغ و بلوغ كه تشنگان علم و مكاشفت از هر مللي از لبريز اين تفكر ناب سيراب مي شده و همگان به نوعي از دستاوردهاي اين تمدن كهن بهره ها برده اند. اما در اين ميان مردان و زناني نيز ظهور كرده اند كه سر در آبشخوري خارج از مرزهاي سرزميني اين ملت داشته و در گردش ايام « روشنفكر » نام گرفتند; روشنفكري كه نمي توانست زاييده فكر تراوش خاطر و قالب دهان مدعيان داخلي باشد بلكه نطفه اين فرزند را همزمان با نهضت ترجمه ناصري و ظهور و بروز ميرزاملكم خان ها بسته بودند. روشنفكراني كه هر چند از زبده ترين مترجمان زمان خود بوده اند ولي چيزي جز ترجمان تفكرات به اصطلاح مدرنيستي و تفسيرهاي التقاطي از ايدئولوژيهاي معيوب غرب و شرق را به بشريت پيش كش نكرده ند.
اين جريان با همه فراز و فرودهاي پيشرويش خود را به عصر حاضر رسانده و جامعه ما را به جولانگاهي براي تاخت و تاز و تقابل عقايد ارتجاعي و ايدئولوژيهاي قرون هفده و هجده اروپايي مبدل نموده است ; جرياني با نيروي فراوان جذب مخاطب عام و جوان و مخاطبيني كه هريك به نحوي شيداي بحث هاي دلفريب حرف هاي دهن پركن و تيترهاي رنگارنگ آنها بوده اند.
شانزده سال داشتم نخستين روزهايي بود كه بارقه هاي روشنفكري در ذهن من پديدار گشته بود و ماجراي بازشدن چشم و گوش من به اين حرف ها از روزنامه فروشي سركوچه مان آغاز گشته بود و از تيترهاي جنجالي كه با رنگ هاي تند بر روي صفحات آغازين جلب نظر مي كرد. از آزادي اصلاحات پاسخگويي و نقدپذيري خودمان گرفته تا حرف هاي قلمبه اي چون « كالكتيويسم » و اصالت مشاركت هاي اجتماعي « پوپوليسم » و مردم سالاري ليبراليسم و آزادي و هزاران ايسم ديگر.
هر روز چند ساعتي را با دوستان صرف اين حرف ها مي كرديم . گاهي اوقات بحث بقدري بالا مي گرفت كه براي اثبات حقانيت اين جريان حاضر مي شدم روز به روز فاصله بيشتري از دوستان سابقم بگيرم و از همان روزها بود كه نسل من نسل سوم خود را در ورطه چند انشعاب بزرگ ديد. اما براي من و همفكران كه غمي نبود زيرا ما روشنفكر بوديم و اصلاح طلب و مخالفين هم متحجر و عقب مانده و تاريك بين !
ديري نگذشت كه جرياني تازه اي با نام انتخابات چهره شهر را دگرگون ساخت . ما و همه اقشار به اصطلاح روشنفكر هم در انتظار آن بوديم كه نام چه كسي را تحت عنوان كانديدا بر صفحه اول روزنامه هامان خواهيم ديد.
در نهايت شخصي معرفي شد كه مطالعه برنامه ها و وعده و وعيدهاي او خيلي ما را مجذوب نمود. مگر مي شود كه انسان به اين اندازه مناعت طبع و سعه صدر دست يابد كه اينگونه اظهار كند ! زنده باد مخالف زنده باد منتقد و زنده باد پاسخگو! آري اين مرد همان سوپر من روياهاي من است و هيئت همراه نيز مرداني هستند كه قرار است مدينه فاضله ي مرا بسازند.
انتخابات را با همه حواشي و شايد هم فحاشي هاي خاص خودش با پيروزي پشت سر نهاديم . چه تركيبي مي شود شايد يكدست ترين و همفكرترين حاكميت تاريخ ايران و اكنون زمان رهايي از تحجر و انجام اصلاحات است !
روزگار را با سوداي تحولي بنيادين پشت سر مي نهاديم اما گذشت زمان گواه چيز ديگري بود. چهارراه ها هر روز بيكاران بيشتري را به خود مي ديد و هر روز موج طعنه هاي رفقاي ديروز و مخالفين امروز شدت بيشتري مي يافت كه : پس چه شد آن همه شعارها !
بايد جواب محكمي به آنها داد.
روزنامه ها آفرين روزنامه ها مناسب ترين گزينه اند. رفتم سراغ آنها : « مجلس پنجم و سنگ اندازي در زير پاي دولت » و اين بود تيتر اغلب روزنامه ها عجب پس مجلس است كه چوب لاي چرخ دولت روياهاي من مي گذارد.
از پيشكسوتي پرسيدم : مجلس به كابينه راي اعتماد نداد گفت : چرا گفتم پس در لوايح سنگ اندازي مي كند گفت نه اصلا اين حرف ها نيست . خلاصه چه شعارها كه عليه اين مجلس پنجم نداديم اما خدا وكيلي خودمان هم با همه روشنفكري مان نفهميديم گناه اين مجلس چه بود.
گفتند در مجلس بعدي شق القمر خواهيم كرد و شق القمر هم كرديم و مجلس بعدي جز معدودي اقليت پر شد از همفكران من و اعوان و انصار.
روزگار مي گذشت ولي دگرگوني مشاهده نمي شد. مدتي بعد شنيديم كه شوراي نگهبان سنگ پران پرونده عدم پيشبرد اصلاحات است ! گفتيم كه مگر اختيارات مملكت ارثيه بابايشان است كه ممانعت مي كنند
خلاصه ما هم شعار داديم زديم و خورديم و در رفتيم و باقي قضايا. اما ديري نگذشت كه با انبوهي از سوالات بي پاسخ مواجه گشتيم . همه جور سوالاتي بود از كوپن قند و شكر گرفته تا معضلات كلاني چون تورم اشتغال و... پس از آنكه در برابر مشكلات فزاينده مردم بي پاسخ مانديم راه انحرافي ديگري گشوديم و اين بار نوبت بر طرح مبحثي رسيد كه تحت عنوان كمبود اختيارات كه توسط بوقهاي تبليغاتي به ناف خيلي ها بسته شد اما ديري نگذشت كه منتقداني سربرآورده و فرياد كردند كه آقايان اصلاح طلب آنچه كه شما از فقدان آن درعذابيد اختيارات نيست بلكه كمي توان است .
بگذريم ... اما نه چگونه مي توان گذشت ! پس تكليف بزرگترين قرباني اين بازي سياسي نسل من نسل سوم و در بياني جامعه نسل سوخته چه مي شود نسلي كه خود آقايان هم واقفند كه نه حرف دل من بلكه اجماع و اتفاق نظر همه دكترين اجتماعي و نظريه هاي جامعه شناسي بر آن است كه تنها انقلاب و حكومتي مي تواند در تحقق اهداف متعالي خود و رسيدن به دورنمايي روشن موفق باشد كه بتواند ارتباطي درست و منطقي با همين نسل برقرار سازد. و آيا حاصل عملكرد آقايان در برقراري اين ارتباط چيزي جز وعده هاي طلايي و پرتاب حرف هاي رنگارنگ كه صدسال ديگر هم جاي آب و نان و اشتغال را براي اين قشر آسيب پذير اجتماع نمي گيرد بوده است قشري كه همواره در خطوط مقدم و تيررس حملات تخريبي و تهاجمات فرهنگي دشمن قرار داشته است .
... و سرانجام توالي روزگار راه را به جايي كشاند تا در حضور همه دوستان از ادعاي واهي روشنفكري دست برداشته و از اعماق درون معناي اين كلام اميرالمومنين را لمس نمودم كه فرمودند : « در فتنه ها و دسيسه ها همچون شتر دوساله باش كه نه پشتي دارد كه سواري دهد و نه پستاني كه او را بدوشند. » اما افسوس و صدافسوس كه چه شيرها از ما دوشيده نشد و چه سواريها كه از ما گرفته نشد ! چه شعارها كه نداديم و چه سوت و كف هايي كه در مناسبت هاي مختلف حواله نكرديم . چه لباس ها كه در لباس شويي ها از فرط سريش انتخابات نشستيم . اما انصافا اين جماعت به اصطلاح روشنفكر در عرصه هاي مختلف اصلاحاتي نيز انجام داده اند.
در عرصه هاي اقتصادي و مديريتي به انحصاري نوين دست يافتيم و آن پديده « خويشاوند سالاري » بود. در حوزه هاي اعتقادي براي جذب بيشتر مخاطب اسلام را با چند ماده واحده به اسلام مرجعه مبدل نموده ايم ; اسلامي كه همه اش جاذبه است اسلامي كه فقط حقوق دارد و نه تكليفي و نهايتا در اجتماعي تحت عنوان آزادي به شكستن هنجارهاي دست و پاگير مذهبي سنتي پرداختيم .
و در پايان همه اين تلاش ها و جانفشاني هاي جان بركفان طريق اصلاحات چه عبارتي مناسب تر از : « دست مريزاد و خداقوت اي روشنفكر اصلاح طلب »
احمد وسكره